ଦଶରଥ ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଭସିଥିବା ବେଳେ, ସେ ଦୁଃଖଭରା କଣ୍ଠରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ମୋ ପୁଅ, ଏହି କଥା ମୋତେ କେବେ ପ୍ରସନ୍ନ କରେନି। ଏକ ମହିଳା, ଯିଏ ଅଗ୍ନିରେ ଛାଇଁ ପଡ଼ିଥିବା ପରି ଭୟଙ୍କର, ମୋତେ ଠକେଇଛି। ଯେ ଠକେଇବା ଘଟିଛି, ତାହାକୁ ତୁମେ ଜୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, କାଇକେୟୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଯିଏ ନିଜ ନିଶ୍ଚୟରେ ଦୃଢ଼ କିନ୍ତୁ ଆଚରଣରେ ଅଧର୍ମିକ। ମୋର ପ୍ରଥମ ପୁଅ ହେବା ସତ୍ୱେ, ତୁମେ ମୋତେ ମିଥ୍ୟା କଥାରୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ନୁହେଁ।” ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ଭସିଥିବା ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାମ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆଜି କଣ ଉପକାରିତା ଲାଭ କରିବି, ଆଉ କିଏ ଆଗାମୀକାଲି ମୋତେ ଦେବ? ତେଣୁ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଆଶା ଛାଡ଼ି ମାତ୍ର ବନବାସକୁ ଯିବାକୁ ଚୟନ କରିଛି। ଏହି ଭୂମି, ତାହାର ଅଞ୍ଚଳ, ଜନସମୂହ, ଧନ, ଧାନ—ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ି ଦେଉଛି; ଏହାକୁ ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅ। ବନରେ ବସିବା ପାଇଁ ମୋ ନିଶ୍ଚୟ ଆଜି କେବେ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ରହିବ; ଯେ ବର ତୁମେ କାଇକେୟୀକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଇଥିଲ, ହେ ବରଦାତା, ତାହା ପୂରଣ ହେଉ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦିଅ—ତୁମେ ତୁମ ବଚନରେ ସତ୍ୟ ରୁହ; ମୁଁ ତୁମ ଆଦେଶ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ପାଳନ କରିବି। ଚଉଦ ଅବଧି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ବନବାସୀମାନେ ସହ ବନରେ ବସିବି; ଭୂମିକୁ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଅ, ଆପଣ ଦ୍ୱିଧା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୋତେ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ, କିମ୍ବା ନିଜ ପ୍ରିୟ କିଛି ଚାହିଁଦିଏ ନାହିଁ, ମୋର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବା, ହେ ରଘୁବଂଶୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦ। ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତୁ, ଅତିରିକ୍ତ କାନ୍ଦିବେ ନାହିଁ; ସମୁଦ୍ର ଯେପରି ନଦୀମାନଙ୍କ ନାଥ ହୋଇ ଅଚଳ ରହେ, ତେଣୁ ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଅଚଳ ରୁହନ୍ତୁ। ମୁଁ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ, ଭୂମି, ଏହି ସମସ୍ତ ଭୋଗ, ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ଜୀବନ କୌଣସି ଚାହିଁଦିଏ ନାହିଁ। ମୁଁ କେବଳ ଆପଣଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ମିଥ୍ୟା କୁହିବି ନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ଉପରେ ଶପଥ କରୁଛି। ମୋତେ, ପିତା, ଏକ କ୍ଷଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ରହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଦୟାକରି ସହିବେ, କାରଣ ମୋ ନିଶ୍ଚୟ କେବେ ବଦଳିବ ନାହିଁ। ହେ ରାଘବ, କାଇକେୟୀ ମୋତେ ବନକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ‘ମୁଁ ଯିବି’ ବୋଲି କହିଥିଲି; ଏବେ ମୁଁ ସେଇ ସତ୍ୟକୁ ପାଳନ କରୁଛି। ଆପଣ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ; ଆମେ ବନରେ ମୃଗମାନେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର ଶବ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଶାନ୍ତ ପରିବେଶରେ ସୁଖରେ ବସିବୁ। ମୋର ପିତା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାନ୍ତି; ତେଣୁ ଦେବାଜ୍ଞା ଭାବେ ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବି। ଚଉଦ ବର୍ଷ ପରେ, ହେ ରାଜା, ଆପଣ ମୋତେ ପୁନି ଦେଖିବେ; ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତୁ। ଆପଣ, ମହାବୀର, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୁ ରୋକିବାକୁ ଉଚିତ, ସେ ନିଜେ କିଏ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି? ରାଜଧାନୀ, ରାଜ୍ୟ, ଭୂମି ସବୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛି; ଏହାକୁ ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନି ବନକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଯିବି। ପାହାଡ଼, ସହର, ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ ଏହି ଭୂମି ଭରତ ଶାସନ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ଛାଡ଼ିଦେଲି, ସେ ଭଲ ଭାବେ ଏହାକୁ ଶାସନ କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ହେ ରାଜା, ତାହିଁ ହେଉ। ମୋ ମନ ମହାସୁଖ କିମ୍ବା ନିଜ ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ପ୍ରତି ଏତେ ଆକୃଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଯେତେ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ; ଏହି ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ମୋର ମନ ଅଟୁଟ। ମୋ ଦୁଃଖରେ ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଉ। ଏହିଠାରେ, ହେ ନିର୍ମଳ, ଆଜି ମୁଁ ଅବିନାଶୀ ରାଜ୍ୟ, ଭୂମିର ସମସ୍ତ ଭୋଗ, କିମ୍ବା ମୈଥିଳୀକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହୁଁ ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟା କରିବା ଦ୍ୱାରା କୌଣସି କିଛି ଚୟନ କରିବି ନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କ ସତ୍ୟ ହେଉ। ବନରେ ରହି, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭୋଜନ କରି, ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଦେଖି, ଅଦ୍ଭୁତ ବୃକ୍ଷରେ ଭରିଥିବା ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୁଁ ଖୁସି ରହିବି; ଆପଣ ଶାନ୍ତି ପାଆନ୍ତୁ।" ଏପରି ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅବଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ କିଛି ନ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ରାଣୀମାନେ କାନ୍ଦି ଉଠିଲେ, କେବଳ କାଇକେୟୀ ବ୍ୟତିତ। ସୁମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦି ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ; ଚାରିପାଖରେ ବିଳାପ ଓ ଦୁଃଖର ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା। ଏହା ପରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ବେଳେ, ସେ ହଠାତ୍ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇ, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ନେଲେ, ହାତକୁ ହାତରେ ଘସିଲେ ଓ ଦାନ୍ତ ମଜିଲେ। ତାଙ୍କ ଆଖି ରିସା ହୋଇ ରେଗଲା, ରୋଷରେ ତିବ୍ର ଦୁଃଖ ଆସିଗଲା। ରାଜାଙ୍କ ମନ ଦେଖି ସୁମନ୍ତ୍ର ରଥୀ କାଇକେୟୀଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଉଲ୍ଲଖିତ କରିବା ପରି କଠୋର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ। ସେ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ବଜ୍ରପାତ ପରି ହେବା ସହ କଠିନ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଥିଲା; ସେମାନେ କାଇକେୟୀଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା। ସେ କହିଲେ, “ଯାହା ପାଇଁ ରାଜା ଦଶରଥ ନିଜ ଜନନୀଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜୀବର ନାଥ। ରାଣୀ, ତୁମର ଚେଷ୍ଟାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦାୟକ କାର୍ଯ୍ୟ ଏଠି ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମକୁ ପତିହନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବଂଶ ନାଶକୀ ଭାବେ ମନେ କରେ। ତୁମେ ଯେ ମହାବୀର, ଇନ୍ଦ୍ର ସମ, ଅଜୟ, ପାହାଡ଼ ପରି ଅଚଳ, ମହାସାଗର ପରି ଅବିଚଳିତ ରାଜାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛ; ଏହା ଅପରାଧ। ତୁମେ ତୁମ ପତି ଓ ଉପକାରୀ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; କାରଣ, ପତିଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ନାରୀମାନେ ପାଇଁ କୋଟି ପୁଅଠାରୁ ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯେପରି ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ରାଜ୍ୟ ବୟସାନୁସାରେ ଯାଏ, ସେପରି ତୁମେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ନାଥଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଧିକାରରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ତୁମର ପୁଅ ଭରତ ରାଜା ହେଉନ୍ତୁ, ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରନ୍ତୁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଯିବେ, ସେଉଁଠି ଯିବୁ। କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମର ରାଜ୍ୟରେ ରୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଆଜି ତୁମେ ଏପରି ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଯାଉଛ।