ରାମ ଚୁପଚାପ ରହି, ପିତା ଦଶରଥଙ୍କର ଅନୁମତି ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାଘବ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଦାନରେ ମୁଁ ବନ୍ଧି ଯାଇଛି; ତୁମେ ଏହି ଦିନ ଆୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ହେବା ଉଚିତ, ମୋତେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର।’’ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ହାତ ଜୋଡି ପିତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କୁଶଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମହାରାଜ, ଆପଣ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ କିଛି ରାଜ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ମୁଁ ଅବଶ୍ୟ ବନକୁ ଯିବି।’’ “ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ଅତିତ ହେଲେ, ମୁଁ ପୁନି ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରିବି, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ।’’ ଏପରି କହି, ଦୁଃଖିତ ଓ ଅଶ୍ରୁପ୍ରବାହିତ ଦଶରଥ, ସତ୍ୟରେ ବନ୍ଧିତ ଓ କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ, ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମର ମଙ୍ଗଳ, ଉନ୍ନତି ଓ ଶୁଭ ଫେରା ପାଇଁ, ମୋ ପୁତ୍ର, ଭୟ ଛାଡ଼ି ନିରାପଦ ଓ ବିଘ୍ନହୀନ ପଥରେ ବନକୁ ଯାଅ। ରାଘବ, ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ, ତୁମ ନିଷ୍ଠା ରୋକିବା ଅସମ୍ଭବ। କିନ୍ତୁ, ପୁତ୍ର, ଏହି ରାତିରେ କୌଣସିପରିସ୍ଥିତିରେ ଯିଅନାହିଁ; ଏକ ଦିନ ମାତ୍ର ମୋ ସାଙ୍ଗରେ ରୁହ।’’ ଦଶରଥ ଆଉ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯେଉଁ କାମ କରୁଛ, ପ୍ରିୟ ରାଘବ, ଏହା ବଡ଼ କଠିନ; ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଏହିପରି ବନବାସ ଗ୍ରହଣ କରିଛ। କିନ୍ତୁ, ପୁତ୍ର, ଏହି କଥା ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁନାହିଁ—ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ମୁଁ ଏକ ଅଗ୍ନି ଭଳି ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଇଛି। ଯେଉଁ ଠକା ମୋ ଉପରେ ହୋଇଛି, ତୁମେ ତାହା ଦୂର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, କିନ୍ତୁ କୈକେୟୀ ଧୃଢ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ ଧର୍ମ ରହିତ। ଏହି କଥା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ପୁତ୍ର, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର, ପିତାଙ୍କୁ ଅସତ୍ୟରୁ ଦୂର ରଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।’’ ପିତାଙ୍କ ଦୁଃଖିତ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ରାମ ଦୁଃଖିତ ଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ କ’ଣ ଉପକାର ଲାଭିବି, କିଏ ଆଗାମୀକାଲି ମୋତେ ଦେବେ? ଏହିପରି ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଏବେ ମାତ୍ର ଚାହେଁ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କରି, ବନକୁ ଯିବା। ପୃଥିବୀ, ଏହାର ଦେଶ, ଜନ, ଧନ, ଧାନ—ସମସ୍ତ ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି; ଏହା ସବୁ ଭାରତଙ୍କୁ ଦିଅ।’’ “ବନବାସ ପ୍ରତି ମୋର ନିଷ୍ଠା ଏହି ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହେବନାହିଁ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଆପଣ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଯେଉଁ ବରାଦାନ ଦେଇଥିଲେ, ହେ ଦାତା, ତାହା ପୂରଣ ହେଉ। ଆପଣ ଯେଉଁ କଥା କହିଛନ୍ତି, ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ; ମୁଁ ନିଖୁଟ୍ ଭାବରେ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି। ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ମୁଁ ବନବାସୀ ମାନଙ୍କ ସହିତ ବନରେ ରହିବି; ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ—ପୃଥିବୀ ଭାରତଙ୍କୁ ଦିଅ। ମୋତେ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ କିମ୍ବା ମୋର ପ୍ରିୟ କିଛି ଚାହିଁ ନାହିଁ, ରାଘବ, ମୁଁ କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତୁ, ଅତିରିକ୍ତ ଅଶ୍ରୁ ଝରାନ୍ତୁ ନାହିଁ; ସମୁଦ୍ର ଯେପରି ଏକାଗ୍ର ରହେ, ମୁଁ ସେପରି ଅବିଚଳିତ। ମୁଁ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ, ପୃଥିବୀ, ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ଜୀବନ କିଛି ଚାହିଁ ନାହିଁ; ମୁଁ କେବଳ ଆପଣଙ୍କୁ ଚାହେଁ, ଏହା ସତ୍ୟ, ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ; ଆପଣଙ୍କ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ଉପରେ ମୁଁ ଶପଥ କରୁଛି। ମୋତେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ରହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ପିତା; ଏହି ଦୁଃଖ ବହନ କରନ୍ତୁ, ମୋ ନିଷ୍ଠା କ୍ଷୀଣ ହେବନାହିଁ। “କୈକେୟୀ ମୋତେ ବନକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ‘ଯିବି’ ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଇଛି। ଏହି ସତ୍ୟକୁ ମୁଁ ଏବେ ପାଳନ କରୁଛି। ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମହାରାଜ; ଆମେ ବନରେ ମୃଗମୟ ଶାନ୍ତ ଅଟବୀରେ, ପକ୍ଷୀର କୁହୁକିରେ ଆନନ୍ଦ କରିବା। କାରଣ, ଆପଣ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦେବତା ଭାବରେ ପୂଜ୍ୟ; ଏହିପରି ଦେବ ଆଜ୍ଞା ଭଳି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି। ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ପରେ, ମୁଁ ଫେରି ଆସିବି, ରାଜା; ଏହି ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ। ହେ ପୁରୁଷସିଂହ, ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଶ୍ରୁ ରୋକିବା ଉଚିତ, ଆପଣ କାହିଁକି ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଛନ୍ତି? ରାଜ୍ୟ, ନଗର, ଭୂମି ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି; ଏହା ସବୁ ଭାରତଙ୍କୁ ଦିଅ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ବନକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଯିବି। “ଭାରତ ଏହି ଦେଶ, ତାର ପର୍ବତ, ନଗର, ଉଦ୍ୟାନ ଶାସନ କରନ୍ତୁ; ଯେଉଁ ଭୂମିକୁ ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ତାହା ଶୁଭ ସୀମାରେ ଭଲ ଭାବେ ଶାସନ କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ଏହିପରି ହେଉ। ମୋର ମନ ଏତେ ମହାସୁଖ କିମ୍ବା ମୋ ପ୍ରିୟ ଉପରେ ଆକୃଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଉପରେ ଆକୃଷ୍ଟ। ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଉ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ। ଏହିପରି, ମୁଁ ଆଜି ଅବିନାଶୀ ରାଜ୍ୟ, ଭୂମି ଓ ତାହାର ସମସ୍ତ ଭୋଗ, କିମ୍ବା ମୈଥିଳୀକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କୁ ଅସତ୍ୟରେ ବନ୍ଧି ମୁଁ କିଛି ଚୟନ କରିବିନାହିଁ; ସତ୍ୟ ହେଉ ଆପଣଙ୍କ ବ୍ରତ। “ବନରେ ରହି, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭୋଜନ କରି, ପର୍ବତ, ନଦୀ, ସରୋବର ଦେଖି, ଅଦ୍ଭୁତ ଗଛରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୁଁ ସୁଖୀ ହେବି; ଆପଣ ଶାନ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।’’ ଏପରି କହି, ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଦଶରଥ, ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅଚେତନ ହେଲେ ଓ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ। ସମସ୍ତ ରାନୀମାନେ କାନ୍ଦିଲେ, କେବଳ କୈକେୟୀ ଛାଡ଼ି; ସୁମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦି, ଅଚେତନ ହେଲେ; ଚାରିପାଖରେ ବିଳାପ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା। ଏହିପରି ଦୁଃଖ ମୟ ଦୃଶ୍ୟ ପରେ, ଦଶରଥ ଅଚାନକ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇ, ବାରମ୍ବାର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ହାତକୁ ହାତରେ ଚାପି, ଦାନ୍ତ କିଂଜିଲେ। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସାଧାରଣ ରୂପ ହରାଇ ଯାଇଥିଲା; କ୍ରୋଧରେ ଅତି ଦୁଃଖ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜାଙ୍କ ମନ ଅନୁଭବି, ସାରଥି ସୁମନ୍ତ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଥାରେ କୈକେୟୀଙ୍କ ହୃଦୟକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ।