ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଘଟଣାରେ, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ମୈଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ରଥଚାଳକ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଭୂମିପତି ଦଶରଥଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ। ରାଜା ଦଶରଥ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ଯୋଗଂଝଳି ହାତରେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ସ୍ଥିତିରୁ ତ୍ୱରାଗତ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଦଶରଥ ଏତେ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଦୌଡ଼ି ଗଲେ ଏବଂ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ରାମ ଓ ପ୍ରବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଥିବା ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାଜମହଳରେ ହଜାର-ହଜାର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆକସ୍ମିକ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର କରି 'ହା ରାମ!' ବୋଲି କନ୍ଦିବା ଲାଗିଲେ, ତାଙ୍କ ଗହଣାର ଝଣ୍କାରରେ ମହଲ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସୀତା ସହିତ ତାଙ୍କୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଶୈୟା ଉପରେ ବସାଇଦେଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ରାମ ଦେଖିଲେ ଯେ ରାଜା ଦଶରଥ ଅବଚେତନାରୁ ସଚେତନ ହେଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରାମ ଦୁଃଖ ଓ ଅଶ୍ରୁର ସାଗରରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ଯୋଗଂଝଳି ହାତରେ କହିଲେ, "ମହାରାଜ, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭୂପତି, ମୁଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛି, ଆପଣ ମୋତେ ସୁସ୍ଥ ଦେଖିବେ। ଦୟାକରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ସୀତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋ ସହ ଯିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ; ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ଦେଇ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି। ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଆପଣ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ, ଯେପରି ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥାନ୍ତି।" ରାମ ରାଜାଙ୍କ ମନସ୍ତାପ ନିର୍ମଳ ଅନୁମତି ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦଶରଥ ତାଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲବାସ ବିଷୟରେ କହିଲେ, "ହେ ରାଘବ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବନ୍ଧିତ ହୋଇଛି; ଆଜି ତୁମେ ଏଠାରେ ରାଜ୍ୟ କର, ମୋତେ ରଖି।" ତାହାପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଯୋଗଂଝଳି ହାତରେ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, "ମହାରାଜ, ଆପଣ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପୃଥିବୀର ଶାସନ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ କୌଣସି ରାଜ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷା ନ କରି, ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରିବି। ଚଉଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବର୍ଷ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହି, ପୁନି ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ପୃଷ୍ଠେ ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇବି।" ଦଶରଥ ଦୁଃଖରେ, ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ସତ୍ୟର ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଉନ୍ମାଦରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ କହିଲେ, "ପୁତ୍ର, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ, ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଶୁଭ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତନ ପାଇଁ ଭୟ ନ କରି, ନିର୍ବିଘ୍ନ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ ପଥରେ ଯାଅ। ରାଘବ, ତୁମ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ଚିତ୍ତ ଥିଲେ, ତୁମ ନିଷ୍ଠାକୁ ବଦଳାଇବା କ୍ଷମ୍ୟ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ପୁତ୍ର, ଆଜି ରାତିରେ କୌଣସି ମୂଲ୍ୟରେ ଯାଅନାହାଁ; ଏକ ଦିନ ମାତ୍ର ମୋ ସାଙ୍ଗରେ ରୁହ।" "ତୁମେ ଯାହା କରୁଛ, ପ୍ରିୟ ରାଘବ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଏତେ ସହଜ ନୁହେଁ; ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଏପରି ଜଙ୍ଗଲବାସ ଗ୍ରହଣ କରିଛ। କିନ୍ତୁ ଏହାରେ ମୋତେ କିଛି ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, ପୁତ୍ର—ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି; ଏକ ଅଗ୍ନିରେ ଛାଇ ଢାଙ୍କିଦେଇଥିବା ଭଳି ମୋତେ ଏକ ଅସତୀ ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଇଛି। ଯେ ଠକା ମୋ ଉପରେ ହୋଇଛି, ତୁମେ ତାହା ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ; କୈକେୟୀ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ କିନ୍ତୁ ଅଧର୍ମମୟ। ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ପୁତ୍ର, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଭାବେ ମୋତେ ଅସତ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।" ଏହିପରି ଦୁଃଖିତ ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆଜି ମୋତେ କ'ଣ ପୁଣ୍ୟ ମିଳିବ ଓ କିଏ ଆମକୁ ଦେବେ? ଏହିପରି ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ମୋ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କରିବି ଏବଂ ବନକୁ ଯିବି। ଏହି ଭୂମି, ଏହାର ଜନ, ଧନ, ଧାନ—ସବୁ ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି; ଏହା ସମସ୍ତ ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ।" "ମୋ ଜଙ୍ଗଲବାସ ନିଷ୍ଠା ଆଜି ଭଙ୍ଗ ହେବ ନାହିଁ; ଯେ ବର ଆପଣ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଇଥିଲେ, ତାହା ପୂରଣ ହେବା ଉଚିତ। ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ, ରାଜନ, ଆପଣ ସତ୍ୟବାଦୀ ହୁଅନ୍ତୁ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଶବ୍ଦଶଃ ପାଳନ କରିବି।" "ମୁଁ ଚଉଦ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟ ଜନମାନେ ସହିତ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବି; ଭୂମି ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ମୋତେ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ କିମ୍ବା ମୋ ପ୍ରିୟ କିଛି ଚାହିଁ ନାହିଁ, ମୁଁ କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ।" "ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ, ଅଶ୍ରୁ ଭିଜିବେ ନାହିଁ; ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ସ୍ଥିର ଥାଏ, ତେଣୁ ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଅବିଚଳ ରୁହନ୍ତୁ। ମୋତେ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ, ଭୂମି, ଏହି ସବୁ ଆନନ୍ଦ, ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ଜୀବନ ଚାହିଁନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ କିଛି ଚାହେଁନାହିଁ; ଏହି କଥା ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଉପସ୍ଥାପିତ କରୁଛି।" "ପିତା, ମୁଁ ଏକ ମହୁର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ରୁହିପାରିବି ନାହିଁ; ଏହି ଦୁଃଖ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ, କାରଣ ମୋ ନିଷ୍ଠା କଦାଚିତ ଭଙ୍ଗ ହେବ ନାହିଁ। ରାଘବ, କୈକେୟୀ ମୋତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, ମୁଁ 'ଯିବି' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଇଛି; ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଏବେ ପାଳନ କରୁଛି।" "ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମହାରାଜ; ଅରଣ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ଓ ମୃଗମୟ ଦୃଶ୍ୟରେ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀର ଡାକରେ ଆମେ ଆନନ୍ଦ କରିବା। ପିତାଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବେ ମନାଯାଏ, ତେଣୁ ଦେବାଜ୍ଞା ଭଳି ମୁଁ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି।" "ଚଉଦ ବର୍ଷ ପରେ, ରାଜା, ଆପଣ ମୋତେ ପୁନି ଦେଖିବେ; ଏହି ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ। ମାନବସିଂହ, ଆପଣ ଯେଉଁଠି ସବୁଙ୍କୁ ସ୍ଥିର କରିବା ଉଚିତ୍, ଆପଣ କାହିଁକି ନିଜେ ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଉଛନ୍ତି?" "ରାଜଧାନୀ, ରାଜ୍ୟ, ଭୂମି ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି; ଏହି ସବୁ ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବି।" ଏଭଳି ରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ଚିତ୍ତରେ ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲେ।