ଦଶରଥ ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିବାବେଳେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, “ସୁମନ୍ତ୍ର, ମୋ ଯେତେ ରାନୀମାନେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆସନ୍ତୁ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ।” ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜମହଳର ଅନ୍ତଃପୁର ମାନ୍ୟାଗଳି ଯାଇ, ସମସ୍ତ ରାନୀଙ୍କୁ ନମ୍ର ଭାବରେ କହିଲେ, “ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଆପଣମାନୋଁକୁ ଡାକିଛନ୍ତି, ବିଳମ୍ବ ନକରି ଚାଲନ୍ତୁ।” ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ ବେଳେ ସମସ୍ତ ରାନୀମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତିନିଶହ ପଚାସଜଣ ତାମ୍ରନେତ୍ରୀ ରାନୀ, ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରତ ଧରିଥିବା, କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ଘେରି ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ଚାଲିଗଲେ। ରାଜା ଦେଖିଲେ ଯେ ସମସ୍ତ ରାନୀ ଆସିଗଲେ, ତେଣୁ ସେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଆଦେଶ କଲେ, “ମୋ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ନେଇ ଆସ।” ସୁମନ୍ତ୍ର ତୁରନ୍ତ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମୈଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ସହିତ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ନେଇଗଲେ। ରାମ ଆଞ୍ଜଳି ମୁଡି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିବା ଦଶରଥ ରାଜା ତାଙ୍କ ସିଂହାସନରୁ ତୁରନ୍ତ ଉଠିପଡିଲେ। ପୁଅକୁ ଦେଖି ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଅବସ୍ଥିର ହୋଇ ଦୌଡି ଆସି, ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ। ରାମ ଓ ପ୍ରବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଃଖରେ ଅବସ୍ଥିର ହୋଇପଡିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଉଠାଇବାକୁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୌଡି ଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାଜମହଳର ହଜାର-ହଜାର ନାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଚାନକ ଚିତ୍କାର ଉଠିଲା—“ହା ରାମ!”—ଅଳଙ୍କାର ଝଙ୍କାର ମଧ୍ୟରେ ଏହି କନ୍ଦନ ମିଶିଗଲା। ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଦୁଃଖିତ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଚାନା ଉପରେ ବସାଇଲେ। କିଛି ଖଣ୍ଡ ପରେ ରାଜା ସ୍ଥିର ହେବାରେ, ରାମ ଆଞ୍ଜଳି ମୁଡି, ଅଶ୍ରୁପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭାସି, କହିଲେ—“ମହାରାଜ, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ମୁଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛି, ମୋ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପୂର୍ବରୁ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଚାହେଁ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ସୀତା ମଧ୍ୟ ମୋ ସହିତ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ। ତାଙ୍କୁ ବହୁ ଉଚିତ କଥା କହି ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ରହିବାକୁ ଚାହୁନାହାନ୍ତି। ଏହି ଦୁଃଖ ପରିହାର କରି, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେପରି ନିଃଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରଜାପତି ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତି।” ରାମ ରାଜାଙ୍କ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଅନୁମତି ଆଶା କରୁଥିଲେ, ଦଶରଥ ତାଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲବାସ ସମ୍ପର୍କରେ କଥା ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। “ରଘୁନନ୍ଦନ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବନ୍ଧିତ, କିନ୍ତୁ ଆଜି ତୁମେ ଏଠାରେ ରାଜ୍ୟ କର, ମୋତେ ରୋକିଦିଅ।” ଏହିପରି ଶୁଣି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଆଞ୍ଜଳି ମୁଡି ନମ୍ର ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମହାରାଜ, ଆପଣ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଏହି ଭୂମିର ଶାସନ କରନ୍ତୁ। ମୁଁ କିଛି ରାଜ୍ୟ ଚାହୁନାହିଁ, ବନରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ବର୍ଷ ବ୍ୟତୀତ କରି, ପୁଣି ଆସି ଆପଣଙ୍କ ଚରଣ ଧରିବି।” ଦଶରଥ ଦୁଃଖରେ କନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ଏବଂ ସତ୍ୟର ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇ, କୈକେୟୀଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ କହିଲେ, “ପୁତ୍ର, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ, ବୃଦ୍ଧି ଓ ନିରାପଦ ଫେରା ନିମିତ୍ତେ, ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭାବେ ଯାଅ, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିବିନାହିଁ। ରଘୁବଂଶର ଶୋଭା, ତୁମ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚୟ ରହିଛ, ତୁମ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ଫେରାଇବା ଅସମ୍ଭବ। କିନ୍ତୁ ପୁଅ, ଏ ରାତିରେ କୌଣସି ଦିଗରୁ ଯିଅନାହାଁ, ଏକ ଦିନ ମୁଁ ତୁମ ସାଙ୍ଗରେ କାଟିବାକୁ ଚାହେଁ। ରଘୁନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଯାହା କରୁଛ, ତାହା ଏକ ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ, ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଏଭଳି ଜଙ୍ଗଲବାସ ଗ୍ରହଣ କରିଛ। କିନ୍ତୁ ପୁଅ, ଏହା ମୋ ପ୍ରୀତିକର ନୁହେଁ, ଏକ ନାରୀଙ୍କ ମୋହରେ ମୁଁ ଠକାଯାଇଛି, ଯେଉଁ ଅଗ୍ନି ଛାଇ ତଳେ ଲୁଚି ଅପାୟ ଆଣେ। ଏଇ ଠକାଣି ମୋ ପାଇଁ ହୋଇଛି, ତୁମେ ସେଉଁଠି ଯିବାକୁ ଚାହୁଛ, କୈକେୟୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ। ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ପୁଅ, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରଥମଜ ଭାବେ, ମୋତେ ଅସତ୍ୟରୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହୁଛ।” ପିତାଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖିତ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଦୁଃଖ ଭରା କଣ୍ଠରେ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆଜି କଣ ଧର୍ମ ଲାଭ କରିବି? କିଏ ଆସନ୍ତାକାଲି ମୋତେ ତାହା ଦେବ? ଏହିପରି, ମୁଁ କେବଳ ଚାହେଁ ଯାଇଯିବାକୁ, ସମସ୍ତ ଆଶା ତ୍ୟାଗ କରି। ଏହି ଭୂମି, ଏହାର ଦେଶ, ପ୍ରଜା, ଧନ-ଧାନ୍ୟ, ସବୁ ମୁଁ ବର୍ଜନ କରିଛି; ଏହି ସବୁ ଭାରତଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ମୋର ବନବାସର ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଆଜି ଅବିଚଳିତ, ପିତା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଯେଉଁ ବର ଦେଇଥିଲେ, ତାହା ପୂରଣ ହେବା ଦରକାର। ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ, ମହାରାଜ, ଆପଣ ନିଜ ଶବ୍ଦରେ ଦୃଢ଼ ରୁହନ୍ତୁ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କରିବି। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ବର୍ଷ ମୁଁ ବନବାସୀଙ୍କ ସହ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବି; ଭୂମି ଭାରତଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ, ଆପଣ ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ରଘୁନନ୍ଦନ, ମୋତେ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ, କିମ୍ବା ନିଜ ପ୍ରିୟ କିଛି ଚାହିଁନାହିଁ, ମୁଁ କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଆପଣ ଦୁଃଖ ଛାଡନ୍ତୁ, ଅତି ଅଶ୍ରୁପ୍ରବାହ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଯେପରି ସମୁଦ୍ର କେବେ ଉତ୍କଳିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅବିଚଳିତ ରହିବି। ଏହି ଭୂମି, ସୁଖ, ସ୍ଵର୍ଗ, କିମ୍ବା ଜୀବନ—ମୁଁ ଏଠିକିଛି ଚାହିଁନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଆଶ୍ରୟ କରି ଏହି ଶପଥ ଦେଉଛି। ପିତା, ମୁଁ ଏକ ମହୁର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ରୁହିପାରିବିନାହିଁ; ଏହି ଦୁଃଖ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ, କାରଣ ମୋ ସଙ୍କଳ୍ପ ଅବିଚଳିତ। ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, କୈକେୟୀ ମୋତେ ବନକୁ ଯିବାକୁ କହିଥିଲେ, ମୁଁ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛି।” ଏଭଳି ଭାବରେ ରାମ, ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ନିମିତ୍ତେ, ଦୁଃଖ ଓ ଆଶ୍ରୁ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଦୃଢ଼ ଧର୍ମପଥରେ ଅବିଚଳିତ ରହିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେଇ, ସତ୍ୟ ଓ ପିତୃବଚନ ପାଳନ ପାଇଁ ନିଜ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ଓ ଆଶା ତ୍ୟାଗ କଲେ।