କୈକେୟୀଙ୍କ ଚଳ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଉପରେ ଯେ ଦୁଃଖ ଆସିଛି, ତାହାକୁ ତୁମେ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ, ଯେଉଁ କୈକେୟୀ ନିଜ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ କର୍ମ ଅଧର୍ମ ଥିଲା। ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖି ମୋ ନିଜ ପିତାକୁ ଅସତ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ନୁହେଁ। ରାମ, ନିଜ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଃଖ ଭରା ଉକ୍ତି ଶୁଣି ଦୁଃଖରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆଜି କେଉଁ ଗୁଣ ଲାଭ କରିବି, କିଏ ଆଗାମିକାଲି ଏହା ଦେଇପାରିବ? ତେଣୁ ମୁଁ ମୋ ସମସ୍ତ ଆଶା ଛାଡି, ଏଠାରୁ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଚୟନ କରିଛି। ଏହି ପୃଥିବୀ, ତାହାର ଜନପଦ, ଲୋକ, ଧନ, ଧାନ—ମୁଁ ସମସ୍ତ ତ୍ୟାଗ କରିବି; ଏହା ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅ। ମୋ ସଂକଳ୍ପ ଆଜି ବନବାସ ନେବାରେ ଅଟୁଟ; ଯେ ଦାନ ତୁମେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଇଥିଲ, ହେ ବରଦାତା, ଏହା ପୂରଣ ହେଉ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦିଅ—ତୁମେ ତୁମ ଶବ୍ଦରେ ସତ୍ୟ ରୁହ; ମୁଁ ତୁମ ଆଜ୍ଞାକୁ ଏକାନ୍ତ ଭାବରେ ପାଳନ କରିବି। ଚଉଦି ଦିନ ବନବାସୀମାନଙ୍କ ସହ ବନରେ ବସିବି; ଦ୍ୱିଧା କରନି—ପୃଥିବୀ ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅ। ମୁଁ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ, ମୋ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ କିଛି ଚାହୁଁନି, ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ଅଧିକ ଇଚ୍ଛା କରେ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ। ତୁମ ଦୁଃଖ ଦূର ହେଉ, ଅତ୍ୟଧିକ ଅଶ୍ରୁ ମୁକ୍ତ କରନି; ପ୍ରବଳ ସମୁଦ୍ର, ନଦୀମାନଙ୍କ ଆଧିପତ୍ୟ, କେବେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଏନି। ମୁଁ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ, ପୃଥିବୀ, ଏହି ଆନନ୍ଦ, ସ୍ଵର୍ଗ, ଜୀବନ କିଛି ଚାହୁଁନି। ମୁଁ କେବଳ ତୁମକୁ ଏବଂ ସତ୍ୟକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ମୁଁ ଶପଥ କରୁଛି। ମୁଁ ପିତା, ଏକ ମହୁର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ରୁହିପାରିବିନି; ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଅଂଗୀକାର କର, ମୋ ସଂକଳ୍ପରେ କେବେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବନି। ରାଘବ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କୈକେୟୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବନକୁ ଯିବାକୁ ବାଦ୍ୟ ହୋଇଛି, ଏବଂ ମୁଁ ‘ମୁଁ ଯିବି’ ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଇଛି; ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଏବେ ପାଳନ କରୁଛି। ଚିନ୍ତା କରନି, ହେ ପ୍ରଭୁ; ଆମେ ବନରେ ମୃଦୁ ମୃଗମାନେ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରଣ୍ଧାର ଶବ୍ଦରେ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ରୁହିବା। ମୋ ପିତା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ଭାବରେ ସମ୍ମାନିତ; ତେଣୁ ଦେବ ଆଜ୍ଞା ପରି ମୁଁ ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦକୁ ପାଳନ କରିବି। ଚଉଦି ବର୍ଷ ପରେ, ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଫେରିଆସିବି; ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଛାଡିଦିଅ। ହେ ନରସିଂହ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଅଶ୍ରୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ଏପରି ଦୁଃଖକୁ ଅଂଗୀକାର କରୁଛ? ମୁଁ ନଗର, ରାଜ୍ୟ, ଭୂମି ତ୍ୟାଗ କରିଛି; ଏହା ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅ। ମୁଁ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ବନକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବସିବାକୁ ଯାଉଛି। ଏହି ଭୂମି, ତାହାର ପାହାଡ, ନଗର, ଉଦ୍ୟାନ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ଭରତ ଶାସନ କରନ୍ତୁ; ସୁଭଦ୍ର ସୀମାରେ ସୁଶାସନ କରନ୍ତୁ। ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ହେ ରାଜା, ଏହିପରି ହେଉ। ମୋ ମନ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ମୋ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ ପ୍ରତି ଏତେ ଆକର୍ଷିତ ନୁହେଁ, ଯେତେ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ ପ୍ରତି; ଏହା ମହାନ ଲୋକମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ମୋ ଦୁଃଖ ପ୍ରତି ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଉ, ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ। ତେଣୁ, ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଆଜି ମୁଁ ଅବିନାଶୀ ରାଜ୍ୟ, ଭୂମି, ଆନନ୍ଦ, ମୈଥିଳୀକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହୁଁନି; ମୁଁ କେବେ ତୁମକୁ ଅସତ୍ୟରେ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଚୟନ କରିବିନି; ସତ୍ୟ ହେଉ ତୁମ ବ୍ରତ। ବନରେ ରୁହି, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭୋଜନ କରି, ପାହାଡ, ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଦେଖି, ବନର ଅଦ୍ଭୁତ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖି, ମୁଁ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବି; ତୁମେ ଶାନ୍ତି ପାଉ। ଏପରି ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ରାଜା ଦଶରଥ ନିଜ ପୁଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅଚେତନ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଏବଂ ଚଳାଚଳ କଲେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ରାଜପତ୍ନୀମାନେ କାନ୍ଦିଲେ, କେବଳ କୈକେୟୀ ଛାଡି; ସୁମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦି, ଅଚେତନ ହୋଇଗଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଠାରେ ଶୋକର ଚିତ୍କାର ଉଠିଲା। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ପରେ, ଦଶରଥ ହଠାତ୍ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇ, ବାରମ୍ବାର ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ଵାସ ନେଇ, ନିଜ ହାତକୁ ହାତରେ ଚିପି, ଦାନ୍ତ ମିଶିଗଲେ। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇ, ସାଧାରଣ ରଙ୍ଗ ହରାଇଗଲା; ରୋଷରେ ଭରି, ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ମନ ଦେଖି, ରଥୀ ସୁମନ୍ତ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ କୈକେୟୀଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଉତ୍ପାତ କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ବଜ୍ର ପରି, ଅପୂର୍ବ ଓ କଠୋର, କୈକେୟୀଙ୍କ ହୃଦୟର ସମସ୍ତ ମୂଳକୁ ବିଦ୍ଧ କରିଦେଲେ। “ଯେଉଁ କୈକେୟୀ ପାଇଁ ତୁମେ, ଦଶରଥ ରାଜା, ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛ, ଯିଏ ଏହି ଜଗତର ନିୟନ୍ତା, ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମର ଆଧିପତ୍ୟ। ଏଠାରେ ତୁମ କର୍ମ ଠାରେ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦାୟକ କିଛି ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମକୁ ପତି-ଘାତିନୀ ଭାବରେ ଦେଖୁଛି, ଶେଷରେ ଏହି ବଂଶର ନାଶକ। ତୁମ କର୍ମରେ ତୁମେ ଏକ ଅଜୟ ମନ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର ପରି, ପରାଜୟ ଅସମ୍ଭବ; ପାହାଡ ପରି ଅଟୁଟ; ସମୁଦ୍ର ପରି ଅଚଳ; ତାଙ୍କୁ ତୁମେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛ। ତୁମେ ତୁମ ପତି ଦଶରଥଙ୍କୁ ଅବମାନ କରନି, ତିନି ତୁମ ଉପକାରୀ; ପତିଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୋଟି ଶିଶୁଠାରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ। ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ରାଜ୍ୟ ବୟସ ଅନୁଯାୟୀ ଦିଆଯାଏ; ତୁମେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ନାୟକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଧିକାରରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ଭରତ ରାଜା ହେଉ, ଭୂମି ଶାସନ କରନ୍ତୁ; ଆମେ ଯେଉଁପଥରେ ରାମ ଯିବେ, ସେଠାକୁ ଯିବି। ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୁହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଆଜି ତୁମେ ଏପରି ଅଧର୍ମ କରିବାକୁ ଯାଉଛ। ନିଶ୍ଚୟ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ରାମଙ୍କ ପଥକୁ ଅନୁସରିବି, ଯେଉଁ ଜନେ ନିଜ ପରିଜନ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଞ୍ଚିତ। ଏପରି ଅପକର୍ମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ତୁମେ, ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ କେଉଁ ଆନନ୍ଦ ପାଇବ? ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି, ଏପରି ଚରିତ୍ର ଥିବା ତୁମେ, ପୃଥିବୀ ଏକଥିକେ ଫାଟିଯିବ ନାହିଁ।” ଏପରି ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ରାମ, ଦଶରଥ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୁମନ୍ତ୍ର, ରାଜପତ୍ନୀମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାଜଭବନ ଶୋକ ଓ ଅନ୍ୟାୟର ଦୃଶ୍ୟରେ ଡୁବିଗଲେ।