ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯେମିତି ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ତରାଧିକାର କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ବିନ୍ୟାସିତ ହୁଏ, ସେହିପରି ତୁମେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଉଚିତ ଅଧିକାରରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ତୁମର ପୁଅ ଭରତ ରାଜା ହେଉନ୍ତୁ, ସେଇ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରୁନ୍ତୁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ରାମ ଯେଉଁଠାକୁ ଯିବେ, ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଆଜି ତୁମେ କରୁଛ; ଏପରି ଦୁଷ୍କର୍ମ ହେଉଥିବା ଦେଶରେ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ରାମଙ୍କୁ ଯେଉଁପଥେ ଛାଡ଼ିଦିଆଯିବ, ସେଇ ପଥରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଚଲିଯିବା; ସମସ୍ତ ନିଜଜନ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସଜ୍ଜନମାନେ ଛାଡ଼ିଦେବେ। ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରି ତୁମେ କଣ ସୁଖ ପାଇବ; ଏପରି ଅପରାଧ କରି ଉପଲବ୍ଧି କ’ଣ? ତୁମ ଚରିତ୍ର ଦେଖି ଆମକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗେ ଯେ, ପୃଥିବୀ ତୁମ ପାଇଁ ଏଉଁଥିରେ ଫାଟିଯାଏନି। ବଡ଼ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ତୀବ୍ର ଶାପ ଦେବା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଦଣ୍ଡମାନେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ପଠାଇବାକୁ ଦୃଢ଼ ହୃଦୟ ରଖିଥିବା ଜଣେ ଲୋକଙ୍କୁ କିଛି କରିପାରନ୍ତିନି। ଆମ୍ର ଗଛକୁ କାଟି ନିମ୍ବ ଗଛକୁ ଯେଉଁଠି ପାଳନ କରାଯାଏ, ଦୁଧରେ ଜଳାଇଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ମିଠା ହୁଏନି। ତୁମର ବଂଶ ମଧ୍ୟ ତୁମ ମାଆଙ୍କ ବଂଶ ପରି; ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, ନିମ୍ବ ଗଛରୁ କେବେ ମଧୁ ବହେନାହିଁ। ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଛୁ, ତୁମ ମାଆଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବ ବିଷୟରେ; ଗତକାଲି ତୁମ ଦେଉଁତା ପିତାଙ୍କୁ ଜଣେ ଉତ୍ତମ ଦାନକାରୀ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ବର ଦେଇଥିଲେ। ସେଇ ବର ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଦେଉଁତା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭାଷା ବୁଝିପାରିଥିଲେ। ଏଭଳି ଏକ ଦିନ, ତିନି ଜମ୍ଭା ପାଳଙ୍କ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ, ତୁମ ଦେଉଁତା ବହୁତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସ୍ୱର ଶୁଣି ଆବାର ଆବାର ହସିଥିଲେ। ସେଠି ତୁମ ମାଆ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁ ଅଭିଳାଷା କରି, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ହସିଲେ କାହିଁକି, ମୋତେ କୁହ।” ରାଜା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ଏହା କହିଦେଲେ, ସେଇମହୁର୍ତ୍ତରେ ମୁଁ ମରିଯିବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ତୁମ ମାଆ ପୁନି କହିଲେ, “ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ତୁମେ ବଞ୍ଚିଲେ କିମ୍ବା ମେଲେ, ମୋତେ ଠକେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” ଏପରି ଭାବେ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, କେକୟ ରାଜା ସତ୍ୟ କଥା କହି ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଇଥିଲେ। ବରଦାତା ରାଜାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ, “ଏହି କଥା କଦାପି କହିବେନି; ଏହା ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ବିନାଶ ଆଣିଲେ ମଧ୍ୟ କହିବେନି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ତୁମ ମାଆଙ୍କୁ ଦୂରେ କରି, କୁବେର ପରି ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ। ଏଭଳି ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ମୃଗୟା ପଥରେ ପଡ଼ି, ମିଥ୍ୟା ଧୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଧରିଛ; ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କରୁଛ। ଏଠାରେ ଏହି ସାଧାରଣ କଥା ମୋତେ ସତ୍ୟ ଲାଗୁଛି—ପୁରୁଷମାନେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ, ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଏପରି କରନିଅ, ଭୂପତିଙ୍କ ଆଦେଶ ଗ୍ରହଣ କର; ତୁମ ପତିଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର, ଏହି ଜନମାନ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ହେଉ। ପାପୀମାନଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ତୁମେ ତୁମ ପତିଙ୍କୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା, ବିଶ୍ୱର ପାଳକଙ୍କୁ ଅଧର୍ମରେ ଲାଗିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରନିଅ। ତୁମେ ଯାହା ନିର୍ମଳ ପତି ଦଶରଥଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟା ଦେଉଁଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବେନି; ସେ ଅତି ପବିତ୍ର, କମଳନୟନ। ଜେଷ୍ଠ, ଦାନଶୀଳ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣଗୁଣିତ, ନିଜ ଧର୍ମ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ରକ୍ଷକ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଯାଉ। ରାମଙ୍କୁ ବନକୁ ପଠାଇ, ତୁମେ ବିଶ୍ୱରେ ମହା ଅପବାଦର ଶିକାର ହେବ; ଏହି ଅପରାଧ ଦୁନିଆରେ ପ୍ରଚାରିତ ହେବ। ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ଏହି ରାଜ୍ୟ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ତୁମେ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖରେ ରୁହ; ଏହି ମହାନଗରରେ ରଘୁବଂଶୀ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କେହି ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ଏଭଳି କେବେ ମୃଦୁ ମୃଦୁ, କେବେ କଠୋର କଥା କହି, ହସ୍ତ ଯୋଡ଼ି ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜସଭାରେ କୈକୟୀଙ୍କୁ ଆବେଗିତ କଲେ। କିନ୍ତୁ ରାଣୀ କୈକୟୀଙ୍କ ମନ ତିନି ଚିଞ୍ଚିତ କିମ୍ବା ଅଶାନ୍ତ ହେଲା ନାହିଁ, ମୁହଁରେ କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ। ଏହିପରେ ମହାନ ମୁନି ଭାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଛତ୍ତିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତାପରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶୀ ଦଶରଥ, ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ବଧ୍ଧ ହୋଇ, ଅଶ୍ରୁ ଓ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ସହିତ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ସାରଥି, ଚତୁର୍ବିଧ ସେନା ଓ ରତ୍ନମାଳା ଭରିଥିବା ସେନା ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର, ଯେଉଁଠି ରାଘବ ଯିବେ, ସେଠି ସେମାନେ ଯିବେ। ଯେଉଁ ମହିଳାମାନେ ନିଜ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଜୀବିକା କମାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଚତୁର କଥା କହନ୍ତି, ଧନାଢ୍ୟ ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ଏହି ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ଶୋଭା ଦିଅନ୍ତୁ। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଦାନ ଦେଇ ଏଠାରେ ନିୟୋଜିତ କର। ପ୍ରଧାନ ଅସ୍ତ୍ର, ନଗରବାସୀ, ଗଡ଼ି, ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବୀଣ ଶିକାରୀମାନେ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ। ମୃଗ ଓ ହାଥୀ ହତ୍ୟା କରି, ଜଙ୍ଗଲ ମଧୁ ପିଇ, ବିଭିନ୍ନ ନଦୀ ଦେଖି, ସେ ରାଜ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରିବେନି। ମୋର ଯେଉଁ ଧାନ-ଧନା, ରତ୍ନଭଣ୍ଡାର ଅଛି, ସେସବୁ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁନ୍ତୁ। ପୁନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯଜ୍ଞ କରି, ବହୁ ଦାନ ଦେଇ, ଋଷିମାନେ ସହିତ ମିଳି, ସେ ଅରଣ୍ୟରେ ସୁଖରେ ରହିବେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭରତ ଅୟୋଧ୍ୟା ଶାସନ କରିବେ; ରାମଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଚ୍ଛା ପୁନି ପୂରଣ ହେଉ। ଏଭଳି କୈକୟୀ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବିଷୟରେ କହିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଆସିଗଲା; ମୁହଁ ଶୁଖିଗଲା, କଣ୍ଠ ଅଟକିଗଲା। ଅତି ଚିନ୍ତିତ ଓ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ମୁହଁ ଶୁଖିଥିବା କୈକୟୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ...