ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଏକ ଦୁଃଖ ଭରା ଦୃଶ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ରାମ, ନୀଳ ମଣିର ପରି ଚକ୍ଷୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପରେ, ନିଜ ରଥଚାଳକ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋତେ ନେଇ ମୋର ପିତାଙ୍କୁ ଖବର ଦିଅ—ମୁଁ ଏଠାରେ ଆସିଛି।” ରାମଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର ଶୀଘ୍ର ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ ଏବଂ ଦେଖିଲେ ଦଶରଥ ରାଜା, ଦୁଃଖରେ ଅତିବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଦେଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଢାକି ଦିଅ, ଅଗ୍ନି ଭସ୍ମରେ ଢାକି ଦିଅ, ଜଳ ବିନା ଝିଅ ହେବା ପରି ମନେ ହେଲା। ସୁମନ୍ତ୍ର ମୂଞ୍ଜି ହାତରେ, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା, ତଥା ଅତି ଜ୍ଞାନୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଗାଇଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଜୟ ହେଉ! ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମନ୍ଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ବଘ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନିଜ ନିର୍ଭର ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ଦ୍ୱାରେ ଉଭି ଅଛନ୍ତି। ଆପଣ ଭଲ ରୁହନ୍ତୁ! ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରାମ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ମିତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ନିଜେ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ଏବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ସେ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ—ସୁର୍ଯ୍ୟ ତାହାର କିରଣରେ ଭାସ୍କର୍ୟ ହେବା ପରି, ରାମ ରାଜଧର୍ମରେ ଶୋଭିତ।" ସତ୍ୟବାଦୀ, ଧର୍ମିକ ଏବଂ ଗଭୀର ଦଶରଥ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ସୁମନ୍ତ୍ର, ମୋର ସମସ୍ତ ରାଣୀମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ। ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘିରି, ମୁଁ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।” ତାହା ପରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର ଅନ୍ତଃପୁର ଦେଖି, ରାଣୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାଜା ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ଡାକୁଛନ୍ତି—ଏବେ ଦେରି ନକରନ୍ତୁ।” ଏହି ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କ ନାୟକଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ମହଳକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ। ତିନି ଶହ ଏବଂ ପାଉଁ ନାରୀମାନେ, ତାଙ୍କ କାନ୍ସା ରଙ୍ଗର ଚକ୍ଷୁ ଏବଂ ଉପବାସ ନେଇ, କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ଘିରି, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଚାଲି ଗଲେ। ରାଣୀମାନେ ଆସିବା ପରେ, ଦଶରଥ ରାଜା ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୁମନ୍ତ୍ର, ମୋ ପୁତ୍ରକୁ ଆଣ।” ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମୈଥିଲୀକୁ ନେଇ, ଶୀଘ୍ର ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ। ରାଜା ଦେଖିଲେ ରାମ ନମ୍ରତାରେ ହାତ ଯୋଡି ଆସୁଛନ୍ତି—ସେ ଦୁଃଖରେ ତଥା ରାଣୀମାନେ ଘିରିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ସିଂହାସନରୁ ଶୀଘ୍ର ଉଠିଲେ। ପୁତ୍ର ଦେଖି ଦଶରଥ ଭାଗି ରାମଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖରେ ଅତିବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଅଚେତ ହୋଇ ପଡିଗଲେ। ରାମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ରାଜମହଳରେ ହଜାର ନାରୀମାନେ ଅତିବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ଅଳଙ୍କାରର ଶବ୍ଦ ଏବଂ “ହା ରାମ!” ଚିତ୍କାରରେ ଉତ୍ତେଜନା ହେଲା। ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ଏକାଠି ଦଶରଥଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଏକ ଶୟ୍ୟାରେ ରଖିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ରାମ ଦେଖିଲେ ଦଶରଥ ଅଚେତନାରୁ ସ୍ଥିର ହେଲେ, ତେଣୁ ହାତ ଯୋଡି, ଦୁଃଖ ଏବଂ ଅଶ୍ରୁର ତରଙ୍ଗରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଉଛି, ବଡ଼ ରାଜା, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାୟକ; ମୁଁ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛି, ଆପଣ ମୋତେ ସୁସ୍ଥ ଦେଖନ୍ତୁ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ, ସୀତା ମଧ୍ୟ ମୋ ସହ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ଏହି ଦୃଢ଼ ଉପାଦାନ ସତ୍ୟ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି। ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ, ଆପଣ ଦୁଃଖ ଛାଡି, ସମ୍ମାନ ଦେଇ—ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଓ ସୀତା, ଯେପରି ଜଗତ୍ପତି ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥାଆନ୍ତି।" ରାମ ରାଜାଙ୍କ ଅପ୍ରତିହତ ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଦଶରଥ କହିଲେ, “ରାଘବ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଦାନରେ ମୁଁ ଅନ୍ଧା ହୋଇଛି; ଆଜି ତୁମେ ଏଉଁ ରାଜ୍ୟର ରାଜା ହେବା ଉଚିତ, ମୋତେ ରୋକି ଦିଅ।” ଏହିପରେ, ରାମ, ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହାତ ଯୋଡି, ସୁନିପୁଣ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ରାଜା, ଆପଣ ଏହି ଭୂମିକୁ ହଜାର ବର୍ଷ ଶାସନ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବି, ରାଜ୍ୟ ଚାହୁଁନାହିଁ। ଚଉଦ ଅରଣ୍ୟବାସ ବର୍ଷ ପରେ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ପର୍ଶ କରିବି, ମୋ ବ୍ରତ ଶେଷ ହେବା ପରେ।” ଦଶରଥ, କାନ୍ଦି, ଦୁଃଖରେ ଅତିବିହ୍ୱଳ ଏବଂ ସତ୍ୟର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧା, କୈକେୟୀଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକୁ କହିଲେ, “ତୁମର ଭଲ, ବୃଦ୍ଧି ଓ ଫେରିବା ପାଇଁ, ପ୍ରିୟ ପିତା, ଚିନ୍ତା ନ କରି, ସୁରକ୍ଷିତ ଏବଂ ଅବାଧ ପଥରେ ଯାଅ। ରାଘବ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଦୃଢ଼ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ତାହା ଫେରାଇବା ଅସମ୍ଭବ। ତଥାପି, ମୋ ପୁତ୍ର, ଏ ରାତି ଏଉଁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅତି କମରେ ଏକ ଦିନ ମୋ ସହ ରୁହିବାକୁ ଦିଅ।" “ପ୍ରିୟ ରାଘବ, ତୁମେ ଯେଉଁ କାମ କରୁଛ, ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃସାଧ୍ୟ; ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଏଭଳି ଅରଣ୍ୟବାସ ଗ୍ରହଣ କରିଛ। ଏହା ମୋତେ ଖୁସି ଦେଉନାହିଁ, ପୁତ୍ର—ସତ୍ୟର ଶପଥ ଦେଉଛି, ରାଘବ; ମୁଁ ଏକ ନାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଇଛି, ଯେଉଁ ଅଗ୍ନି ଭସ୍ମରେ ଢାକି ଦିଅ। ଏହି ଠକା ଯାହା ମୋପରେ ଆସିଛି, ତୁମେ ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ଯିଏ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଟୁଟ, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମରେ ଅନ୍ୟାୟ। ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, ପୁତ୍ର, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର, ମୋତେ ଅସତ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।" ରାମ, ପିତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଭରା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “କଣ ଉପକାର ମୁଁ ଆଜି ଲାଭ କରିବି, କ tomorrow ଆମକୁ ଦେବ? ତେଣୁ, ମୁଁ ଏକାଠି ଚାହିଁଛି—ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଛାଡି, ଏବେ ବିଦାୟ ନେବି।