ଦଶରଥଙ୍କ ପାଇଁ ଚାରିଜଣ ଅପାର ବୀରତାସମ୍ପନ୍ନ ପୁଅ ହେବେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ବଂଶକୁ ସ୍ଥାପିତ କରିବେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଅର୍ଜନ କରିବେ—ଏହି ଉତ୍ତମ ଭବିଷ୍ୟଦ୍ବାଣୀ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେଥିପାଇଁ, ହେ ମହାନ ରାଜା, ଆପଣ ସ୍ୱୟଂ ସମ୍ମାନ ସହିତ ନିଜ ସେନା ଓ ରଥାଦି ସହିତ ଯିବାକୁ ଉଚିତ, ଏହି ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦଶରଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କଲେ ଏବଂ ଚାଳକଙ୍କ କଥା ଶ୍ରବଣ କରିବା ପରେ ନିଜ ଅନ୍ତଃପୁର ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ସହିତ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ନଦୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ସେ ଯେଉଁଠାରେ ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ରୋମପଦଙ୍କ ସନ୍ନିକଟରେ ଥିବା ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଦଶରଥ, ଅଗ୍ନିପରି ତେଜସ୍ୱୀ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ମିତ୍ର ରୋମପଦ ରାଜାଙ୍କ ସହ ମିଳି ଅନ୍ତଃକରଣର ଆନନ୍ଦରେ, ସେଇ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଦେଲେ। ମିତ୍ରତା ଓ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ନିକଟତା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେଠି ଭଲଭାବରେ ରହିଲେ। ସାତ-ଆଠ ଦିନ ପରେ ରାଜା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଝିଅ ଶାନ୍ତା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏବେ ତାଙ୍କୁ ମୋ ସହରକୁ ଯିବାକୁ ଦିଅ, କାରଣ ଏକ ମହା କାର୍ଯ୍ୟ ଆସନ୍ତା ଅଛି।” ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବ ରାଜା ମଞ୍ଜୁର କରି, ବିଦ୍ୱାନଙ୍କୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ତୁମ ଜନାନୀ ସହିତ ଯାଅ।” ବ୍ରାହ୍ମଣପୁତ୍ର ଅଞ୍ଜୁଳି ମିଶାଇ, ରାଜାଙ୍କୁ “ଏହିପରି ହେଉ” ବୋଲି କହିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ, ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ, ଦୁଇଜଣ ଏକାଠି ହେଇ, ଭାବନାରେ ଅଞ୍ଜଳି ମିଶାଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଦଶରଥ ଓ ପ୍ରବଳ ରୋମପଦ ଦୁହେଁ ଖୁସି ହେଲେ। ଏହା ପରେ, ମିତ୍ରଙ୍କୁ ବିଦା ଦେଇ, ରଘୁବଂଶୀ ଦଶରଥ ନିଜ ସହରକୁ ଯିବାକୁ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କଲେ। ସେ ତୁରନ୍ତ ଦୂତମାନେ ପଠାଇ ନାଗରିକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଘୋଷଣା କଲେ, “ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସହରକୁ ଶୀଘ୍ର ଓ ଶୋଭାମୟ ଭାବେ ସଜାଅ।” ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସହରକୁ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଗନ୍ଧିତ କରି, ଜଳ ଛିଟାଇ, ଧ୍ୱଜାପତାକା ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ କରାଯିଲା। ରାଜା ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି ନାଗରିକମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ସମସ୍ତ କାମ ହେଇଗଲା। ଏହାପରେ ରାଜା ସୁସଜ୍ଜିତ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଶଂଖ ଓ ଡ଼଼଼ଙ୍ଗର ଧ୍ୱନିରେ, ସେଠାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଗରେ ନେଇ ଯାଉଥିଲେ। ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦଶରଥ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କଲେ, ଯେପରି କି ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ଇନ୍ଦ୍ର କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ନେଇଯାନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ନେଇ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ପୂଜା କରି, ରାଜା ନିଜକୁ ସଫଳ ବୋଧ କଲେ। ସମସ୍ତ ଅନ୍ତଃପୁର ଶାନ୍ତ ଓ ଶୋଭାମୟ ଦେଖି, ରାଣୀ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ସେଠି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ବିଶେଷ ଭାବେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ ସହ କିଛି ଦିନ ଖୁସିରେ ରହିଲେ। ଏହିପରି ଘଟଣା ପରେ ଏକ ମଧୁର ଋତୁ ଆସିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବସନ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ବହୁ ଦିନ ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ବୃହତ୍ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଇଚ୍ଛା ଉପଜିଲା। ସେ ଦିବ୍ୟ ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ସନ୍ତାନ ଏବଂ ବଂଶ ପରମ୍ପରା ପାଇଁ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେଉ। ଏବେ ତୁମେ ପ୍ରସ୍ତୁତି କର, ଏବଂ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।” ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳ ସରୟୂ ନଦୀର ଉତ୍ତର ତୀରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ କହିଲେ। ଏଥିପରେ ଦଶରଥ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସୁୟଜ୍ଞ, ବାମଦେବ, ଜାବାଲି, କାଶ୍ୟପ, ଓ କୁଳପୁରୋହିତ ବସିଷ୍ଠ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଡାକିବାକୁ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା କଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ସାହିତ ଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦଶରଥ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସେ ମୃଦୁ, ଧର୍ମସମ୍ମତ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ କଥା କହିଲେ: “ମୋ ପାଖରେ ପୁଅ ନଥିବାରୁ ମୁଁ ଖୁସି ନୁହେଁ। ପୁଅ ପାଇଁ ମୁଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଏହା ମୋ ଇଚ୍ଛା। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣପୁତ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।” ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି କଥାକୁ “ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲ କହିଛନ୍ତି” ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ବସିଷ୍ଠ ଓ ଋଶ୍ୟଶ୍ରଙ୍ଗଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କ କଥାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ, “ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଚାରିଜଣ ବୀର ପୁଅ ମିଳିବେ, କାରଣ ପୁଅ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ଧର୍ମସମ୍ମତ ଇଚ୍ଛା ଉପଜିଛି।” ଏହାପରେ ଦ୍ୱିଜଗଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ: “ବୃଦ୍ଧମାନେ ଆଜ୍ଞା ଦେଇଛନ୍ତି, ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଯଜ୍ଞ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଚାହିଁ। ଅଶ୍ୱକୁ ଅନୁଭବୀ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ସହିତ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳ ସରୟୂ ଉତ୍ତର ତୀରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର; ନିୟମ ଓ ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଶାନ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ କର। ଏହି ଯଜ୍ଞ ପୃଥିବୀର ଯେକୌଣସି ରାଜା କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଦୋଷ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କାରଣ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱାରା ଦୋଷ ଦେଖାଯାଏ, ଯଦି ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ନୁହେଁ, ତେବେ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ତେଣୁ ଏହି ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମୋ ପାଇଁ ହେଉ, ଯେଉଁମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ କାମ ଏହିପରି ହେବାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ।” ଏପରି ଭାବେ ଦଶରଥଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରାପ୍ତି ଏବଂ ବଂଶ ପରମ୍ପରା ନିମିତ୍ତେ ଏହି ମହା ଯଜ୍ଞ ଆୟୋଜିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।