ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜସଭାରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ନମ୍ର ଏବଂ କଠୋର ଦୁଇପ୍ରକାର ଶବ୍ଦରେ ଅନୁରୋଧ କରିଲେ—“ଏଭଳି କରିବେ ନାହିଁ; ଭୂମିର ନାଥ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେଥିରେ ଅନୁସୃତ ହେବେ। ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ମନେ ରଖିବେ, ଏବଂ ଏହି ଜନସମୂହର ଆଶ୍ରୟ ହେବେ। ଅପରାଧୀ ଲୋକମାନେ ପ୍ରେରିତ କରିଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆପଣଙ୍କ ପତି, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ସମାନ ଓ ଜଗତର ଉପଜୀବକ, ସେଠି ଅଧର୍ମ ଆଣିବେ ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କ ନିରପରାଧୀ ପତି, ପ୍ରଶସ୍ତ ରାଜା ଦଶରଥ, ପଦ୍ମନୟନୀ, ସେ କେବେ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବେ ନାହିଁ, ରାଣୀ। ରାମ, ବଡ଼, ଦାନୀ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୌଶଳୀ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ରକ୍ଷାକାରୀ, ସେ ରାଜା ହେବା ଉଚିତ। ରାଣୀ, ଯଦି ରାମ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଥାଏ, ତେବେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଆପଣଙ୍କ ବିପରୀତ ନାମ ହେବ। ରାଘବ ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ଆପଣ ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ହେବେ; ଏହି ମହାନଗରରେ ରାଘବ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କେହି ରହିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।” ସୁମନ୍ତ୍ର ଏଭଳି ଅନୁରୋଧ କରିଲେ, କୈକେୟୀଙ୍କ ମନ ନ ଦୁଃଖିଲା, ନ ଚିନ୍ତିତ ହେଲା; ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଇଲା ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ଦଶରଥ, ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଅଶ୍ରୁ ଓ ଗଭୀର ଦୀର୍ଘନିଶ୍ବାସ ସହିତ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଓ ସାରଥି, ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ସେନା ଏବଂ ରତ୍ନମୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ରାଘବଙ୍କ ସହ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ରୂପରେ ଜୀବିକା କରୁଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ନିପୁଣ ଓ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ, ରାଜକୁମାରଙ୍କ ସେନାକୁ ଶୋଭାୟମାନ କର। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ଦେଇ ଏଠାରେ ନିଯୁକ୍ତ କର। ଶସ୍ତ୍ର, ନଗରବାସୀ, ଗଡି଼, ଏବଂ ଅରଣ୍ୟରେ ନିପୁଣ ଶିକାରୀମାନେ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ। ମୃଗ ଓ ହାତୀ ହତ୍ୟା, କାନ୍ତା ମଧୁ ପାନ, ବିଭିନ୍ନ ନଦୀ ଦେଖିବାରେ, ରାମ ରାଜ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରିବେ ନାହିଁ। ମୋର ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ଭଣ୍ଡାର ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେସବୁ ରାମଙ୍କ ସହ ଜଙ୍ଗଲରେ ଯାଉ। ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ବିଦି କରିବା, ଦେବା, ଋଷିମାନେ ସହ ମିଳିବା—ଏଭଳି ରାମ ଅରଣ୍ୟରେ ସୁଖରେ ବାସ କରିପାରିବେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବରତ ଅୟୋଧ୍ୟାର ଶାସନ କରିବେ; ପରେ ରାମଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।" କୈକେୟୀ ଏଭଳି କକୁତ୍ସ୍ଥ ବିଷୟରେ କହିବା ସମୟରେ ଭୟ ଆସିଲା; ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଶୁଷ୍କ ହେଲା ଓ ଶବ୍ଦ ଚାପିଗଲା। ଦୁଃଖିତ ଓ ଭୟଭୀତ, ମୁହଁ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ, କୈକେୟୀ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ କହିଲେ—“ବରତ ଧନ ହୀନ, ଖାଲି ଓ ସମସ୍ତ ସୁଖ ନଥିବା ରାଜ୍ୟ ଚାହିବେ ନାହିଁ, ମଦରୁ ମଦ ଖସିଯିବା ପରି।” କୈକେୟୀ ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ଏହି କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିଥିବାବେଳେ, ଦଶରଥ ତାଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କ ଆଖି ପଦ୍ମଦଳ ସମାନ, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମୁଁ ଏଭଳି ଭାର ବହିବା ସମୟରେ ତୁମେ ମୋତେ କିଏ ପ୍ରହାର କରୁଛ? ଅଯୋଗ୍ୟ ନାରୀ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ମୋତେ ରୋକିଲା କାହିଁକି ନାହିଁ?” ଦଶରଥଙ୍କ ଏହି କ୍ରୋଧିତ କଥା ଶୁଣି, କୈକେୟୀ ଦୁଇଗୁଣା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ତୁମର ଗୋତ୍ରରେ, ସଗର ତାଙ୍କ ଜେଷ୍ଠ ପୁଅ ଅସମଞ୍ଜକୁ ନିଷ୍କାସିତ କରିଥିଲେ; ଏହି ରାମକୁ ମଧ୍ୟ ତାହା ହେବା ଉଚିତ।” ‘ଲଜ୍ଜା ତୁମେ!’ ଏହି ଶବ୍ଦରେ କୈକେୟୀ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ, ଦଶରଥ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ କୈକେୟୀ ଏହା ବୁଝିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ବୃଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରୀ ଶିଦ୍ଧାର୍ଥ, ରାଜାଙ୍କ ମନୋନୀତ ଓ ପବିତ୍ର, କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଅସମଞ୍ଜ ରାସ୍ତାରେ ଖେଳିବା ସମୟରେ ଶିଶୁମାନେ ଉଠାଇ ସରୟୂ ନଦୀରେ ପକେଇ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥିଲା। ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ତୁମେ ଅସମଞ୍ଜ କିମ୍ବା ଆମେ, ଦୁଇରୁ ଏକକୁ ବାଛ, ରାଜ୍ୟବୃଦ୍ଧିକାରୀ।’” ତାପରେ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଏହି ଭୟ କାହିଁକି?” ଏବଂ ନଗରବାସୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଖେଳିବାବେଳେ, ଅସମଞ୍ଜ ଅମାନସିକ ଶିଶୁମାନେ ନଦୀରେ ପକେଇ ଏହାରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ପାଇଛି।” ନଗରବାସୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ନିଜ ପୁଅକୁ, ଯିଏ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିନଥିଲେ, ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ବିଦାୟ କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପରିଚାରକ ସହ ରଥରେ ବସାଇ, ଜୀବନ ଭରି ବିଦାସନ ଦେଲେ—‘ଯେଉଁଯାଏ ଜୀବନ ରହିଛି, ବିଦାସନରେ ରୁହନ୍ତୁ।’ ତାପରେ ଗାଁଠି ଓ ଝାଞ୍ଜା ନେଇ, ପହାଡ଼ ଗାଳିରେ ଘୁଞ୍ଚି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭ୍ରମଣ କଲେ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ପରି। ସଗର ଏହିପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିନଥିଲେ; ରାମ କେଉଁ ଅପରାଧ କଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କୁ ବାଧା ଦିଅଯାଉଛି? ଆମେ ରାଘବରେ କୌଣସି ଅପରାଧ ଦେଖୁନାହିଁ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନରକରେ ପତନ ସେପରି ଅସମ୍ଭବ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଦାଗ୍ ଅସମ୍ଭବ। ରାଣୀ, ଆପଣ ଯଦି ରାଘବରେ କୌଣସି ଅପରାଧ ଦେଖିଥିବେ, ଏହି ଦିନ ଏହାକୁ ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ; ତେବେ ରାମ ବିଦାସନ ଯିବେ। ନିରପରାଧ ଓ ଧର୍ମପଥରେ ନିଷ୍ଠ ଜଣେକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇପାରେ, ଏହା ଧର୍ମବିରୋଧୀ। ରାଣୀ, ଆପଣ ରାମଙ୍କ ଭାଗ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଯଥେଷ୍ଟ; ଏବେ ଆପଣ ନିଜକୁ ଲୋକପ୍ରତାରଣାରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ଭାଗ୍ୟଶାଳି ରାଣୀ। ଶିଦ୍ଧାର୍ଥଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦଶରଥ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଳାନ୍ତିରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ଶିର୍ଷ ଶବ୍ଦରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ...