ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ଜନକ ନାନ୍ଦନ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବରେ କହିଲେ, “ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ଆପଣଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଇଚ୍ଛା କରେ, ମିଥ୍ୟା କିଛି ନୁହେଁ। ଆପଣଙ୍କ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ କୁ ଶପଥ କରେ, ଏହି ସମ୍ମୁଖରେ କହୁଛି।” ତା'ପରେ ରାମ କହିଲେ, “ପିତାଜୀ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଏକ ମହୁର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ରହିପାରିବି ନାହିଁ; ଆପଣ ଏହି ଦୁଃଖକୁ ସହିବାକୁ ପଡିବ, କାରଣ ମୋର ନିଶ୍ଚୟ ରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିବ ନାହିଁ।” ରାମ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ କୈକେୟୀ ତାଙ୍କୁ ବନକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, ଓ ରାମ ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ, “ମୁଁ ଯିବି।” ଏହି ଅଟୁଟ ସତ୍ୟକୁ ଏବେ ରାମ ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି ରାମ କହିଲେ, “ଆପଣ ଚିନ୍ତା କରିବେ ନାହିଁ, ଆମେ ବନରେ ଶାନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ରହିବା; ଏଠି ମୃଦୁ ହରିଣ ଓ ଅନେକ ପକ୍ଷୀର ଶବ୍ଦରେ ମନ ହରିବା।” ରାମ କହିଲେ, “ମୋ ପିତା ଦେବତା ସମାନ ମନାଯାନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ। ତେଣୁ ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପରି, ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି। ଚୌଦ ଅବ୍ଦ ଶେଷ ହେଲେ, ହେ ରାଜା, ଆପଣ ମୋତେ ଫେରି ଦେଖିବେ; ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଛାଡିଦିଅନ୍ତୁ।” ରାମ ଦଶରଥଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ, “ହେ ପୁରୁଷ ସିଂହ, ଆପଣ ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟମାନେ ଲୁଚିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା, ସେଉଁଠି ଆପଣ କେମିତି ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଇପାରିଲେ?” ତା'ପରେ ରାମ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ନଗର, ରାଜ୍ୟ, ଭୂମି ଛାଡି ଦେଉଛି; ଏହି ସବୁ ବରତକୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି ମୁଁ ବନକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଯାଉଛି। ବରତ ଏହି ଭୂମି, ପାହାଡ, ନଗର ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଶାସନ କରନ୍ତୁ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଛାଡି ଦେଇଛି; ସେ ଏହି ଶୁଭ ସୀମା ଭିତରେ ଭଲ ଭାବରେ ଶାସନ କରନ୍ତୁ। ଆପଣ କହିଥିବା ସବୁ କଥା, ରାଜନ୍, ତାହା ହେଉ।” ରାମ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ମନ ବଡ ଆନନ୍ଦ ଓ ବନ୍ଧୁ ଉପରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଉପରେ ଅଧିକ ଆକର୍ଷିତ। ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖ ମୁଁ ଦୂର କରିଦେଉଛି, ହେ ନିର୍ମଳ। ଏହିପରି, ହେ ନିର୍ମଳ, ଆଜି ମୁଁ ଅବିନାଶୀ ରାଜ୍ୟ, ଭୂମିର ଆନନ୍ଦ, ମାଯିଥିଲୀ କୁ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ମୁଁ କେବେ ଆପଣଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟା କଥାରେ ବାନ୍ଧି ଏକ କିଛି ଚୟନ କରିବି ନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କ ସତ୍ୟ ହେଉ।” “ବନରେ ରହି, ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଭୋଜନ କରି, ପାହାଡ, ନଦୀ, ଝିଲିକ ଦେଖି, ବନର ଅଦ୍ଭୁତ ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୁଁ ଖୁସି ରହିବି; ଆପଣ ଶାନ୍ତି ଲଭନ୍ତୁ।” ଏପରି ଦଶରଥ, ବିପଦ ଓ ବିନିଶ୍ଚୟରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ, ପୁଅ କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ, ଏବଂ ଏକା ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ରାଣୀମାନେ କଣ୍ଣା କଲେ, କୈକେୟୀ ବ୍ୟତିତ; ସୁମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ କଣ୍ଣା କରି, ଅଚେତନ ହେଲେ; ଚାରିପାଖରେ ଶୋକ ଚିତ୍କାର ଦେଖାଯାଇଲା। ଏବେ ତିରିଶି ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଦଶରଥ ହଠାତ୍ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇ, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ହାତକୁ ହାତରେ ଚିପି, ଦାନ୍ତ କଟି କଟିଲେ। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ରକ୍ତିମ ହେଇଗଲା; ରୋଷରେ ତିବ୍ର ଦୁଃଖରେ ବ୍ୟତିତ ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ମନ ଦେଖି, ରଥୀ ସୁମନ୍ତ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଥାରେ କୈକେୟୀର ହୃଦୟକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯାହା ପାଇଁ ଆପଣ, ରାଜା ଦଶରଥ, ନିଜ ରାଣୀକୁ ଛାଡି ଦେଇଛନ୍ତି—ସେ ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ। ଏଠି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ପରି ଦୁଃଖଦାୟକ; ଆପଣ ଗୃହପତିଘାତି ଓ ବଂଶ ନାଶକ ଭାବରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଆପଣ ଏକ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ଅଜୟ, ପାହାଡ ପରି ଅଚଳ, ସମୁଦ୍ର ପରି ଅଶାନ୍ତି; ଏଉଁଠି ଆପଣ ଅପରାଧ କରି ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା କରୁଛନ୍ତି। ଆପଣ ନିଜ ପତି ଦଶରଥଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରିବେ ନାହିଁ; ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ପତିର ଇଚ୍ଛା ଏକ କୋଟି ପୁଅ ଠାରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ। ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ରାଜ୍ୟ ବୟସ ପ୍ରକାରେ ଯାଏ, ଆପଣ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ନାଥଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଧିକାର ଠାରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିବାକୁ ଚାହୁଛନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ବରତ ରାଜା ହେଉ, ଭୂମି ଶାସନ କରୁ; ଆମେ ଯେଉଁଠି ରାମ ଯିବେ, ସେଉଁଠି ଯିବା। ଆପଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଆପଣ ଏକ ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ନିଶ୍ଚୟ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ରାମଙ୍କ ପଥକୁ ଅନୁସରିବା, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଗୋତିଆ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସଜ୍ଜନ ଛାଡି ଦେଇଛନ୍ତି। ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୀନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ଆପଣ ରାଜ୍ୟ ଲଭି କଣ ଆନନ୍ଦ ପାଇବେ? ଆପଣଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଦେଖି, ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖୁଛି, ଭୂମି ଏକାଥିରେ ଫାଟି ଯାଇନଥିବା। ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଶାପ ପାଇଁ ତିବ୍ର ଦଣ୍ଡ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଏହିପରି ରାମକୁ ବନବାସ କରିବା ଉପରେ ଦୃଢ ଥିବା ଲୋକକୁ କିଛି କ୍ଷତି ହୋଇନଥିବା। କଠର କୁହାଡିରେ ଆମ୍ବ ଗଛ କଟି, ନିମ ଗଛକୁ ଜଳ ଦେଲେ, ଦୁଧ ଦେଲେ ମଧୁ ହେବ ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କ ମାନ୍ୟାତା ଆପଣଙ୍କ ମା' ପରି; ଜଗତରେ କୁହାଯାଏ ନିମ ଗଛରୁ ମଧୁ ଝରେ ନାହିଁ। ଆମେ ଜଣା, ଆପଣଙ୍କ ମା'ର ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବ; କିଛି ଉପକାରୀ ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ବର ଦେଇଥିଲେ। ସେହି ବରରୁ, ଆପଣଙ୍କ ପିତା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ପଶୁ ମଧ୍ୟର କଥା ବୁଝିପାରିଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ଜ୍ରୁମ୍ଭାର ଶୟନରେ ଆପଣଙ୍କ ପିତା ଅନେକ ପ୍ରାଣୀର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ବାରମ୍ବାର ହସିଥିଲେ। ତାଁଠିରେ, ଆପଣଙ୍କ ମା' ରୋଷିତ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁ ଚାହି, ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋତେ କହ, ମୁଁ ହସିର କାରଣ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” ପିତା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ରାଣୀ, ମୁଁ ହସିର କାରଣ କହିଲେ, ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ମରିଯିବି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ତା'ପରେ ଆପଣଙ୍କ ମା' ପୁନି କହିଲେ, “ମୁଁ ଜୀବି ରହିଲି କି ମରିଲି, ମୋତେ ଠକାଇବେ ନାହିଁ, ଆପଣ କହିବାକୁ ପଡିବ।” ଏଭଳି ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ନିଜ ପ୍ରିୟା ଦେଇ କହିଲେ, ରାଜା ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ। ତା'ପରେ ବରଦାତା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ, “ଏହି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ରାଜା, ଏହା ମୃତ୍ୟୁ କି ବିନାଶ ଆଣିଲେ ମଧ୍ୟ।