ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜସଭାରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଉଭୟ କଷ୍ଟଦାୟକ ଓ ମୃଦୁ କଥାରେ ଆଲୋଡିତ କରିଲେ। ତିନି କହିଲେ—ଯେଉଁ ଲୋକ ରାମଙ୍କୁ ଅତ୍ୟାଗ କରିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିରେ ଦୃଢ଼ ରହିଥାଏ, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଶାପଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ କିଛି କ୍ଷତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ କହିଲେ—କହି ଆମ୍ବ ଗଛକୁ କୁହାଡ଼ିରେ କାଟିଦେଲା ପରେ, ଏକ ନିମ୍ବ ଗଛକୁ କିଏ ଦେଖଭାଲ କରିବ? ଦୁଧରେ ଜଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିମ୍ବ ଗଛ ମିଠା ହେବେ ନାହିଁ। ତୁମର ବଂଶ ମଧ୍ୟ ତୁମ ମାଆଙ୍କ ବଂଶ ଭଳି। ଏହି ଜଗତରେ କହାଯାଏ—ନିମ୍ବ ଗଛରୁ ମଧୁ ବହିବେ ନାହିଁ। ଆମେ ଜାଣିଛୁ, ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଛୁ—ତୁମ ମାଆଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ଵଭାବ ନେଇ। କିଛି ଉପକାରୀ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ବର ଦେଇଥିଲେ। ସେ ବରରୁ ତୁମ ପିତା, ଏହି ପୃଥିବୀର ମହାରାଜ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭାଷା ବୁଝିପାରିବା ଶକ୍ତି ପାଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ, ତୁମ ପିତା ଜ୍ରମ୍ଭାଙ୍କ ଶୟନରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବାବେଳେ, ବହୁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ପୁନଃପୁନ ହସିଲେ। ଏଠାରେ, ତୁମ ମାଆ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁର ଫାନ୍ଦ ଚାହି, ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ତୁମେ କାହିଁକି ହସିଲା?” ରାଜା କହିଲେ—“ରାଣୀ, ଯଦି ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ହସିବାର କାରଣ କହିଦେଉ, ତେବେ ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ମରିଯିବି—ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ତୁମ ମାଆ ପୁନଃ କହିଲେ—“ମୁଁ ଜୀବିବି କି ମରିବି, ତୁମେ ମୋତେ ଠକାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମୋତେ କହିଦିଅ।” ଏପରି ଭାବରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, କୈକେୟ ରାଜା ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ। ଏହାପରେ ବରଦାତା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି କଥା କେବେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଚାହେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁ, ଚାହେ ବିନାଶ।” ଏହି ଶୁଣି, ରାଜା ଆନନ୍ଦିତ ମନେ, ତୁମ ମାଆଙ୍କୁ ଦୂର କରି, କୁବେରଙ୍କ ଭଳି ଆନନ୍ଦ କଲେ। ଏହିପରି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଚାଲିଥିବା ପଥରେ, ମୂଢ଼ତାରେ, ଏହି ମିଥ୍ୟା ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ଧରିଛ। ଏଠାରେ ଏକ ପ୍ରଚଳିତ କଥା ମୋତେ ସତ୍ୟ ଲାଗୁଛି—“ପୁରୁଷମାନେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ।” ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ରାଜାଙ୍କ କଥା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ତୁମ ପତିଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର, ଏବଂ ଏହି ଜନମାନସଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅ। ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପ୍ରେରିତ କରି, ତୁମ ପତି—ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ସମ, ସଂସାରର ଧାରଣକାରୀ—କୁ ଅଧର୍ମରେ ଲାଗିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ତୁମ ପତି, ନିର୍ମଳ ଦଶରଥ, ପଦ୍ମନୟନ, ମିଥ୍ୟା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପୂରଣ କରିବେ ନାହିଁ। ରାମ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ଉଦାର, କୌଶଳୀ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିବା, ରାଜା ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଯଦି ରାମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କ ପିତାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ତେବେ ତୁମ ଉପରେ ବିଶ୍ୱରେ ବଡ଼ ଅପବାଦ ଚାଲିଯିବ। ରାଘବ ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ତୁମେ ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ହେଉ। ଏହି ଉତ୍ତମ ନଗରରେ ରାଘବ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଏ ରହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ସୁମନ୍ତ୍ର ଏପରି କଥା କହି, ହାଁତ ଜୋଡି, ରାଜସଭାରେ ପୁନି କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଆଲୋଡିତ କଲେ; ତେବେ କୈକେୟୀ ମନେ କିଛି ଉତ୍ତେଜନା କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଦେଖାଇଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ମୁହଁର ରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ବଦଳିଲା ନାହିଁ। ଏଠାରେ, ଶ୍ରୀମତ୍ ମହାର୍ଷି ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଛତ୍ତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ଏପରି ଦୁଃଖରେ, ଏକ୍ଷ୍ଵାକୁ ଦଶରଥ, ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିରେ ବନ୍ଧା, ଆଖିରେ ଲୁହା ଓ ଗଭୀର ଦିଘା ନିଶ୍ଵାସ ସହିତ, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଓ ସାରଥି, ରାଘବଙ୍କ ସହିତ ଯିବାପାଇଁ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ସେନା ଓ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନା ଶୀଘ୍ର ତିଆରି କର। ରାମଙ୍କ ସେନାରେ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଜୀବିନୀ ମହିଳା, ସୁବକ୍ତା, ଧନୀ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଭଲଭାବରେ ସଜିବେ। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ବ୍ୟାପକ ଉପହାର ଦେଇ, ଏଠାରେ ନିଯୁକ୍ତ କର। ମୁଖ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର, ନଗରବାସୀ, ଗଡ଼ି, ଜଙ୍ଗଲର ଶିକାରୀମାନେ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ। ମୃଗ ଓ ହାତୀ ମାରି, ବନମଧୁ ପିଇ, ବିଭିନ୍ନ ନଦୀ ଦେଖି, ସେ ରାଜ୍ୟକୁ ମନେ ପକାଇବେ ନାହିଁ। ମୋର ଧାନ୍ୟ ଓ ଧନର ସମସ୍ତ ଭଣ୍ଡାର ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଦିଅ। ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଯଜ୍ଞ କରି, ବିପୁଳ ଦାନ ଦେଇ, ଋଷିମାନେ ସହିତ ମିଳି, ସେ ବନରେ ଶୁଭ ଜୀବନ କଟାଇବେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭରତ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜ୍ୟ କରିବେ; ରାମଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୁନି ପୂରଣ ହେବ। କୈକେୟୀ ଏପରି କକୁତ୍ସ୍ଥ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କହିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଆସିଲା; ମୁହଁ ଶୁଖିଗଲା, ଶବ୍ଦ ଅଟକିଗଲା। ଦୁଃଖିତ ଓ ଭୟଭୀତ, ଶୁଖିଗଲା ମୁହଁ ସହିତ, କୈକେୟୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ—“ଭରତ ଏକ ଶୂନ୍ୟ, ଧନ ହୀନ ରାଜ୍ୟ କୁ ଚାହିବେ ନାହିଁ; ଏହା ମଦର ହୂଁ ଶୂନ୍ୟ ଭଳି। କୈକେୟୀ ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି, ଏହି କଷ୍ଟଦାୟକ କଥା କହିବାବେଳେ, ରାଜା ଦଶରଥ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସମ ଚଉଡ଼ିଆଁ ଆଖିର ରାଣୀକୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ବୋଝା ବହିବାବେଳେ, ତୁମେ ମୋତେ କାହିଁକି ଆଘାତ କରୁଛ? ଅଯୋଗ୍ୟ ନାରୀ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ କାହିଁକି ରୋକିଲା ନାହିଁ?” ଏହି କ୍ରୋଧିତ କଥା ଶୁଣି, ଉତ୍ତମ ରାଣୀ କୈକେୟୀ, ଦ୍ୱିଗୁଣ କ୍ରୋଧରେ, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମ ବଂଶରେ, ସଗର ତାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ଅସମଞ୍ଜକୁ ବନ୍ଦିତ କରିଥିଲେ; ଏହି ଭଳି ଏହି ପୁଅ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦିତ ହେଉ। ‘ଲଜ୍ଜା ମୁଁ’ ବୋଲି କହିବା ସହିତ, ରାଜା ଦଶରଥ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ସମସ୍ତ ଜନମାନେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ କୈକେୟୀ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏପରି ରାଜସଭାରେ ଦଶରଥ ଓ କୈକେୟୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖ, କ୍ରୋଧ ଓ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତିର ଦୃଶ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲା।