ରାମଚନ୍ଦ୍ର ରାଜମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଏବଂ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ବୀରମାନେ ବସୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଚିନ୍ତିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଉଥିଲେ। ରାମଙ୍କ ମନରେ କୌଣସି ଦୁଃଖ ନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ଥିବା ଦୁଃଖିତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ରାମ ହସି ହସି ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ, କାରଣ ସେ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ମହାତ୍ମା ରାମ ସେଠାରେ ଥିବା ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରୁକିଗଲେ। ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପ୍ରତି ଅଗାଧ ଭକ୍ତି ଓ ନିଶ୍ଚୟ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଚିରନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ, ରାଘବ ରାମ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅବଗତ କର।” ଏବେ ଚତୁର୍ତ୍ଥିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉ। ତାପରେ, କମଳନୟନ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ମହାନ ରାମ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ପିତାଙ୍କୁ କହ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଆସିଛି।” ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ସୁମନ୍ତ୍ର ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦୁଃଖରେ ଭସିଥିବା ଏବଂ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତାପିତ, ଅଗ୍ନି ପରି ରାଖରେ ଢାକି ଦିଆଯାଇଛି, କିମ୍ବା ଜଳବିହୀନ ହ୍ରଦ ପରି ଶୂନ୍ୟ ଦେଖାଉଥିଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା, ତଥାପି ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜାଙ୍କୁ ସଚେତନ କରି, ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ର ଭାବରେ କହିଲେ, ଯେଉଁ ରାଜା ଏହି ସମୟରେ କେବଳ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ, ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ବିଜୟ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇଲେ, ତାପରେ ଭୟଭୀତ, କ୍ଷୀଣ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ମହାବୀର ତୁମ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସମସ୍ତ ନିର୍ଭରଶୀଳଙ୍କୁ ଧନ ଦାନ କରିଛନ୍ତି। ଆପଣ ଶୁଭ ରୁହନ୍ତୁ, ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞ ରାମ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇଛନ୍ତି, ବର୍ତ୍ତମାନ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ସେ ଏବେ ମହାବନକୁ ଯିବେ—ସମସ୍ତ ରାଜଧର୍ମରେ ଶୋଭିତ ଏହି ରାମକୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣ ପରି ଦେଖନ୍ତୁ, ହେ ଭୂପତି।” ତାପରେ, ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଗମ୍ଭୀର ରାଜା ଦଶରଥ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ସୁମନ୍ତ୍ର, ମୋ ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ। ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘିରି, ମୁଁ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।” ସୁମନ୍ତ୍ର ଅନ୍ତଃପୁର ମାଧ୍ୟମରେ ଯାଇ ମହିଳାମାନୋଁକୁ କହିଲେ, “ଧନ୍ୟ ରାଜା ତୁମକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି, ବିଳମ୍ବ କରିବା ନାହିଁ।” ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ଡାକରେ ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରି, ରାଜସଭାକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଠାରେ, ତିନି ଶତ ଏବଂ ଅର୍ଦ୍ଧ ମହିଳା, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ଓ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରି, କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଘିରି ନିର୍ଗମନ କଲେ। ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆସିବା ପରେ, ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୁମନ୍ତ୍ର, ମୋ ପୁତ୍ରକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।” ତାପରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମୈଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ନେଇଗଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଦୁଃଖିତ ଓ ମହିଳାମାନେ ଘିରିଥିବା ସ୍ଥିତିରେ ତୁରନ୍ତ ଆସନରୁ ଉଠିଯାଇଲେ। ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ରାଜା ତାଙ୍କୁ ବେଗରେ ବାହୁଡ଼ିଆ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ରାମ ଓ ପ୍ରବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତ୍ୱରିତ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ରାଜମହଳରେ ହଜାର ହଜାର ମହିଳା ଏକାଏକି "ହା ରାମ!" ବୋଲି କାନ୍ଦି ଉଠିଲେ, ତାଙ୍କ ଗହଣାର ଶବ୍ଦ ମିଶିଗଲା। ସେମାନେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସୀତା ସହିତ, ରାଜାଙ୍କୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ବସାଇଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ରାମ ଦେଖିଲେ ରାଜା ସ୍ପୃତି ଫେରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ହାତ ଜୋଡି ଦୁଃଖ ଓ ଅଶ୍ରୁ ପ୍ରବାହରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଉଛି, ମହାରାଜ, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ; ମୁଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛି, ଆପଣ ମୋ ସୁସ୍ଥ ଫେରା ଦେଖନ୍ତୁ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ସୀତା ମଧ୍ୟ ମୋ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ବହୁତ ସତ୍ୟ କାରଣ ଦେଖାଇ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି। ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ମାନ୍ୟଦାତା, ଆପଣ ଦୁଃଖ ପରିତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ—ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଓ ସୀତା, ଯେପରି ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତି।” ରାମ ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତି ଆଶା କରି ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବାବେଳେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟବାସ ବିଷୟରେ କହିଲେ, “ହେ ରାଘବ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବନ୍ଧିତ ହୋଇଯାଇଛି; ଆଜି ତୁମେ ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ହେବା ଉଚିତ, ମୋତେ ରଖିବାକୁ।” ରାଜାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟବାନ ରାମ ହାତ ଜୋଡି ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କୌଶଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଆପଣ ହେ ରାଜା, ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବି, ରାଜ୍ୟ ଚାହୁଁନାହିଁ। ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ପରେ ମୁଁ ପୁଣି ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ଧରିବି, ମୋ ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ।” ରାଜା ଦୁଃଖରେ, ଅଶ୍ରୁବିଗ୍ଳିତ ଓ ସତ୍ୟବାନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ଏବଂ କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକୁ କହିଲେ, “ତୁମର ମଙ୍ଗଳ, ବୃଦ୍ଧି ଓ ଶୁଭ ଫେରା ପାଇଁ, ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ନିର୍ବିଘ୍ନ ମାର୍ଗରେ ଯାଅ। ରାଘବ, ତୁମେ ଯେପରି ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼, ତୁମ ନିଶ୍ଚୟକୁ ମୁଁ ପଛକୁ ଫେରାଇ ପାରିବି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ପୁତ୍ର, ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ମଧ୍ୟ ଯିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏକ ଦିନ ମାତ୍ର ମୋ ସାଙ୍ଗରେ ରୁହ।