ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜସଭାରେ କୈକୟୀଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ କଥାରେ କହିଲେ, “ରାଜମାତା, ଏଠାରେ ତୁମର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଏପରି ଦୁଃଖଦାୟକ ନାହିଁ, ଯେଉଁଥିରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପତିହନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବଂଶନାଶିନୀ ଭାବେ ଭାବୁଛି। ତୁମେ ଏକ ଅଜୟ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମ, ପର୍ବତ ପରି ଅଚଳ, ମହାସାଗର ପରି ଅବିଚଳ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟରେ କେବଳ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛ। ତୁମେ ତୁମ ପତି ଓ ପାଳକ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଅବମାନ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, କାରଣ ଜନନୀଙ୍କ ପାଇଁ ପତିଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଏକ କୋଟି ପୁଅଁଠାରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ। ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯେପରି ରାଜ୍ୟ ବୟସ ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲିଯାଏ, ସେପରି ତୁମେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶପତିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅଧିକାର ଠାରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ଚାହଁ, ତୁମର ପୁଅ ଭରତ ରାଜ୍ୟ କରନ୍ତୁ, ଆମେ ଯେଉଁଠାକୁ ରାମ ଯିବେ, ସେଠାକୁ ଯିବା। ଆଜି ତୁମେ ଏପରି ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଯାଉଛ, ଏହି ରାଜ୍ୟରେ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ରାମଙ୍କ ଚରଣାନୁସରଣ କରିବା, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସଜ୍ଜନ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି। ଏପରି ଅପମାନଜନକ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାର କରି ତୁମେ କଣ ସୁଖ ଲଭିବେ? ତୁମ ଚରିତ୍ର ଦେଖି ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମନେ କରେ, ମାଟି ଏଠାଣି ଖୋଲି ତୁମକୁ ଗିଳି ନେଉନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଶାପଦଣ୍ଡ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ସେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ଦେଉଥିବା ଏପରି ଦୃଢ଼ ମନିଷ୍ଠାକୁ କିଛି କରିପାରୁନାହିଁ। ମାଙ୍ଗୋ ଗଛକୁ କାଟି ନିମ ଗଛକୁ ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଚାଷ କରେ, ଦୁଧରେ ଜଳି ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ମିଠା ହୁଏନାହିଁ। ଏହିପରି ତୁମ ବଂଶ ମଧ୍ୟ ତୁମ ମା'ଙ୍କ ବଂଶ ପରି। ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, ନିମ ଗଛରୁ କେବେ ମଧୁ ଝରେନାହିଁ। ଆମେ ଜାଣୁଛୁ, ଯେପରି ଆଗରୁ ଶୁଣିଛୁ, ତୁମ ମା'ଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଜଣେ ଉତ୍ତମ ଦାତା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ବର ଦେଇଥିଲେ। ସେହି ବରରେ, ତୁମ ପିତା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ବାଣୀ ବୁଝିପାରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଏକ ଦିନ, ତୁମ ପିତା ଜ୍ରିମ୍ଭ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ହସିଲେ। ତୁମ ମା' ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା କରି, 'ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ତୁମେ କାହିଁକି ହସିଲେ?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ। ତାପରେ ତୁମ ପିତା କହିଲେ, 'ମୁଁ ଯଦି ଏହା କହିଦେଉଛି, ତେବେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।' ତଥାପି ତୁମ ମା' ଦୃଢ଼ଭାବେ ଚାହିଲେ, 'ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ବା ଜୀବନ ଯାହା ହେଉ, ମୋତେ ଠକିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହା ମୋତେ କହିଦିଅ।' ଏପରି ଭାବେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ରାଜା ସତ୍ୟ କହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତେବେ ଦାତା ଦେବତା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି କଥା କେବେ କହିବେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ମୃତ୍ୟୁ ବା ବିନାଶ ହେଉ।' ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ଖୁସି ହେଲେ, ତୁମ ମା'ଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, କୁବେର ପରି ଆନନ୍ଦ କଲେ। ଏହିପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରି, ଅବିବେକରେ ଏହି ଭ୍ରମ ଧାରଣ କରିଛ। ଏଠାରେ ଏହି କଥା ସତ୍ୟ ପ୍ରତୀତି ହୁଏ, 'ପୁଅ ପିତାଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରେ, ଝିଅ ମା'ଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରେ ଚାଲେ।' ଏପରି କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ଏଠାରେ ତୁମ ପତିଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ରକ୍ଷା କର, ଏହି ଜନମାନସଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ହୁଅ। ଅପପାପୀମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ତୁମ ପତିଙ୍କୁ—ଏଇ ଦେବତା ସମ, ବିଶ୍ୱର ପାଳକ—ଅଧର୍ମରେ ଲାଗିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ତୁମ ନିଷ୍ପାପ ପତି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦଶରଥ, କମଳନୟନୀ, କେବେ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବେ ନାହିଁ। ବଡ଼, ଦାନଶୀଳ, ନିପୁଣ, ନିଜ ଧର୍ମ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ରକ୍ଷକ ରାମଙ୍କୁ ରାଜାଭିଷେକ କରାଯାଉ। ଯଦି ରାମ ବନକୁ ଯିବେ ଓ ରାଜପିତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବେ, ତେବେ ତୁମ ଉପରେ ବିଶ୍ୱରେ ବଡ଼ ଅପବାଦ ପ୍ରସାରିତ ହେବ। ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ତୁମେ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼। ଏହି ମହାନଗରୀରେ ରଘୁବଂଶୀ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କେହି ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ମୃଦୁ ଓ କଠୋର ଦୁଇ ପ୍ରକାର କଥାରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର ହାତ ଜୋଡି କରି, ରାଜସଭାରେ ପୁନି କୈକୟୀଙ୍କୁ ଆନ୍ଦୋଳିତ କଲେ। କିନ୍ତୁ ରାନୀ କୈକୟୀଙ୍କ ମନ ଭାଙ୍ଗିଲା ନାହିଁ, ମୁହଁରେ କୌଣସି ଚିହ୍ନ ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ, ଆଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶୀ ଦଶରଥ ତାଙ୍କର ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଅଶ୍ରୁ ଓ ଗଭୀର ଦୀର୍ଘନିଶ୍ୱାସ ସହିତ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ସାରଥି, ରାଘବଙ୍କ ସହିତ ଯିବା ପାଇଁ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚାରି ଦଳ ନିଅଁ ଏମିତି ଏକ ସେନା ତୁରନ୍ତ ତିଆରି କର। ଯେଉଁ ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ମଧୁର କଥାରେ ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି, ଧନୀ ବ୍ୟାପାରୀମାନେ, ସେମାନେ ରାଜକୁମାରଙ୍କ ସେନାକୁ ଶୋଭାୟମାନ କରନ୍ତୁ। ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଉପହାର ଦେଇ, ଏଠି ରଖ। ମୁଖ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର, ନାଗରିକ, ଗାଡ଼ି, ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ଶିକାରୀମାନେ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ପଛରେ ଯାଉନ୍ତୁ। ହରିଣ ଓ ହାତୀ ହତ୍ୟା, ଜଙ୍ଗଲ ମଧୁ ପାନ, ବିଭିନ୍ନ ନଦୀ ଦେଖି, ସେ ରାଜ୍ୟକୁ ମନେ ପକାଇବେ ନାହିଁ। ମୋର ଯେତେ ଧାନ-ଧନା, ଧନ-ଖଜାନା ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ସହିତ ଯିଅ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବେ। ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଯଜ୍ଞ କରି, ମହାଦାନ ଦେଇ, ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, ସେ ଅରଣ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦରେ ରହିବେ।” ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଛଅତ୍ରିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।