ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କୁ ତୁମେ ଯେଉଁ ଜନ୍ୟ ତାଙ୍କର ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ସେଉଁଠି ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତର ଶ୍ବାମୀ। ରାଜମାତା, ତୁମ ପାପ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବଡ଼ ଏବଂ ଦୁଃଖଦାୟକ; ମୁଁ ତୁମକୁ ପତିଘାତିନୀ ବୋଲି ଭାବୁଛି, ଏବଂ ଏହା ଶେଷରେ ତୁମ ବଂଶକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବ। ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏମିତି ଜଣେ ଅଜୟ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ବଳଶାଳୀ, ପାହାଡ଼ ପରି ଅଚଳ, ମହାସାଗର ପରି ଅଶାନ୍ତିହୀନ ଜଣକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛ। ତୁମେ ତୁମ ପତି ଦଶରଥଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ, ଏକ ନାରୀ ପାଇଁ ପତିଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଏକ କୋଟି ପୁଅ ଠାରୁ ବଢ଼ିକରି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯେପରି ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ରାଜ୍ୟ ବୟସ୍ ଅନୁଯାୟୀ ହସ୍ତାନ୍ତରିତ ହୁଏ, ସେପରି ତୁମେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଧିକାର ଠାରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ତୁମର ପୁଅ ଭରତ ରାଜା ହେଉ, ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରୁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ବ୍ୟସ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କ ସହିତ ଯିବା। ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କାମ କରିବା ଦିନରୁ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ ରୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ତ୍ୟାଗରେ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ ପାଇଥିବା ରାମଙ୍କ ପଥରେ ଚଲିବା। ରାଜମାତା, ଏପରି ଅପମାନଜନକ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରି ତୁମେ କେଉଁ ସୁଖ ଅନୁଭବିବ? ଏପରି ଅଚରଣ ଦେଖି ମୋତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗୁଛି ଯେ, ଭୂମି ଏକକ୍ଷଣରେ ଫାଟିଯିଏନି। ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କାମ କରିବାକୁ ଧୃଢ଼ ହୋଇଥିବା ଜଣକୁ କିଛି କରୁନାହାନ୍ତି। ଏକ ଆମ୍ବ ଗଛକୁ କାଟିଦେଇ ନିମ୍ବ ଗଛକୁ ଦୁଧ ଦେଇ ଜଳାଇଲେ ମଧୁ ହେବ ନାହିଁ—ଏହି ଭାବରେ ତୁମ ବଂଶ ତୁମ ମାତାଙ୍କ ପରି। ସାଂସାରିକ ଉକ୍ତି ଅଛି, ନିମ୍ବ ଗଛରୁ କେବେ ମଧୁ ବହିନାହିଁ। ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଛୁ, ତୁମ ମାତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବ ବିଷୟରେ; କେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ପିତା ଜଣେ ଉତ୍ତମ ବର ପାଇଥିଲେ। ସେଠାରୁ, ତୁମର ପିତା ପୃଥିବୀର ନାଥ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଭାଷା ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ପାଇଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ଜ୍ରୁମ୍ଭଙ୍କ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିବା ବେଳେ, ତୁମର ପିତା ବହୁତ ପ୍ରାଣୀର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ହସିଲେ। ସେଉଁଠି, ତୁମ ମାତା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା କରି, 'ତୁମେ କାହିଁକି ହସିଲେ, ମୋତେ କୁହ,' ବୋଲି ଚାହିଲେ। ରାଜା କହିଲେ, 'ମୁଁ ଯଦି କାରଣ କୁହେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।' ତେବେ ତୁମ ମାତା ପୁନି କହିଲେ, 'ତୁମେ ବଞ୍ଚିବ କି ମରିବ, ମୋତେ ଠକେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କୁହିବାକୁ ହିଁ ପଡ଼ିବ।' ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ। ତାପରେ, ଯିଏ ବର ଦେଇଥିଲେ, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମତି ଦେଇ କହିଲେ, 'ଏହି କଥା କେବେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମୃତ୍ୟୁ କି ବିନାଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।' ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଖୁସି ହୋଇ, ତୁମ ମାତାଙ୍କୁ ଦୂରେ କରି, କୁବେର ପରି ଆନନ୍ଦ କଲେ। ଏହିପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଚାଲିଥିବା ପଥରେ, ମୂଢ଼ତାବଶତଃ ଏହି ମିଥ୍ୟା ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟକୁ ଧରିଛ; ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି ଦୁଷ୍ଟତା ପରି। ଏଠି ଏହି ପ୍ରଚଳିତ କଥା ମୋତେ ସତ୍ୟ ଲାଗୁଛି—ପୁରୁଷ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ, ନାରୀ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଏପରି କରନିଅ, ପୃଥିବୀନାଥଙ୍କ କଥା ଗ୍ରହଣ କର; ଏଠି ତୁମ ପତିଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ଏହି ଜନମାନ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ହେଉ। ପାପୀମାନଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଚଳି, ତୁମେ ତୁମ ପତି—ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ସମାନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପାଳକ—କୁ ଅଧର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ତୁମର ନିର୍ମଳ ପତି, ମହାନ ରାଜା ଦଶରଥ, କମଳନୟନ, କେବେ ମିଥ୍ୟା ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବେ ନାହିଁ। ଏହିଠାରେ, ଜେଷ୍ଠ, ଦାନଶୀଳ, କୌଶଳୀ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ରକ୍ଷକ ରାମଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବା ଦିଅ। ରାଜମାତା, ଯଦି ରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବା ପରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ, ତେବେ ତୁମ ଉପରେ ବିଶ୍ୱରେ ମହା ନିନ୍ଦା ପ୍ରସାରିତ ହେବ। ରାଘବ ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ତୁମେ ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ହେଉ; କାରଣ, ଏହି ମହାନ ନଗରରେ ରାଘବ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ରହିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏପରି ମୃଦୁ ଓ କଠିନ କଥାରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ଯୋଡ଼ିହାତରେ ରାଜସଭାରେ ଆଉଥରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ। କିନ୍ତୁ ରାଜମାତା କୈକେୟୀ କେବେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ ନାହିଁ, ନାହିଁ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମୁହଁର ରଙ୍ଗରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ। ଏବେ, ତୁମେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଛଅତିରିସତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ଏହାପରେ, ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ବିଧ୍ନସ୍ତ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଦଶରଥ ରାଜା ଦୁଃଖ ଓ ଦୀର୍ଘନିଶ୍ୱାସରେ ଲୋଚନ ଜଳରେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ହେ ସାରଥି, ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା, ରତ୍ନ ଓ ଧନେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶୀଘ୍ର ରାଘବଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କ ରୂପରେ ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି, ମଧୁର କଥା କହିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧନୀ ବ୍ୟାପାରୀମାନେ—ସେମାନେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଚଉକସ ସେନାକୁ ଶୋଭା ଦିଅନ୍ତୁ। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉପହାର ଦେଇ, ସେମାନେ ଏଠି ଦିଅ। ମୁଖ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର, ନଗରବାସୀ, ରଥ ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ଶିକାରୀମାନେ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ସହିତ ଯିଅନ୍ତୁ। ମୃଗ ଓ ହାତୀ ହତ୍ୟା କରି, ଅରଣ୍ୟ ମଧୁ ପାନ କରି, ବିଭିନ୍ନ ନଦୀ ଦେଖି, ସେ ରାମ ରାଜ୍ୟକୁ ମନେ ପକାଇବେ ନାହିଁ। ମୋର ଯେଉଁ ଧାନ୍ୟ ଓ ଧନ ରହିଛି, ସେ ସବୁ ରାମଙ୍କ ସହିତ ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟରେ ଯିଅ।