ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ହାତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ରଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ କୋଚରେ ବସାଇଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ରାମ ଦେଖିଲେ ଯେ ରଜା ଦଶରଥ ଅବସ୍ଥା ଉନ୍ମୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତିନି ଜଣେ ହାତ ଯୋଡି, ଆଖିରେ ଲୁହର ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ରଜାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମହାରାଜ, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଆପଣଙ୍କର ଅଧିକାର ଅଛି। ମୁଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଛି, ଆପଣ ମୋତେ ସୁସ୍ଥ ଦେଖିବେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ସୀତା ମଧ୍ୟ ମୋ ସହିତ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ଅନେକ ଠିକ୍ ଉପଦେଶ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି। ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ସମ୍ମାନଦାତା, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ— ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଓ ସୀତା, ଯେପରି ଜଗତ୍ପତି ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତି।” ରାମ ରଜାଙ୍କ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଅନୁମତି ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏବେ ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ରାଘବ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଦାନରେ ମୁଁ ବନ୍ଧିଯାଇଛି। ଆଜି ତୁମେ ଆୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ହେବା ଉଚିତ, ମୋତେ ରଖି।" ପିତାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ହାତ ଯୋଡି ନମସ୍କାର କରି କୁଶଳ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ମହାରାଜ, ଆପଣ ହଜାର ବର୍ଷ ଭୂମିରେ ଶାସନ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ଚାହେଁନି, ବନରେ ବସିବି। ଚୋୌଦ ଅବଧି ବନବାସ କରି, ଶେଷରେ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣ ଧରିବି, ହେ ନରପତି।" ତାପରେ ଦଶରଥ ଦୁଃଖ ଓ ଲୁହରେ ବିବ୍ରତ ହୋଇ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ, ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକୁ କହିଲେ— “ତୁମ ସୁଖ, ବୃଦ୍ଧି ଓ ଶୁଭଫେରା ପାଇଁ, ମୋ ପୁତ୍ର, ଆଉ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ନିର୍ବିଘ୍ନ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ଯାଅ। ରାଘବ, ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ତାହା ଫେରାଇବା ଅସମ୍ଭବ। କିନ୍ତୁ, ମୋ ପୁତ୍ର, ଏ ରାତିରେ ଯିଅନି, ଏକ ଦିନ ମୋ ସାଙ୍ଗରେ ରୁହିଯାଅ।" “ରାଘବ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖକର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ, ସେଥିରେ ମୋର କ୍ଷେମ ନିମିତ୍ତେ ବନବାସ ଗ୍ରହଣ କରିଛ। କିନ୍ତୁ, ଏହା ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁନାହିଁ, ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ଏହା ଅଗ୍ନିରେ ଛାଇ ଲୁଚିଥିବା ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଠକାଯାଇଛି। ଯେ ଠକା ମୋ ଉପରେ ହୋଇଛି, ତୁମେ ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, କୈକେୟୀ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ, ଯେଉଁଠି ସେ ନିଷ୍ଠୁର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ନୁହଁନ୍ତି। ମୋର ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ତୁମେ ମୋତେ ଅସତ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ନୁହେଁ।" ପିତାଙ୍କ ଦୁଃଖିତ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଦୁଃଖରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମୁଁ ଆଜି କେଉଁ ଗୁଣ ଲାଗି ପାଇବି, କିଏ ଆଗାମୀକାଲି ଦେବେ? ଏହିପରି ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ମାତ୍ର ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ତ୍ୟାଗ କରି। ଏହି ଭୂମି, ଜନ, ଧନ, ଧାନ ସବୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛି; ଏହା ଭାରତଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ବନବାସ ପାଇଁ ମୋ ନିଶ୍ଚୟ ଅଟୁଟ, ଆପଣ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଯେ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ, ତାହା ପୂରଣ ହେଉ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦିଅନ୍ତୁ, ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପ୍ରକାରେ ମୁଁ ପାଳନ କରିବି। ଚୋୌଦ ବର୍ଷ ବନବାସୀମାନଙ୍କ ସହିତ ବନରେ ରହିବି; ଭୂମି ଭାରତଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ, ଆପଣ ଦ୍ୱିଧା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୋତେ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ କିମ୍ବା ନିଜ ପ୍ରିୟ କିଛି ଚାହିଦା ନାହିଁ, ମୋର ପ୍ରମୁଖ ଆଶା ହେଉଛି ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା। ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ, ଲୁହରେ ଭାସିବେ ନାହିଁ; ମହାସାଗର ଯେପରି ନଦୀମାନଙ୍କ ମାଳିକ ହୋଇ ଅଚଳ ରହେ।" “ମୋତେ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ, ଭୂମି, ଭୋଗ, ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ଜୀବନ ଚାହିଦା ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ଚାହୁଁଛି, ମହାପୁରୁଷ, ଅସତ୍ୟ ନୁହଁଁ; ଆପଣଙ୍କ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ଉପରେ ମୁଁ ଶପଥ କରୁଛି। ମୋତେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ରୁହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହଁଁ; ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ, ମୋ ନିଶ୍ଚୟ କେବେ ବଦଳିବ ନାହିଁ।" "କୈକେୟୀ ମୋତେ ବନକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ‘ଯିବି’ ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଇଛି। ଏହି ସତ୍ୟକୁ ମୁଁ ପାଳନ କରୁଛି। ଆପଣ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମୁଁ ଓ ମୋ ସଙ୍ଗୀମାନେ ଶାନ୍ତ ବନରେ, ମୃଗମାନେ ଆଠୁଁଛି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କୁହୁକିରେ ମନ ଭରିବା ଜଗାରେ ବଞ୍ଚିବି।" "ମୋ ପିତା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦେବତା ଭାବେ ମନାଯାନ୍ତି। ତେଣୁ, ଦେବ ଆଜ୍ଞା ପରି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ କଥା ପାଳନ କରିବି। ଚୋୌଦ ବର୍ଷ ପରେ ମୁଁ ଫେରି ଆସିବି, ମହାରାଜ, ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ। ଆପଣ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଲୁହୁକୁ ଅଟକାଇବା ଉଚିତ, ସେଉଁଠି ଆପଣ କିପରି ଦୁଃଖରେ ଭାସିଛନ୍ତି?" "ନଗର, ରାଜ୍ୟ, ଭୂମି ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି; ଏହା ଭାରତଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ବନରେ ବସିବି। ଏହି ଭୂମି, ପାହାଡ଼, ନଗର, ଉଦ୍ୟାନ ଯାହା ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ଭାରତ ଶାସନ କରନ୍ତୁ, ଶୁଭ ସୀମାରେ ରହି ଭଲ ଭାବେ ଶାସନ କରନ୍ତୁ। ମହାରାଜ, ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ହେଉ।" "ମୋ ମନ ମହାସୁଖ କିମ୍ବା ନିଜ ପ୍ରିୟ ଉପରେ ନୁହଁଁ, ଧର୍ମନ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନରେ ଅଧିକ ଆକୃଷ୍ଟ। ମୋ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖ ଯାଉ, ଦୋଷରହିତ। ତେଣୁ, ଦୋଷରହିତ, ଆଜି ଅବିନାଶୀ ରାଜ୍ୟ, ଭୂମି, ଭୋଗ କିମ୍ବା ମୈଥିଲୀ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଚାହେଁନି। ଆପଣଙ୍କୁ ଅସତ୍ୟରେ ବାନ୍ଧି, କିଛି ମଧ୍ୟ ଚୟନ କରିବିନି; ସତ୍ୟ ହେଉ ଆପଣଙ୍କ ବ୍ରତ।" "ବନରେ ରୁଟି ଫଳ ଖାଇ, ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଦେଖି, ବିଚିତ୍ର ବୃକ୍ଷରେ ଭରିଥିବା ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୁଁ ଖୁସିରେ ରହିବି; ଆପଣ ଶାନ୍ତି ପାଆନ୍ତୁ।" ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଓ ଦୁର୍ଗତିରେ ଭାସିଯାଇଥିବା ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅବସ୍ଥା ହରାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଓ ଅଚଳ ହେଇ ରହିଲେ।