ମାଙ୍ଗୋ ଗଛକୁ କାଟି ଦେଇ ଏକ ନିମ୍ ଗଛକୁ ପାଳନ କରିବାରେ କିଏ ଲାଭ ଅଛି? ଦୁଧ ଦେଇ ଜଳି ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ନିମ୍ ଗଛର ଫଳ କେବେ ମିଠା ହେବ ନାହିଁ। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତୁମର ବଂଶ ମଧ୍ୟ ତୁମ ମାଆ ପରି; କାରଣ ଜଗତରେ କହାଯାଏ ନିମ୍ ଗଛରୁ କେବେ ମଧୁ ଝରେନାହିଁ। ଆମେ ଆଗରୁ ଶୁଣିଛୁ, ତୁମ ମାଆଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ବିଷୟରେ; କିଛି ଉପକାରୀ ଏକ ସମୟରେ ତୁମ ବାପାଙ୍କୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ଵର ଦେଇଥିଲେ। ସେହି ବର ଦ୍ୱାରା ତୁମ ବାପା, ପୃଥିବୀର ମହାରାଜ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଭାଷା ବୁଝିବାର ଶକ୍ତି ପାଇଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ଜ୍ରୁମ୍ଭାର ଶୟନରେ ଶୁଇଥିବା ବେଳେ, ତୁମ ବାପା ସେହି ବର ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସେ ବାରମ୍ବାର ହସିଥିଲେ। ଏଠାରେ, ତୁମ ମାଆ, କ୍ରୋଧରେ ବିକଳ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁର ଫାସ ଚାହିଁ, ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋତେ କହ, ତୁମେ ହସିଥିଲା କାହିଁକି ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।" ମହାରାଜ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ହେ ରାଣୀ, ମୁଁ ଏହି ହସିବାର କାରଣ କହିଦେଲେ, ମୁଁ ଏକକ୍ଷଣରେ ମରିଯିବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" ତୁମ ମାଆ ପୁନି କହିଲେ, "ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ତୁମେ ବଞ୍ଚିବା କିମ୍ବା ମରିବା, ମୋତେ ଠକାଉନାହିଁ।" ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ କେକୟା ରାଜା। ତାପରେ, ବର ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ପୃଥିବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଥା କେବେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯଦି ଏହା ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ନାଶକୁ ନେଇଯିବ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଖୁସି ହୋଇ, ତୁମ ମାଆକୁ ଦୂରକରି ଖୁସିରେ କୁବେର ପରି ରହିଥିଲେ। ଏହିପରି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମରେ ଖରାପ ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରୁଛ; ଏହି ମିଥ୍ୟା ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପକୁ ଧରିଛ। ଏଠାରେ, ଏକ ସାଧାରଣ କଥା ମୋତେ ଏଠି ସତ୍ୟ ଲାଗୁଛି—"ପୁରୁଷମାନେ ବାପାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ମହିଳାମାନେ ମାଆକୁ।" ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନି; ପୃଥିବୀର ଲୋକପତି କହିଥିବା କଥା ଗ୍ରହଣ କର। ଏଠାରେ ତୁମ ପତିଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ଏହି ଜନମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ହେଉ। ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବାରେ, ତୁମ ପତି—ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି, ଜଗତର ଧାରକ—କୁ ଅଧର୍ମ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରନି। ତୁମ ନିର୍ମଳ ପତି, ମହାରାଜ ଦଶରଥ, ପଦ୍ମନୟନ, କେବେ ମିଥ୍ୟା ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବେନାହିଁ, ହେ ରାଣୀ। ଯେଉଁ ରାମ, ବଡ଼, ଉଦାର, କ୍ଷମାଶୀଳ, ନିଜ ଧର୍ମ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ରକ୍ଷାକାରୀ, ସେହି ରାମକୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରାଯିଉ। ହେ ରାଣୀ, ଯଦି ରାମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଉଛନ୍ତି ଓ ତାଙ୍କର ପିତାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ତୁମ ଉପରେ ବିଶ୍ୱରେ ବଡ଼ ନିନ୍ଦା ଆସିବ। ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷା କରିବେ; ତୁମେ ଚିନ୍ତା ନ କର। ଏହି ଉତ୍ତମ ନଗରରେ ରଘୁବଂଶୀ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କେହି ରହିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏପରି, ମୃଦୁ ଓ କଠୋର ଦୁଇ ପ୍ରକାର କଥା ଦେଇ, ସୁମନ୍ତ୍ର ହାତ ଜୋଡି କରି, ରାଜସଭାରେ କେକୟୀଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ରାଣୀ କେକୟୀ ନ ଭୟଭିତ ହେଲେ, ନ ଅସ୍ଥିର, ତାଙ୍କ ମୁହଁର ରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ବଦଳିଲେନାହିଁ। ଏବେ ଶୁଣ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଶତ୍ତରିଶି ଅଧ୍ୟାୟ। ତାପରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶୀ, ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ବିପର୍ୟାସ ହୋଇ, ଆଖିରେ ଲୁହ ଓ ଗଭୀର ଦୀର୍ଘନିଶ୍ୱାସ ଦେଇ, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: "ହେ ସାରଥି, ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ସେନା, ରତ୍ନ ଓ ଅନେକ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୀଘ୍ର ତିଆରି କର, ଯାହା ରାଘବଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବ।" "ଯେଉଁ ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କର ରୂପ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ଶ୍ରୁତିମଧୁର କଥା କହନ୍ତି, ଧନୀ ବ୍ୟପାରୀମାନେ, ସେମାନେ ରାଜକୁମାରଙ୍କ ସେନାକୁ ସଜାନ୍ତୁ। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଉପହାର ଦେଇ ଏଠାରେ ନିଯୁକ୍ତ କର।" "ମୁଖ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର, ନଗରବାସୀ, ଗଡ଼ି, ଓ ଜଙ୍ଗଲର ଶିକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ। ହରିଣ ଓ ହାତୀ ମାରି, ଜଙ୍ଗଲ ମଧୁ ପିଇ, ବିଭିନ୍ନ ନଦୀ ଦେଖି, ସେ ରାମ ରାଜ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରିବେନାହିଁ।" "ମୋ ଯେଉଁ ଧାନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ଧନ ଅଛି, ଏହି ସମସ୍ତ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଯଜ୍ଞ କରି, ଅଧିକ ଦାନ ଦେଇ, ଋଷିମାନେ ସହିତ ମିଶି, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ସୁଖରେ ରହିବେ।" "ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭରତ ଅୟୋଧ୍ୟାର ଶାସନ କରିବେ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ।" ଏପରି କଥା କହିବା ସମୟରେ, କେକୟୀଙ୍କୁ ଭୟ ଆସିଗଲା; ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଶୁଉଁ ହେଇଗଲା, ଓ ଶବ୍ଦ ଚୋକିଗଲା। ଭୟ ଓ ବିପର୍ୟାସରେ, ମୁହଁ ଶୁଉଁ ହୋଇ, କେକୟୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ: "ଭରତ କେବେ ଏମିତି ରାଜ୍ୟ ଚାହିବେନାହିଁ, ଯେଉଁ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ହୀନ, ଖାଲି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଶୂନ୍ୟ, ମଦରେ ଆତ୍ମା ନଥିବା ପରି।" କେକୟୀ ଲଜ୍ଜା ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ଏହି କଠୋର କଥା କହିବା ସମୟରେ, ରାଜା ଦଶରଥ, ପଦ୍ମନୟନ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ଏପରି ଭାର ଉଠାଇବା ସମୟରେ, ତୁମେ ମୋତେ କାହିଁକି କଷ୍ଟ ଦେଉଛ? ଅଯୋଗ୍ୟ ମହିଳା, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ କାହିଁକି ରୋକିଲେନାହିଁ?" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଣୀ କେକୟୀ ଦୁଇ ଗୁଣା କ୍ରୋଧରେ, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ତୁମ ବଂଶରେ, ସଗର ତାଙ୍କର ଜେଷ୍ଠ ପୁଅ ଅସମଞ୍ଜକୁ ନିକାଳି ଦେଇଥିଲେ; ଏଭଳି ଏହି ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ।" ଏପରି 'ଲଜ୍ଜା' ଦେଇ କହିବା ପରେ, ଦଶରଥ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ସମସ୍ତ ଜନମାନେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ କେକୟୀ ଏହା ବୁଝିଲେନାହିଁ। ଏବେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରୀ, ନାମ ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ଶୁଧ୍ଧ ଓ ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସିତ, କେକୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ... (ଏଠି ଏହି ଦିଆଯାଇଥିବା ଶ୍ଲୋକମାନଙ୍କ ବ୍ୟାପକ ଅର୍ଥ ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଓଡ଼ିଆ ଗଳ୍ପ ରୂପରେ ଏହି ସଂଖ୍ୟାବଦ୍ଧ ଶ୍ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରାଯାଇଛି।