ଦଶରଥ ରାଜା ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଇ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଦିଆ ବରରେ ମୁଁ ବନ୍ଧି ହୋଇପାରିଛି; ଆଜି ତୁମେ ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ରାଜା ହେବା ଉଚିତ, ମୋତେ ଅଟକାଇବା ଉଚିତ।” ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥାରେ ରାମ, ଧର୍ମରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ନମ୍ର ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରି ଚତୁର୍ୟ ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ରାଜା, ଆପଣ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପରିଚାଳନା କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ରାଜ୍ୟର ଆଶା କରିବି ନାହିଁ, ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରିବି। ଚଉଦ ଦିନ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ ହେଲା ପରେ, ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଧରିବି, ହେ ମନୁଷ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ରାଜା ଦୁଃଖରେ, ନିଜ ସତ୍ୟର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବନ୍ଧି, କୈକେୟୀଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି କହିଲେ, “ତୁମ ପ୍ରତି ମୋ ଭଲ, ଆଗ୍ରହ ଓ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତନ ପାଇଁ, ମୋ ପୁଅ, ଭୟ ନ କରି, ନିରାପଦ ଏବଂ ବିଘ୍ନହୀନ ପଥରେ ଯାଉ। ରଘୁନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଯେଉଁପରି ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ତୁମ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବା ଅସମ୍ଭବ। କିନ୍ତୁ, ମୋ ପୁଅ, ଆଜି ରାତିରେ କିଛି ହେଲେ ଯାଉ ନାହିଁ; ମୁଁ ଏକ ଦିନ ତୁମ ସାଥିରେ ବିତାଇବାକୁ ଚାହେଁ।” “ତୁମେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ, ମୋ ପ୍ରିୟ ରଘୁନନ୍ଦନ, ସେ ବହୁତ କଠିନ; ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଏଭଳି ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନ ଗ୍ରହଣ କରୁଛ। କିନ୍ତୁ ଏହା ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉ ନାହିଁ, ମୋ ପୁଅ, ସତ୍ୟ ଶପଥ କରି କହୁଛି, ମୁଁ ଏକ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଅସ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ମୃଗତୃଷ୍ଣା ହୋଇଛି। ଯେଉଁ ଭ୍ରମ ମୋ ପ୍ରତି ଆସିଛି, ତୁମେ ତାହା ଜୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଛ, କୈକେୟୀଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ଯେଉଁ ଅଟୁଟ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଅଧର୍ମରେ। ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ହେବାରୁ, ମୋତେ ଅସତ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହୁଛ, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।” ଏପରେ, ରାମ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଦୁଃଖିତ ଉକ୍ତି ଶୁଣି ଦୁଃଖ ଭରା ମନରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆଜି କେଉଁ ଗୁଣ ମୋତେ ମିଳିବ, ଆଗାମୀକାଲି କିଏ ଦେବ? ତେଣୁ, ମୁଁ କେବଳ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ, ସମସ୍ତ ଆଶା ଛାଡି ଦେଇ। ଏହି ପୃଥିବୀ, ତାର ଜନପଦ, ଜନ, ଧନ ଓ ଧାନ, ମୁଁ ଛାଡି ଦେଉଛି; ଏହା ବରତଙ୍କୁ ଦିଅ। ମୋ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରିବାର ନିଶ୍ଚୟ ଆଜି ଅଟୁଟ; ଆପଣ ଯୁଦ୍ଧରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦିଅଥିବା ବର ପୂରଣ ହେବା ଉଚିତ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦିଅ—ସତ୍ୟରେ ରହନ୍ତୁ, ହେ ରାଜା; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଏହିପରି ପୂରଣ କରିବି। ଚଉଦ ବର୍ଷ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲବାସୀଙ୍କ ସହ ବାସ କରିବି; ଅଟକାଇବାକୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ—ପୃଥିବୀ ବରତଙ୍କୁ ଦିଅ। ମୁଁ ରାଜ୍ୟ, ଆନନ୍ଦ, କିମ୍ବା ନିଜ ପ୍ରିୟ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ, ମୋ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବାର ଆଶା ବଡ଼। ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଉ, କାନ୍ଦିବାରେ ବିହ୍ୱଳ ହେବେ ନାହିଁ; ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର, ନଦୀମାନଙ୍କ ମହାପତି, କେବେ ବି ବିହ୍ୱଳ ହେଉ ନାହିଁ। ମୁଁ ରାଜ୍ୟ, ଆନନ୍ଦ, ପୃଥିବୀ, ଏହି ସମସ୍ତ ଭୋଗ, ସ୍ୱର୍ଗ, ଏବଂ ଜୀବନ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଚାହେଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ; ଆପଣଙ୍କ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ମୁଁ ଏହି ଶପଥ କରୁଛି। ମୋତେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରହିବା ଅସମ୍ଭବ; ଏହି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତୁ, କାରଣ ମୋ ନିଶ୍ଚୟରେ କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ନାହିଁ। ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, କୈକେୟୀ ମୋତେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାକୁ କହିଛନ୍ତି, ମୁଁ 'ଯିବି' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ଏହି ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରୁଛି। ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ ରାଜା; ଆମେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶାନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ରହିବି, ମୃଦୁ ମୃଗମାନେ ଓ ଅନେକ ପକ୍ଷୀର ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରକୃତି ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ହେବି। ମୋ ପିତା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ଭଳି ଗଣାଯାନ୍ତି; ତେଣୁ ଦେବ ଆଜ୍ଞା ଭଳି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବି। ଚଉଦ ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଆପଣ ମୋତେ ଫେରିବା ଦେଖିବେ; ଏହି ଦୁଃଖ ଛାଡି ଦିଅ। ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଯେଉଁପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ କାନ୍ଦିବାରୁ ଅଟକାଇବା ଉଚିତ, ଆପଣ କିପରି ନିଜେ ବିହ୍ୱଳ ହେଇପାରିଛନ୍ତି? ଏହି ନଗର, ରାଜ୍ୟ ଓ ଭୂମି ମୁଁ ଛାଡି ଦେଉଛି; ବରତଙ୍କୁ ଦିଅ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରିବି। ପାହାଡ଼, ନଗର, ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ ଏହି ଭୂମି ବରତ ଶାସନ କରନ୍ତୁ; ସେ ଏହି ଶୁଭ ସୀମାରେ ଭଲ ଭାବେ ଶାସନ କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ହେ ରାଜା, ତାହା ଏଭଳି ହେଉ। ମୋ ମନ ମହା ଭୋଗ କିମ୍ବା ନିଜ ପ୍ରିୟ କିଛି ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ନୁହେଁ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ ପ୍ରତି ଅଧିକ ଆଶା; ମୋ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଉ, ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ। ତେଣୁ, ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଆଜି ମୁଁ ଅବିନାଶୀ ରାଜ୍ୟ, ଭୂମିର ସମସ୍ତ ଭୋଗ, ମାଇଥିଲୀକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କୁ ଅସତ୍ୟରେ ବନ୍ଧି ମୁଁ କିଛି ଚୟନ କରିବି ନାହିଁ; ସତ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ହେଉ। ଜଙ୍ଗଲରେ ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଖାଇ, ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ଝିଲିକ ଦେଖି, ବିଶିଷ୍ଟ ବୃକ୍ଷର ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ରହିବି; ଆପଣ ଶାନ୍ତି ପାଆନ୍ତୁ। ଏପରେ, ରାଜା ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ନିଜ ପୁଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅଚେତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଝରିପଡ଼ିଲେ, ଏବଂ କିଛି ଚଳନ କଲେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ରାଣୀମାନେ କାନ୍ଦିଲେ, କୈକେୟୀ ଛାଡି; ସୁମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଅଚେତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଠାରେ ବିଳାପର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା। ଏଉଁପରି ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ପଞ୍ଚତ୍ରିଶତମ ସର୍ଗକୁ ଶୁଣ। ତାପରି, ରାଜା ଅଚିରେ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇ, ବାରମ୍ବାର ଦୀର୍ଘନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ନିଜ ହାତକୁ ହାତରେ ଚପଟାଇ, ଦାନ୍ତ କଟିଲେ। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇ ନିଜ ରଙ୍ଗ ହରାଇଲା; ତିନି ବିପ୍ଳବୀ ରୋଷରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ମନ ଦେଖି, ସୁମନ୍ତ୍ର ରଥୀ କୈକେୟୀଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଭଳି ଶବ୍ଦରେ ଚଳାଇଲେ। ବଜ୍ର ପ୍ରଭାବୀ, ଅନୁପମ ଓ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର କୈକେୟୀଙ୍କ ଜୀବନର ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କରି ଉକ୍ତି କଲେ।