ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଉପଦେଶ ପାଇଁ ରାମ, ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହାତ ଜୋଡି ଭକ୍ତିଭାବରେ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଜଣାଇଲେ— “ମହାରାଜ, ଆପଣ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଶାସନ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ରାଜ୍ୟର ଆଶା ରଖିବି ନାହିଁ, ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବି। ଚୌଦ଼ ଅବଧି ଅରଣ୍ୟବାସ ପରେ, ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶେଷ ହେଲେ, ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଧରିବି, ମହାରାଜ।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦରେ ଦଶରଥ ଦୁଃଖରେ, କୌଶଳ୍ୟରେ, ଆଖିରେ ଲୁହା ନେଇ, ସତ୍ୟର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବନ୍ଧା, କୈକେୟୀଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଆଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ତୁମର ଭଲ, ବୃଦ୍ଧି ଓ ଫେରିବା ପାଇଁ ଦୁଃଖ ନ କର; ନିରାପଦ ଓ ଅବିରୋଧିତ ପଥରେ ଯାଉ। ରାଘୁବଂଶର ଗର୍ବ ରାମ, ତୁମେ ଯେହିଁ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ତୁମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପଛୁଆ କରିବା ଅସମ୍ଭବ। କିନ୍ତୁ, ଆଜି ରାତିରେ କୌଣସି ଦିନ ଯାଉନାହିଁ; ଏକ ଦିନ ମୋ ସାଥିରେ ରୁହ।" “ମୋ ପ୍ରିୟ ରାଘବ, ତୁମେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ, ଏହା ବହୁତ କଷ୍ଟକର; ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଏପରି ଅରଣ୍ୟବାସ ନେଇଛ। କିନ୍ତୁ ଏହା ମୋ ପ୍ରସନ୍ନତା ନୁହେଁ, ମୁଁ ସତ୍ୟର ଶପଥ ଦେଉଛି, ମୁଁ ଏକ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ଆବୃତ ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ହୋଇଛି। ଏହି ଭ୍ରମ ପାଇଁ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାକୁ ଚାହୁଛ। ତୁମେ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ହେବାରୁ, ମୋ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ରଖିବାକୁ ଚାହୁଛ, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।" ରାମ ଏହି ଦୁଃଖିତ ପିତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦୁଃଖ ଭରା ହୃଦୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଆଜି କୌଣସି ଗୁଣ ମୋତେ ମିଳିବ? ଆଗାମୀ କିଏ ଦେବେ? ତେଣୁ, ମୁଁ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଯାଉଛି, ସମସ୍ତ ଆଶା ତ୍ୟାଗ କରି। ଏହି ପୃଥିବୀ, ଏହାର ଜନ, ଧନ, ଧାନ—ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି; ଏହା ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅ। ଅରଣ୍ୟବାସ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଆଜି ଅଟୁଟ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଆପଣ କୈକେୟୀକୁ ଯେଉଁ ବର ଦେଇଥିଲେ, ସେହି ବଚନ ପୂରଣ ହେଉ।" “ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦିଅନ୍ତୁ, ମହାରାଜ; ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଏଠି ଅଟୁଟ ଭାବେ ପାଳନ କରିବି। ଚୌଦ଼ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନଙ୍କ ସହ ବାସ କରିବି; ଭରତଙ୍କୁ ଭୂମି ଦିଅନ୍ତୁ, ଅସନ୍ଦିଗ୍ଧ ଭାବେ। ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ଚାହୁନାହିଁ, ସୁଖ ଚାହୁନାହିଁ, ନିଜ ପ୍ରିୟ କିଛି ଚାହୁନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ଚାହୁଛି, ରାଘୁବଂଶର ଗର୍ବ।" “ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଉ, ଆପଣ ଲୁହାରେ ଭାସିବେ ନାହିଁ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାଗର କେବେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ମୁଁ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ, ପୃଥିବୀ, ସମସ୍ତ ଭୋଗ, ସ୍ୱର୍ଗ, ଜୀବନ କିଛି ଚାହୁନାହିଁ। ଆପଣ ମାନ୍ୟ, ମୁଁ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଚାହୁଛି, ଅସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ଆପଣଙ୍କ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ମୁଁ ଶପଥ ଦେଉଛି।" “ପିତା, ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ରୁହିପାରିବି ନାହିଁ; ଏହି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତୁ, ମୋ ନିଶ୍ଚୟ କେବେ ବଦଳିବ ନାହିଁ। ରାଘବ, କୈକେୟୀ ମୋତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଇଛନ୍ତି, ମୁଁ 'ଯିବି' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଇଛି; ଏହି ସତ୍ୟ ପାଳନ କରୁଛି।" “ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମହାରାଜ; ଅରଣ୍ୟରେ ମୁଁ ଶାନ୍ତି ଓ ମୃଦୁ ମୃଗମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦ କରିବି, ଏହା ଅନେକ ପକ୍ଷୀର କୁହୁକୁହିରେ ଗୁଞ୍ଜିତ।" “ପିତା ଦେବତା ସମାନ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି; ତେଣୁ, ଦେବାଜ୍ଞା ସମାନ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ପାଳନ କରିବି।" “ଚୌଦ଼ ବର୍ଷ ପରେ, ରାଜା, ମୁଁ ଫେରିବି; ଦୁଃଖ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ। ଆପଣ, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଲୁହା ରୋକିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ନିଜେ କିପରି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ?" “ପୁରୀ, ରାଜ୍ୟ, ଭୂମି ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି; ଏହା ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅ; ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବି।" “ପୃଥିବୀର ପାହାଡ଼, ନଗର, ଉଦ୍ୟାନ ଭରତ ଶାସନ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଦିଅ; ସେ ଭଲ ଭାବେ ଶାସନ କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ଏହିପରି ହେଉ।" “ମହାରାଜ, ମୋ ମନ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କିମ୍ବା ନିଜ ପ୍ରିୟ ଉପରେ ତିଏ ଆକର୍ଷିତ ନୁହେଁ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ଅଧିକ ଆକର୍ଷିତ। ମୋ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଉ, ନିର୍ମଳ।" “ତେଣୁ, ନିର୍ମଳ, ଆଜି ଅବିନାଶୀ ରାଜ୍ୟ, ଭୂମିର ସମସ୍ତ ଭୋଗ, ମାଇଥିଲୀ ମଧ୍ୟ ଚାହୁନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କୁ ଅସତ୍ୟରେ ବାନ୍ଧିବା ନୁହେଁ; ଆପଣଙ୍କ ସତ୍ୟ ହେଉ।" “ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଖାଇ, ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଦେଖି, ଅରଣ୍ୟର ଅଦ୍ଭୁତ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଯାଇ, ମୁଁ ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ବାସ କରିବି; ଆପଣ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ।" ଏପରି, ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରେ ଆକୁଳ ରାଜା, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଚେତନା ହାରାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ। ସମସ୍ତ ରାନୀମାନେ କାନ୍ଦିଲେ, କୈକେୟୀ ବ୍ୟତୀତ; ସୁମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦି ଅଚେତନ ହେଲେ; ଚାରିପାଖରେ ମାନ୍ୟମାନେ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ହେଲା। ଏହା ପରେ, ପଞ୍ଚତିରିଶ ଶର୍ଗ ପାଠ କର। ତାପରେ, ଦଶରଥ ହଠାତ୍ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇ, ଘନ ଉଶ୍ୱାସ ନେଇ, ହାତକୁ ହାତରେ ଚିପି, ଦାନ୍ତ ଦଂଶନ କରିଲେ। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରାଗରେ ରକ୍ତିମ, ସାଧାରଣ ରଙ୍ଗ ହାରାଇ, ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ମନ ଦେଖି, ସୁମନ୍ତ୍ର ରଥୀ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ସମ ଶବ୍ଦରେ, କୈକେୟୀଙ୍କ ହୃଦୟ ହଲାଇଦେଲେ। ଅପୂର୍ବ ଓ କଠୋର ଶବ୍ଦ, ଦିଘ୍ନିର୍ମାଣ ସମ, ସୁମନ୍ତ୍ର କୈକେୟୀଙ୍କ ହୃଦୟର ସମସ୍ତ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଘାତ କରି କହିଲେ: “ଯେଉଁ ନାରୀ ପାଇଁ ଆପଣ, ରାଜା ଦଶରଥ, ନିଜ ଜନନୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି—ସେ ଯେଉଁ ଜଗତର ସର୍ବ ଚଳ, ଅଚଳର ନାଥ।