ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ ନମ୍ରତାର ସହିତ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ସତ୍ୟବାନ୍ ରାମ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ମିତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।” ସେଉଁଠି ସୁମନ୍ତ୍ର ଆଉ କହିଲେ, “ମହାବନକୁ ଯିବେ ରାମ—ସମସ୍ତ ରାଜଧର୍ମରେ ଶୋଭିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଶ୍ମି ପରି ଆଭାମାନ, ଏହି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତୁ, ଭୂମିର ନାଥ।” ତାପରେ, ସତ୍ୟବାନ୍, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ସମୁଦ୍ରପରି ଗଭୀର ଓ ଆକାଶପରି ନିର୍ମଳ ଦଶରଥ ରାଜା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ସୁମନ୍ତ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ସମସ୍ତ ରାନୀ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ। ସେମାନେ ସହିତ ମୁଁ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।” ସୁମନ୍ତ୍ର ଅନ୍ତଃପୁର ମାଧ୍ୟମରେ ଯାଇ ରାଜମହିଳାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଛନ୍ତି, ବିଳମ୍ବ ନକରି ଯାଆନ୍ତୁ।” ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ମହିଳା ଆପଣଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରି, ରାଜମହଳକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଠାରେ ତିନି ଶତ ଅର୍ଦ୍ଧ ମହିଳା, ପିଙ୍ଗଳ ନୟନ ଓ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା, କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଘେରି ମୃଦୁତାରେ ଚାଲିଗଲେ। ସମସ୍ତ ରାନୀ ଆସିବା ପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୁମନ୍ତ୍ର, ମୋ ପୁଅକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।” ସୁମନ୍ତ୍ର ତୁରନ୍ତ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଭୂମିର ନାଥଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଗଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କର ପୁଅ ହସ୍ତଯୋଗେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କରୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦୁଃଖିତ ଓ ମହିଳାମାନେ ଘେରାଉଥିବା ସ୍ଥିତିରେ ତୁରନ୍ତ ଉଠି ପଡିଲେ। ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୁଃଖରେ ଅତିଶୟ ବେଗରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଧାଇ ଗଲେ, ଦୁଃଖରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ। ରାମ ଓ ପ୍ରବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ରାଜା ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ। ରାଜମହଳ ମଧ୍ୟରେ ହଜାର ହଜାର ମହିଳାଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ବେଦନା ଓ ଅଳଙ୍କାର ଝଙ୍କାର ସହିତ “ହା ରାମ!” ରବ୍ବାର ହୁଲାସ ଉଠିଗଲା। ଏହିବେଳେ ସମସ୍ତେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ସୀତା ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଶଯ୍ୟାରେ ବସାଇଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ ରାମ, ରାଜାଙ୍କୁ ଚେତନା ଫେରିଥିବା ଦେଖି, ହସ୍ତ ଯୋଗେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି, ଅଶ୍ରୁ ଓ ଶୋକର ସମୁଦ୍ରରେ ବିଲୀନ ହୋଇ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଉଛି। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ସମୟରେ ଆପଣ ମୋତେ ସୁସ୍ଥ ଦେଖନ୍ତୁ।” “ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ ଏବଂ ସୀତାଙ୍କୁ ବନକୁ ଯିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ; ବହୁ ସତ୍ୟ କାରଣରେ ବାଧା ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି। ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ମହାମାନ୍ୟ ଦାତା, ଆପଣଙ୍କ ଶୋକକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ—ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଓ ସୀତା, ଯେପରି ମହାପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି।” ରାମ ରାଜାଙ୍କ ଅଶୋକ ଅନୁମତି ଆଶା କରୁଥିଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ବନବାସ ବିଷୟରେ କହିଲେ, “ହେ ରାଘବ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଦାନରେ ମୁଁ ମୋହିତ ହୋଇ ବନ୍ଧିଗଲି; ଆଜି ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ହେବା ଉଚିତ, ମୋତେ ରୋକିଦିଅ।” ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ହସ୍ତ ଯୋଗେ ପ୍ରଣାମ କରି କୌଶଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମହାରାଜ, ଆପଣ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ଚାହେଁନାହିଁ, ବନରେ ବାସ କରିବି। ଚୌଦ ଅବଧି ବନବାସ ଶେଷେ, ପୁନି ଆସି ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଗ୍ରହଣ କରିବି।” ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁପାତ କରୁଥିବା, ସତ୍ୟର ପାଶରେ ବନ୍ଧା, କୈକେୟୀଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ପ୍ରିୟ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମର କ୍ଷେମ, ବୃଦ୍ଧି, ଓ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଫେରାର ନିମିତ୍ତେ, ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ନିର୍ଭୟ ଓ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଯାତ୍ରା କର। ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଯେଉଁପରି ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ତାଙ୍କ ନିଷ୍ଠାକୁ ବାଧା ଦେବା ଅସମ୍ଭବ। କିନ୍ତୁ, ପୁଅ, ଆଜି ରାତିରେ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଯିଅନାହାଁ; ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟ ମୋ ସହିତ ରୁହ। ତୁମେ ଯେଉଁ କର୍ମ କରୁଛ, ପ୍ରିୟ ରାଘବ, ଏହା ବହୁତ କଠିନ; ମୋ ପାଇଁ ଏଭଳି ଭାବରେ ବନବାସ ଗ୍ରହଣ କରିଛ। କିନ୍ତୁ ଏହା ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁନାହିଁ, ପୁଅ—ସତ୍ୟର ଶପଥ ଦେଉଛି, ମୁଁ ଏକ ଅଗ୍ନିରେ ଛିପିଥିବା ଛାର ଭଳି ଏକ ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଇଛି। ମୋ ଉପରେ ଯେଉଁ ଭ୍ରମ ଆସିଛି, ତୁମେ ତାହାକୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ କିନ୍ତୁ ଅଧର୍ମପରାୟଣ। ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ପୁଅ, ତୁମେ, ମୋ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର, ମୋତେ ଅସତ୍ୟରୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।" ଏହି ଭାବରେ ଦୁଃଖିତ ପିତାଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ରାମ ଦୁଃଖଭରା ହୃଦୟରେ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆଜି କ’ଣ ଗୁଣ ଲାଭ କରିବି, ଆସନ୍ତାକାଲି କିଏ ଦେଇପାରିବ? ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଆଶା ତ୍ୟାଗ କରି, ବନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବି। ଏହି ପୃଥିବୀ, ଏହାର ଜନପଦ, ଲୋକ, ଧନ, ଧାନ—ମୁଁ ସବୁ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି; ଏହା ସମଗ୍ର ଭାରତଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ବନରେ ବାସ କରିବା ମୋର ନିଶ୍ଚୟ ଆଜି କେବେ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ରହିବ; ଯେଉଁ ବର ଆପଣ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଇଥିଲେ, ତାହା ପୂରଣ ହେବା ଉଚିତ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦିଅନ୍ତୁ—ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରୁହନ୍ତୁ, ରାଜା; ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ପାଳନ କରିବି। ଚୌଦ ବର୍ଷ ବନବାସୀମାନେ ସହିତ ମୁଁ ବନରେ ବାସ କରିବି; ଅସନ୍ଦିଗ୍ଧ ଭାବେ ଭୂମି ଭାରତଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ମୁଁ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ, କିମ୍ବା ମୋର ପ୍ରିୟ କିଛି ଚାହେଁନାହିଁ, ଯେପରି ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ। ଆପଣଙ୍କ ଶୋକ ଦୂର କରନ୍ତୁ, ଅତିରିକ୍ତ ଅଶ୍ରୁ ଝାଡ଼ନ୍ତୁ ନାହିଁ; ମହାନଦୀପତି ସମୁଦ୍ର କେବେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏନାହିଁ। ମୁଁ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ, ପୃଥିବୀ, ଏହି ସମସ୍ତ ଭୋଗ, ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁନାହିଁ।” ଏଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ରାମ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିବା ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖାଇଲେ।