ଦୁଃଖରେ ଭରି ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ, ଏବଂ ସତ୍ୟର ବେଳେ ଶିକଳିତ, ରାଜା ଦଶରଥ କୈକେୟୀଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ। ତାଙ୍କର ହୃଦୟରୁ ଅନୁରୋଧ ହେଲା—“ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ଓ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ, ତୁମେ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ପଥରେ ଯାଉ, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିବି ନାହିଁ।” ଦଶରଥ ଭାବ କଲେ, “ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ, ତୁମେ ଯେପରି ନିଷ୍ଠାରେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ତୁମ ନିଷ୍ଠାକୁ ଫେରାଇବା ଅସମ୍ଭବ। କିନ୍ତୁ, ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ଏହି ରାତିରେ କେବେ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏକ ଦିନ ମୁଁ ତୁମ ସାଙ୍ଗରେ ରହିବାକୁ ଚାହେଁ। ତୁମେ ଯେ କରୁଛ, ରାଘବ, ତାହା ବହୁତ କଷ୍ଟକର; ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଏଭଳି ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନ ଗ୍ରହଣ କରିଛ। ତାହା ମୋତେ ମନପସନ୍ଦ ନୁହେଁ, ପୁତ୍ର—ସତ୍ୟର ଶପଥ କରି କହୁଛି, ଏକ ଅଗ୍ନିରେ ଛାଇ ଢାକି ଦେଇଥିବା ନାରୀ ମୋତେ ଭ୍ରମିତ କରିଛି। ଏହି ଭ୍ରମ ଯେ ମୋ ଉପରେ ଆସିଛି, ତାହାକୁ ତୁମେ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚାହୁଛ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ଯେଉଁଠି ସାଙ୍ଗରେ ନିଷ୍ଠା ଅଛି, କିନ୍ତୁ ନ୍ୟାୟ ନାହିଁ। ତୁମେ ମୋ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ମୋତେ ଅସତ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ ରଖିବାକୁ ଚାହୁଛ, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।” ରାମ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଦୁଃଖିତ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଆଜି କେଉଁ ଗୁଣ ମୋତେ ମିଳିବ, ଆଗାମୀ ଦିନ କିଏ ଦେବ? ଏହିପରି ଚିନ୍ତାରେ ମୁଁ ମୋ ଇଚ୍ଛାଗୁଡିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି, ଏବଂ ବିଦାୟ ନେବି। ଏହି ଭୂମି, ତାହାର ଜନ, ଧନ, ଧାନ—ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି; ଏହା ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅ। ଜଙ୍ଗଲ ରେ ରହିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଆଜି ଅଟୁଟ; ଯୁଦ୍ଧରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦେଇଥିବା ବର, ମହାବରଦାନ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ପୂରଣ ହେଉ। ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦିଅ, ରାଜା; ମୁଁ ତୁମ ଆଜ୍ଞାକୁ ଏକଦମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବି। ଚୌଦ ଦିନ ଦିନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଜଙ୍ଗଲବାସୀଙ୍କ ସହିତ ରହିବି; ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବ କରିନାହଁ—ଭୂମି ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅ। ରାଘବ ଆନନ୍ଦ, ମୁଁ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ, କିମ୍ବା ନିଜ ପ୍ରିୟ କିଛି ଚାହୁଁ ନାହିଁ, ମୋ ଆଗ୍ଞା ପୂରଣ କରିବାର ଚାହିଦା ବଡ଼। ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର କର, ଅଶ୍ରୁରେ ବିନ୍ଦୁ ହେବ ନାହିଁ; ମହାସାଗର, ନଦୀର ନାଥ, କେବେ ବି ଉତ୍ତଳ ହେଇନାହଁ। ମୁଁ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ, ଭୂମି, ଏହି ଆନନ୍ଦ, ଶ୍ଵର୍ଗ କିମ୍ବା ଜୀବନ ଚାହୁଁ ନାହିଁ। ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ତୁମେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହୁଁ ନାହିଁ, ମହାପୁରୁଷ; ମୁଁ ତୁମ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଶପଥ କରି କହୁଛି। ମୋତେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ରହିବା ଅସମ୍ଭବ; ଏହି ଦୁଃଖକୁ ସହିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ କେବେ ବଦଳାଇବି ନାହିଁ। ରାଘବ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଆଗ୍ଞାରେ ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି, ଏବଂ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଏବେ ପାଳନ କରୁଛି। ଚିନ୍ତା କରିନାହଁ, ମହାନାଥ; ମୁଁ ଓ ମୋ ସହଯାତୀ ଜଙ୍ଗଲରେ ମୃଗ ଓ ନିର୍ମଳ ପକ୍ଷୀ ସହିତ ସୁଖରେ ବାସ କରିବି। ମୋ ପିତା ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଦେବତା ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛନ୍ତି, ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଆଞ୍ଜା ଭାବରେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଆଞ୍ଜା ପୂରଣ କରିବି। ଚୌଦ ବର୍ଷ ପରେ, ରାଜା, ମୁଁ ଫେରି ଆସିବି; ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଅଶ୍ରୁ ବିନ୍ଦୁ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ କିପରି ଦୁଃଖରେ ଭାଗ ନେଉଛ? ନଗର, ରାଜ୍ୟ, ଭୂମି ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି; ଏହା ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅ। ମୁଁ ତୁମ ଆଞ୍ଜା ପାଳନ କରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବି। ଏହି ଭୂମି, ତାହାର ପର୍ବତ, ନଗର, ଉଦ୍ୟାନ, ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି; ଭରତ ତାହାର ଶୁଭ ସୀମା ଭିତରେ ଶାସନ କରୁ; ରାଜା, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ହେଉ। ରାଜା, ମୋ ମନ ଆନନ୍ଦ ଓ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଉପରେ ତିଅଁ ନୁହେଁ, ତୁମ ଆଞ୍ଜା ପୂରଣ କରିବାରେ ଅଧିକ ଆକାଂକ୍ଷା। ମୋ ଦୁଃଖ ଦୂର କର, ଦୋଷ ହୀନ। ଏହିପରି, ଦୋଷ ହୀନ, ଆଜି ମୁଁ ଅବିନାଶୀ ରାଜ୍ୟ, ଭୂମି ଓ ତାହାର ଉପଭୋଗ, ମାଇଥିଲୀ କିମ୍ବା କିଛି ଚାହୁଁ ନାହିଁ; ତୁମେ ଅସତ୍ୟରେ ବନ୍ଧି ରହିବାକୁ ମୁଁ ଚାହୁଁ ନାହିଁ; ସତ୍ୟକୁ ଉପାସନା କର। ଜଙ୍ଗଲରେ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭୋଜନ କରି, ପର୍ବତ, ନଦୀ ଓ ହ୍ରଦ ଦେଖି, ଚମତ୍କାର ଗଛ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୁଁ ସୁଖି ରହିବି; ତୁମେ ଶାନ୍ତି ଲଭ କର।" ଏପରି, ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରେ ବିଭ୍ରାମିତ ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଏବଂ କିଛି ଚଳାଚଳ କଲେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ରାଣୀମାନେ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ, କେବଳ କୈକେୟୀ ଛାଡ଼ି; ସୁମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଅଚେତନ ହେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୋକ ରବ ଭାରିଗଲା। ତାପରେ, ଦଶରଥ ଅଚେତନ ହୋଇ ଶିର ହଲାଇ, ହୁଁକାର କରି, ହାତକୁ ହାତରେ ଚାପି, ଦାନ୍ତ କଟି କଟି ଦୁଃଖ ଜଣାଇଲେ। ତାଙ୍କ ଆଖି ରୋଷରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇ, ସାଧାରଣ ରଙ୍ଗ ହରାଇଗଲା; ରୋଷରେ ତିବ୍ର କଷ୍ଟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ମନ ବୁଝି, ରଥଚାଳକ ସୁମନ୍ତ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ସଦୃଶ ଶବ୍ଦରେ କୈକେୟୀଙ୍କ ହୃଦୟକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଅଗ୍ନିବାଣ ସଦୃଶ, ଅପୂର୍ବ ଓ କଠୋର, କୈକେୟୀଙ୍କ ଜୀବନର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଆଘାତ କରିଦେଲେ। ସେ କହିଲେ—“ଏହି ଜନ୍ୟ, ରାଜା ଦଶରଥ, ତୁମେ ନିଜ ଜନନୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛ; ଯେ ଏହି ଜଗତର ନାଥ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତର ନାୟକ। ରାଣୀ, ତୁମର କର୍ମ ଚାଉଁ, ଏଠାରେ ତୁମେ ଚାଉଁ ତୁମର ପ୍ରତି ଅଧିକ ଦୁଃଖଦାୟକ କାର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମେ ପତିହନ୍ତା ଭାବରେ ଦେଖୁଛି, ଶେଷରେ ତୁମେ ତୁମ ଜନ୍ୟକୁ ନାଶ କରିବାକୁ ଚାହୁଛ। ତୁମର କର୍ମରେ, ତୁମେ ଏକ ଇନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ, ଅଜୟ, ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଅଚଳ, ମହାସାଗର ସଦୃଶ ଅତୁଳ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଏତେ କଷ୍ଟ ଦେଉଛ। ପତିଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିନାହଁ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ଉପକାରୀ; ପତିର ଇଚ୍ଛା ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ଏକ କୋଟି ପୁତ୍ର ଚାଉଁ ଅଧିକ।" ଏହିପରି, ରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଞ୍ଜା ପୂରଣ କରିବା ନିମନ୍ତେ ଚାଉଁ ଚୌଦ ବର୍ଷ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ରଖିଲେ, ଦଶରଥ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଏବଂ ସୁମନ୍ତ୍ର ତୀବ୍ର ଶବ୍ଦରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଉପାଲମ୍ବ କଲେ।