ଯେଉଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଗରୁ ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖି ପାରିନଥିଲେ, ଏହି ଦିନ ରାଜପଥରେ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ ଓ ଲାଲ ଚନ୍ଦନର ଅଭ୍ୟାସ ଥିବା ସୀତା, ବର୍ଷା ଓ ତାପରେ ତାଙ୍କର ରୂପ ଅବଶ୍ୟ ମ୍ଲାନ ହେବ। ଏହି ଦିନ ଦଶରଥ ରାଜା କିଛି ଅଜଣା ଶକ୍ତିରେ ଅଧିକୃତ ମତେ କଥା କହୁଛନ୍ତି ବୋଧହୁଏ, କାରଣ ଏକ ରାଜା କେବେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ବନବାସ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଯଦି ଏକ ଅଗୁଣିଆ ପୁଅ ପାଇଁ ବନବାସ ନ ଥାଏ, ତେବେ ଯିଏ ନିଜ ଚରିତ୍ରରେ ସାରା ଜଗତକୁ ଜିତିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କିପରି ହେବ? ଦୟା, କୃପା, ଶିକ୍ଷା, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର, ନିୟମ ଏବଂ ଶାନ୍ତି—ଏହି ଛଅଟି ଗୁଣ ରାଘବଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି, ସେ ମାନବମାନ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ଲୋକମାନେ ଭୟାନକ ଭାବରେ ବିଷଣ୍ଣ ହେଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପୋଖରୀ ଶୁଖିଯିବାରୁ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ। ଏହି ଜଗତର ଯେଉଁ ପ୍ରଭୁ ଦୁଃଖିତ, ସେପରି ସେଇ ମୂଳ ଆହତ ହେଲେ ଫୁଲ, ଫଳ, ପତ୍ର, ଡାଳ ଭଳି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ। ସେ ମାନବଜାତିର ମୂଳ, ଧର୍ମର ସାର, ଅପରିମିତ ତେଜର ଧାରୀ; ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ଫୁଲ, ଫଳ, ପତ୍ର ଓ ଶାଖା ସମାନ। ଏହିପରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପରି ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆମର ଜନନୀ, ପତ୍ନୀ, ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବ ସହିତ ଯେଉଁଠାକୁ ରାଘବ ଯିବେ, ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଆମେ ଆମର ଉଦ୍ୟାନ, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଘର ଛାଡି, ଖୁସି-ଦୁଃଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା। ସାଗରରେ ଥିବା ଧନ, ଭଙ୍ଗୁର ଅଙ୍ଗନା, ସଂଗୃହୀତ ଧନ-ଧାନ୍ୟ—ଏସବୁ ଆମ ପାଇଁ ଅର୍ଥହୀନ ହେଉ। ଏସବୁ ଘର ଧୂଳିରେ ଢାକିଯିବ, ଦେବତାମାନେ ଛାଡିଦେବେ, ଉଠୁଥିବା ଉନ୍ଦୁର ଗଭୀର ଗରା ଭରିଯିବ। ଜଳ ଓ ଧୂଆଁ ନଥିବା, ପରିଷ୍କାର ନ ଥିବା, ମାନ୍ୟ ଓ ଯଜ୍ଞ, ମନ୍ତ୍ର, ହୋମ, ପାଠ ହରାଇଥିବା ଏହି ଘର ଭାଙ୍ଗିଯିବ, ଆମେ ଛାଡିଦେବା—ଏହି ଘର କୈକେୟୀ ନେଉନ୍ତୁ। ଯେଉଁଠାକୁ ରାଘବ ଯିବେ, ସେଠି ଅରଣ୍ୟ ହିଁ ଆମ ପାଇଁ ନଗର ହେଉ, ଆମେ ଛାଡିଦେଇଥିବା ନଗର ଅରଣ୍ୟ ହେଉ। ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁ, ପକ୍ଷୀ, ହାତୀ, ସିଂହ ଆମକୁ ଦେଖି ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉନ୍ତୁ। ଆମେ ଯାହା ଛାଡିଦେବା, ସେଉଁଠାକୁ ସେମାନେ ନେଉନ୍ତୁ, ଆମେ ଯେଉଁଠାକୁ ରହିବା, ସେଠା ସେମାନେ ଛାଡିଦେଉନ୍ତୁ—ଘାସ, ମାଂସ, ଫଳ, ଅରଣ୍ୟ ପଶୁପକ୍ଷୀ ସବୁ ଆମ ପାଇଁ ଅଛି। କୈକେୟୀ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଏହି ସବୁ ଘର ନେଉନ୍ତୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ରାଘବଙ୍କ ସହ ଅରଣ୍ୟରେ ସୁଖରେ ରହିବା। ଏପରି ଅନେକ ଲୋକ ନିଜ ନିଜ ମନ୍ତବ୍ୟ କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଘବଙ୍କ ମନ ଏହି କଥାରେ କମ୍ପିତ ହେଲା ନାହିଁ। ସେ ମହାପୁରୁଷ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ପଦ ଭଳି ଗମନ କରି, ନିଜ ମାଆଙ୍କର ମହଳ ପାଖକୁ ଗଲେ, ସେ ଏକ କୈଳାସ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ରାଜମହଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଯେଉଁଠାରେ ଶିଷ୍ଟ ନାୟକମାନେ ବସୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ଦୁଃଖିତ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ନିଜେ ଦୁଃଖିତ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖିତ ଥିବାରୁ, ସେ ମୃଦୁ ହସରେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା। ତଥାପି, ରାମ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ମହାନ ପୁଅ, ଦୁଃଖିତ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପୂର୍ବରୁ, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କଲେ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ନିଜ ଆଗମନ ଘୋଷଣା କରିବା ପାଇଁ ଥିଲେ। ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖି, ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ରାଘବ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋ ଆଗମନ ରାଜାଙ୍କୁ ଘୋଷଣା କର।” ଏଠାରେ ଚତୁର୍ତ୍ଥିଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉ। ଏପରେ, ଅପୂର୍ବ ଶ୍ୟାମ, ପଦ୍ମାକ୍ଷୀ, ମହାନ ରାମ, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋ ପିତାଙ୍କୁ କହ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଆସିଛି।” ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର ଶୀଘ୍ର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତଃକରଣ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ। ସେ ମହୀପତି, ତପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଙ୍ଗାର ତଳେ ଅଗ୍ନି, ଜଳହୀନ ସରୋବର ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ସଚେତନ କରି, ନମ୍ର ହସରେ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ମାତ୍ର ରାମ ପାଇଁ ଶୋକିତ ଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ, ସେ ବିଜୟାଶୀର୍ବାଦ କଲେ, ତା’ପରେ ଭୟଭୀତ ମୃଦୁ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ—“ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ, ମହାବୀର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନିଜ ନିର୍ଭରମାନେଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇ, ଦ୍ୱାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ଭଲ ରୁହନ୍ତୁ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ରାମ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ସେ ନିଜ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଏବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ସେ ବୃହତ୍ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ—ଏହି ରାଜଧର୍ମ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ରାମକୁ ଦେଖନ୍ତୁ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ କିରଣରେ ଶୋଭିତ।” ସତ୍ୟବାଦୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସମୁଦ୍ର ସମ ଗଭୀର ଓ ଆକାଶ ସମ ପବିତ୍ର ରାଜା ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ସୁମନ୍ତ୍ର, ମୋ ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆସନ୍ତୁ। ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହି, ମୁଁ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।” ସୁମନ୍ତ୍ର ଅନ୍ତଃପୁର ଦ୍ୱାରା ଯାଇ, ମହିଳାମାନେଂକୁ କହିଲେ—“ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନୀୟ ରାଜା ଆପଣମାନେଂକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି, ବିଳମ୍ବ ନ କରି ଯାଆନ୍ତୁ।” ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ସମସ୍ତ ମହିଳା ଆପଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ସାଢେ ତିନି ଶତ ତାପସୀ ମହିଳା, ତାଙ୍କର ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ଘେରି, ମୃଦୁ ଚାଲିଗଲେ। ସମସ୍ତ ରାନୀ ଆସିବା ପରେ, ରାଜା ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ସୁମନ୍ତ୍ର, ମୋ ପୁଅକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।” ତା’ପରେ ସୁମନ୍ତ୍ର, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ନେଇ, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଧରାଧୀଶ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଚାଲିଗଲେ।