ଦଶରଥ ରାଜା, ଯଶସ୍ବୀ ହେବାକୁ ଆଶା କରି, ଦୁଃଖରେ ହାତ ଜୋଡି ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣମଣ୍ଡଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେ ମହାନ ରାଜା, ଯଜ୍ଞ, ସନ୍ତାନ ଓ ସ୍ବର୍ଗ ଲାଗି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଠାରୁ ନିଜ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ। ଏବଂ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ତାଙ୍କର ଚାରିଜଣ ଅପାର ପ୍ରାକ୍ରମଶାଳୀ ପୁଅ ହେବେ, ଯେଉଁମାନେ ରାଜବଂଶକୁ ନିର୍ମାଣ କରି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲଭିବେ। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ମହାନ ରାଜା, ତୁମେ ନିଜେ ସମ୍ମାନ ସହ ତୁମର ସେନା ଓ ରଥବାହନ ସହିତ ଯିବାକୁ ଉଚିତ। ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଦଶରଥ ଅନନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ଚାରିଓଡ଼ିକୁ ଅନ୍ତଃପୁର ଲୋକମାନେ ସହିତ ମନ୍ଦ ଗତିରେ ଅରଣ୍ୟ ଓ ନଦୀ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଲେ। ସେଠାରେ ଦଶରଥ ମହାନ ଋଷି ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ, ଯିଏ ରୋମପାଦଙ୍କ ନିକଟରେ ଥିଲେ, ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ସହ ସମ୍ମାନ କଲେ। ରୋମପାଦଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା, ରୋମପାଦ ଅନ୍ତଃକରଣର ଆନନ୍ଦ ସହ ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ଋଷିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ। ମିତ୍ରତା ଓ ସ୍ନେହ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆଦର କଲେ, ଏବଂ ଦଶରଥ ସେଠାରେ କିଛି ଦିନ ରହିଲେ। ସାତ-ଆଠ ଦିନ ପରେ ରାଜା ରୋମପାଦଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ତୁମ ଝିଅ ଶାନ୍ତା ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ସହ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।” “ଏବେ ଏକ ମହତ୍ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ସେ ମୋ ସହରକୁ ଯାଉ।“ ରୋମପାଦ ଏହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ଯାଅ।” ଋଷିପୁତ୍ର ଅନୁମତି ଦେଇ, “ଏହିପରି ହେଉ,” ବୋଲି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଦୁଇଜଣ ଏକାଠି ହାତ ଜୋଡି ଏବଂ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ସ୍ନେହ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ଦଶରଥ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୋମପାଦ ଦୁଇଁଜଣ ଖୁସି ହେଲେ। ତା’ପରେ ଦଶରଥ, ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ। ସେ ତୁରନ୍ତ ସନ୍ଦେଶବାହକମାନେ ମାଧ୍ୟମରେ ସମସ୍ତ ପୌରଜନକୁ ଦେଖାଇଲେ, “ସମସ୍ତ ସହରକୁ ଶୀଘ୍ର ଓ ଭବ୍ୟ ଭାବେ ସଜାଅ।” ସହରକୁ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଗନ୍ଧିତ, ଜଳ ସିଞ୍ଚି, ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜା ସହ ସୁଶୋଭିତ କରାଯିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ରାଜା ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ପୌରଜନ ଅନନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଯଥାଯଥ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଏପରେ ରାଜା ଶୋଭାମୟ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଶଂଖ ଓ ଢୋଳର ନାଦ ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଗରେ ନେଇ ଚଲିଲେ। ସମସ୍ତ ପୌରଜନ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ବଡ଼ ଖୁସି ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ସହ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏମିତି ସମ୍ମାନ ମିଳିଲା, ଯେପରି ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ଇନ୍ଦ୍ର କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଆଣିଥାନ୍ତି। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ନେଇ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଯଥାଯଥ ପୂଜା କଲେ ଓ ଏହା ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ସଫଳ ମନେ କଲେ। ସମସ୍ତ ଅନ୍ତଃପୁର ଶାନ୍ତ ଓ ଶୁଭ୍ର ଦେଖି, ରାଣୀ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ସହ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେଠାରେ ରାଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଶାନ୍ତା ତାଙ୍କର ପତି ସହ କିଛି ଦିନ ଖୁସିରେ ରହିଲେ। ଏହିପରେ ବାଲକାଣ୍ଡର ଗୌରବମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଦ୍ୱାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଏକ ମଧୁର ବସନ୍ତ ଋତୁ ଆସିଲା। ଏବେ ରାଜାଙ୍କ ମନେ ଯଜ୍ଞ କରିବାର ଇଚ୍ଛା ଜାଗିଲା। ସେ ଦିବ୍ୟ ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ନିଜ ବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଓ ପୁଅ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ବୋଲିଲେ, “ଏହିପରି ହେଉ। ତୁମେ ପ୍ରସ୍ତୁତି କର, ଏବଂ ଅଶ୍ୱକୁ ମୁକ୍ତ କର।” “ସରୟୂ ନଦୀର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉ।” ଏହାପରେ ଦଶରଥ ରାଜା ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଡାକିବାକୁ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ: “ସୁୟଜ୍ଞ, ବାମଦେବ, ଜାବାଲି, କାଶ୍ୟପ—ଏହି ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ବେଦବିଦ୍ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏବଂ ଗୃହପୁରୋହିତ ବସିଷ୍ଠ ସହ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣ।” ସୁମନ୍ତ୍ର ତୁରନ୍ତ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଣିଲେ। ଏହାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦଶରଥ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର କଲେ। ରାଜା କୁମଳ ଓ ଧର୍ମସମ୍ମତ କଥା କହିଲେ, “ମୋ ପାଖରେ ପୁଅ ନଥିବାର ଦୁଃଖ ଅଛି, ଏହି ଦୁଃଖ ମୋତେ ଖୁସି ଦେଉନାହିଁ। ପୁଅ ପାଇଁ ମୁଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଏହି ମୋର ଇଚ୍ଛା। ଏହି ଋଷିପୁତ୍ରଙ୍କ ପୌଣ୍ଡର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଁ ମୋର ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରିପାରିବି।" ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି କଥାକୁ “ଅତି ଭଲ କହିଛନ୍ତି” ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ବସିଷ୍ଠ ଓ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅପାର ପ୍ରାକ୍ରମଶାଳୀ ଚାରି ପୁଅ ପାଇବେ, କାରଣ ତୁମର ଧର୍ମମୟ ଇଚ୍ଛା ଜାଗିଛି।” ଏହିପରେ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଶୁଭ କଥା ଶୁଣି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବଡ଼ମାନେ ଯାହା ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଶୀଘ୍ର କର। ଯୋଗ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଓ ଅଧ୍ୟାପକ ସହ ଅଶ୍ୱକୁ ମୁକ୍ତ କର।” “ସରୟୂ ନଦୀର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉ। ନିୟମ ଓ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଶାନ୍ତି କ୍ରିୟା କରାଯାଉ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ପୃଥିବୀର ଯେକୌଣସି ରାଜା କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ କୌଣସି ଭୁଲ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” ଏଭଳି ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ ହେଲା।