ସୁମନ୍ତ୍ର କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଏବଂ କ୍ରୁର ବାକ୍ୟରେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଏପରି କର୍ମ କରୁଥିବା ତୁମ ପାଇଁ ଧରଣୀ ଏକକ୍ଷଣରେ ଫାଟିଯିଏନି। ବଡ଼ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଶାପ ଦେବା ପାଇଁ ତିଆରି କରିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ପଠାଇବାରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ କିଛି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। କଉଁ ଲୋକ ଆମ୍ବ ଗଛକୁ କାଟି ନିମ୍ବ ଗଛକୁ ପାଳିବ? ଦୁଧରେ ଜଳିଲେ ମଧ୍ୟ ନିମ୍ବ ମିଠା ହେବେ ନାହିଁ। ତୁମର ବଂଶ ମଧ୍ୟ ତୁମର ମା'ଙ୍କ ପରି; କାରଣ ଜଗତରେ କୁହାଯାଏ, ନିମ୍ବ ଗଛରୁ ମଧୁ ଝରେ ନାହିଁ। ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଛୁ, ତୁମର ମା'ଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ଵଭାବ; କିଛି ଉତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତି ତୁମର ବାପାଙ୍କୁ ଅତି ଉତ୍ତମ ବର ଦେଇଥିଲେ। ସେହି ବର ଦ୍ୱାରା ତୁମର ବାପା, ପୃଥିବୀର ମାଲିକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭାଷା ବୁଝିପାରିଥିଲେ। ଏକଦିନ ସେ, ଜ୍ରିମ୍ଭାର ଶୟନରେ ଶୋଇଥିବା ବେଳେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଦେଖି ହସୁଥିଲେ। ତାହା ଦେଖି ତୁମର ମା' କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା କରି, 'ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, କାହିଁକି ହସୁଛ?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ। ରାଜା କହିଲେ, 'ମୁଁ କାହିଁକି ହସିଲି କହିଦେଇଲେ, ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ମରିଯିବି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।' ତାପରେ ତୁମର ମା', 'ମୁଁ ଚାହେଁ, ତୁମେ ବଞ୍ଚିବା କିମ୍ବା ମରିବା, ମୋତେ ଠକାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ,' ବୋଲି ଜୋର ଦେଲେ। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, କୈକେୟ ରାଜା ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ। ସେହି ବରଦାତା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି କଥା କେଉଁଠି କହିବେ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ବିନାଶ ହେଉଥିବା ସତ୍ୟ ହେଉ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଖୁସି ହୋଇ ତୁମର ମା'ଙ୍କୁ ଦୂରେ ହଟାଇ ଦେଲେ ଏବଂ କୁବେର ପରି ଆନନ୍ଦ କଲେ। ଏହି ଭଳି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପାପମାର୍ଗରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ମିଥ୍ୟା ନିଶ୍ଚୟକୁ ଧରିଛ। ଏଠାରେ ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଥା ସଠିକ୍ ଲାଗୁଛି: 'ପୁରୁଷ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ, ନାରୀ ତାଙ୍କ ମା'କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।' "ଏପରି କରିବେ ନାହିଁ; ରାଜାଙ୍କ କଥା ମାନନ୍ତୁ, ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଏହି ଜନମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅନ୍ତୁ। ପାପୀମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ତୁମର ପତିଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦେବରାଜ ସମାନ, ଅଧର୍ମରେ ନେଇଯିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ତୁମର ନିର୍ମଳ ପତି, ରାଜା ଦଶରଥ, କଦାପି ମିଥ୍ୟା ଶପଥ ପୂରଣ କରିବେ ନାହିଁ। ବଡ଼, ଦାନଶୀଳ, କୌଶଳୀ, ନିଜ ଧର୍ମ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ରକ୍ଷକ ରାମଙ୍କୁ ରାଜାଭିଷେକ କରାଯାଉ। ଯଦି ରାମ ବନକୁ ଯିବେ, ତେବେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ତୁମେ ବଡ଼ ନିନ୍ଦାର ପାତ୍ର ହେବ। ରାଘବ ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ତୁମେ ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ହୁଅ; ଏହି ପବିତ୍ର ନଗରରେ ରାଘବ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।" ସୁମନ୍ତ୍ର ଏପରି କଥା କହି କୈକେୟୀଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ବିଭ୍ରାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ କୈକେୟୀ ନ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ନ ଚିନ୍ତିତ; ତାଙ୍କ ମୁହଁର ରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲା ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଛତ୍ତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତାପରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ଦଶରଥ, ନିଜ ଶପଥ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଲୁହ ଓ ଦୀର୍ଘନିଶ୍ୱାସ ସହିତ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ସାରଥି, ରାଘବଙ୍କ ସହ ଯିବା ପାଇଁ ରତ୍ନ ଓ ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ଯେଉଁ ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଚତୁର୍ୟତା ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା କମାନ୍ତି, ଧନୀ ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାମଙ୍କ ସେନାକୁ ଶୋଭା ଦିଅନ୍ତୁ। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ଦେଇ ଏଠାରେ ରଖ। ମୁଖ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର, ନଗରବାସୀ, ରଥ, ଓ ଅତି ଦକ୍ଷ ବନବାସୀ ଶିକାରୀମାନେ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ। ମୃଗ ଓ ହାତୀ ହତ୍ୟା କରି, ବନମଧୁ ପିଇ, ବିଭିନ୍ନ ନଦୀ ଦେଖି, ସେ ରାମ ରାଜ୍ୟକୁ ମନେ ପକାଇବେ ନାହିଁ। ମୋର ଯେଉଁ ଧାନ୍ୟ ଓ ଧନ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଦିଅ। ପୂନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯଜ୍ଞ କରି, ଦାନ ଦେଇ, ଋଷିମାନେ ସହିତ ମିଶି ସେ ବନରେ ଖୁସିରେ ରହିବେ। ବଳଶାଳୀ ଭରତ ଅୟୋଧ୍ୟା ଶାସନ କରିବେ; ଏବଂ ରାମଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୁନଃ ପୂରଣ ହେଉ।" କୈକେୟୀ ଏପରି କହି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଶୁଷ୍କ ହେଲା, କଣ୍ଠ ଅଟକିଗଲା। ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଭୟାତୁର ହୋଇ, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, "ଭରତ ଧନହୀନ, ଶୂନ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦଶୂନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଚାହିବେ ନାହିଁ, ଯେପରି ମଦରୁ ମଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ ହେଉଛି।" କୈକେୟୀ ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ଏପରି କଠୋର କଥା କହିବା ପରେ, ରାଜା ଦଶରଥ, ଯିଏଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ କମଳଦଳ ସମ, କହିଲେ, "ମୋତେ ଏପରି କଷ୍ଟ ଦେଉଛ, ଏହି ଭାର ମୋ ଉପରେ ଦେଇଛ; ଅଯୋଗ୍ୟ ନାରୀ, କାହିଁକି ଏହି କାମ ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ରୋକିଲୁ ନାହିଁ?" ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୈକେୟୀ ଦ୍ୱିଗୁଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯେପରି ତୁମ ବଂଶରେ ସଗର ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଅସମଞ୍ଜକୁ ବନବାସ ଦେଇଥିଲେ, ସେପରି ଏହି ପୁଅକୁ ମଧ୍ୟ ପଠାଇଦିଅ।" ଏଭଳି ଶ୍ରୀରାମାୟଣର ଏହି ଚର୍ଚ୍ଚିତ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଦୟା, ଧର୍ମ, ଓ ଦୁଃଖର ଗଭୀର ଚିତ୍ରଣ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।