ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦାଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ରାଜ୍ୟ, ଯାହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ତାହାର ପାହାଡ଼, ସହର, ଉଦ୍ୟାନ ସମେତ ଭାରତଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ସେ ଏହି ଶୁଭ ଭୂମିରେ ଭଲଭାବେ ରାଜ୍ୟ କରୁନ୍ତୁ। ରାଜନ୍, ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ହେଉ। ମୋ ମନ ମହାନ୍ତ ଭୋଗ କିମ୍ବା ନିଜ ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ପ୍ରତି ଏତେ ଆକର୍ଷିତ ନୁହେଁ, ଯେତେ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ। ମୋ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଉ, ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମା। ଏହିପରି, ମୁଁ ଏ ଅବିନାଶୀ ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଭୋଗ, କିମ୍ବା ମିଥିଳାର ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଜି ଚାହେଁ ନାହିଁ। ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହି ଆପଣଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ; ସତ୍ୟ ହେଉ ଆପଣଙ୍କର ବ୍ରତ। ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ରହି, ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଭୋଜନ କରି, ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଦେଖି, ଚମତ୍କାର ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଖୁସି ରହିବି; ଆପଣ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତୁ। ଏପରି କହି, ଦୁଃଖରେ ଭାସିଥିବା ରାଜା ଦାଶରଥ ତାଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଏବଂ ଚଳିଲେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ରାନୀମାନେ କାନ୍ଦିଲେ, କେବଳ କୈକେୟୀ ଛାଡ଼ି, ସୁମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦିବା ଦ୍ୱାରା ଅଚେତନ ହୋଇଗଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଠାରେ ଶୋକର ଚିତ୍କାର ଉଠିଲା। ଏହିପରେ ଅଧ୍ୟାୟ ପଞ୍ଚତିରିଶ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଦାଶରଥ ହଠାତ୍ ମୁଣ୍ଡ ନଡ଼ି, ବାରମ୍ବାର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ହାତକୁ ହାତରେ ଚିପି, ଦାନ୍ତ ଦାନ୍ତରେ ଚେପିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସାଧାରଣ ଚମକ ହରାଇଦେଲା; ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ମନ ଅବଲୋକନ କରି, ସୁମନ୍ତ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ କୈକେୟୀଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଅନ୍ତର୍ଭେଦ କଲେ। ସେ ବଜ୍ରପାତ ସମ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଓ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ବିନାଶକାରୀ ଭାବରେ ଉପାଳମ୍ଭ କଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର କହିଲେ, “ଯାହା ପାଇଁ ରାଜା ଦାଶରଥ ନିଜ ଜୀବନସଂଗିନୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତର ନାୟକ। ରାନୀ, ଆପଣଙ୍କ ପରି ଅପରାଧ ଏଠାରେ ଆଉ କେହି କରିନଥିଲେ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପତି-ଘାତିନୀ ଓ ବଂଶନାଶିନୀ ଭାବେ ଦେଖୁଛି। ଆପଣ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ, ଅଜୟ, ପାହାଡ଼ ସମ ଅଚଳ, ସାଗର ସମ ଗଭୀର ଏହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି। ଆପଣ ନିଜ ପତି ଦାଶରଥଙ୍କୁ ଅବମାନ କରନ୍ତିନାହିଁ; ପତିଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ନାରୀମାନେ ପାଇଁ କୋଟିପୁତ୍ର ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ରାଜା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ରାଜ୍ୟ ବୟସ୍ୟାନୁସାରେ ଚାଲିଯାଏ, ଆପଣ ଏହିପରି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶଧରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଧିକାର ଠାରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ଭଲ, ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ଭାରତ ରାଜ୍ୟ କରନ୍ତୁ, କିନ୍ତୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ରାମଙ୍କ ସହ ଯିବା। ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ରହିବେ ନାହିଁ; ଆପଣ ଆଜି ଏପରି ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। ଆମେ ସମସ୍ତେ ରାମଙ୍କ ରାସ୍ତା ଅନୁସରିବା; ରାମ ଯେଉଁଠାରେ ଯିବେ, ସମ୍ବନ୍ଧୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସଜ୍ଜନମାନେ ଛାଡ଼ି ଦେବେ। ଏପରି ଅପକର୍ମ କରି ଆପଣ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରି କେଉଁ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିବେ? ଆପଣଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଦେଖି ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ, ଧରଣୀ ଏଠିକି ଫାଟିଯାଏ ନାହିଁ। ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେବା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ କିଛି କରିପାରୁ ନାହିଁ। କେହି କ୍ଷୁଦ୍ର ନିମ୍ବ ଗଛକୁ ଆଁଶ କରି, ମାଂଜି ଗଛକୁ ଛେଦି, ତାହାକୁ ଦୁଧରେ ସିଞ୍ଚିଲେ ମଧୁ ହେବ କି? ଆପଣଙ୍କ ବଂଶ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଅମିଠା। ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, ଆପଣଙ୍କ ମାତୃକୁଳ ଦୁଷ୍ଟ; ଏକଦିନ ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କେହି ଉତ୍ତମ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ। ତାହାରେ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଭାଷା ବୁଝିପାରିଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ଜ୍ରିମ୍ଭା ଶୟନରେ ଥିବାବେଳେ, ଆପଣଙ୍କ ପିତା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ହସୁଥିଲେ। ଆପଣଙ୍କ ମାତା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁ ଯାଞ୍ଚା କରି, କହିଲେ, ‘ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଆପଣ କାହିଁକି ହସୁଛନ୍ତି?’ ତାଙ୍କ ପିତା କହିଲେ, ‘ମୁଁ କହିଦେଲେ, ମୁଁ ମରିଯିବି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।’ ମାତା ପୁନି କହିଲେ, ‘ମୁଁ ଚାହେଁ, ଆପଣ ମରିବେ କି ବଞ୍ଚିବେ, ମୋତେ ମିଥ୍ୟା କହିବେ ନାହିଁ।’ ଏପରି ଉପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ତାହା ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଦାତା ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ଏହି କଥା କଦାପି କହିବେ ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ କି ବିନାଶ ହେଉ।’ ଏହିପରି ଶୁଣି, ଆପଣଙ୍କ ପିତା ଖୁସି ହୋଇ, ମାତାଙ୍କୁ ଦୂର କରି, କୁବେର ସମ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ। ଏହିପରି, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଚାଲିଥିବା ପଥ ଅନୁସରଣ କରି, ମିଥ୍ୟା ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରୁଛନ୍ତି। ଏଠି ଏହି ଲୋକକଥା ଏବେ ସତ୍ୟ ଲାଗେ: ‘ପୁଅ ପିତାଙ୍କ ପଛରେ, ଝିଅ ମାଆଙ୍କ ପଛରେ।’ ଏପରି କରନ୍ତିନାହିଁ; ଭୂପତି ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ମାନନ୍ତୁ, ଏବଂ ଏହି ଜନମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ହୁଅନ୍ତୁ। ପାପୀମାନେ ଉପଦେଶ ଦେଇ ଆପଣଙ୍କ ପତି, ଦେବେଶ ସମ, ଜଗତର ପାଳକଙ୍କୁ ଅଧର୍ମରେ ଲାଗିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରନ୍ତିନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କ ନିର୍ମଳ ପତି, ଚକ୍ରଧାରୀ ଦଶରଥ, କଦାପି ମିଥ୍ୟା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବେ ନାହିଁ। ଜେଷ୍ଠ, ଦାନଶୀଳ, ସକଳ ପ୍ରାଣୀର ରକ୍ଷକ ରାମଙ୍କୁ ରାଜାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ। ରାମ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ, ପିତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ବିଶ୍ୱରେ ମହା ଅପବାଦ ପ୍ରଚାରିତ ହେବ।