ତାପରେ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଟ୍ରିଜଟା ନାମକ ଏକ ଋଷି ଆସିଲେ । ସେ ବଡ଼ ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, "ହେ ରାମ, ଆପଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରିନ୍ସ, ମୁଁ ଦରିଦ୍ର ଏବଂ ମୋର ବହୁତ ଶିଶୁ ଅଛନ୍ତି ।" ସେ ଆଉ କହିଲେ, "ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଅରଣ୍ୟ ଚାଷ କରି ଜୀବିକା ଚଳାଏ । ଦୟାକରି ମୋର ଅବସ୍ଥା ଭାବନ୍ତୁ ।" ଏହା ଶୁଣି ରାମ ହାସି କହିଲେ, "ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକହଜାର ଗାଈରୁ ଏକଟି ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିନାହିଁ । ତୁମେ ତୁମ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଯେତେ ଅଞ୍ଚଳ ଘେରିପାରିବ, ସେତିକି ତୁମକୁ ମିଳିବ ।" ଏହା ଶୁଣି, ଟ୍ରିଜଟା ଦ୍ରୁତ ହେବାକୁ ତାଙ୍କ ସାଡ଼ି କମରେ ବାନ୍ଧିଲେ, ତାଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ । ସେଇ ଦଣ୍ଡ ଟ୍ରିଜଟାଙ୍କ ହାତରୁ ଛୁଟି ସରୟୂ ନଦୀକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘି ଗାଈମାନେ ଥିବା ଏକ ବଡ଼ ଝୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ, ବୃଷଭମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ପଡ଼ିଲା । ତାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ସରୟୂ କୂଳରେ ଟ୍ରିଜଟାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସେଇ ଗାଈମାନେ ଟ୍ରିଜଟାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦିଗରେ ନେଇଗଲେ । ତାପରେ ରାମ ମୃଦୁ କଥାରେ ଗର୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ବଂଶଧର ଟ୍ରିଜଟାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, "ଆପଣ କ୍ରୋଧ କରିବେ ନାହିଁ, ଏହା ମୋର କେବଳ ଏକ ରସିକତା ଥିଲା ।" ରାମ ଆଉ କହିଲେ, "ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କ୍ଷମତା ଆପଣଙ୍କର—ଏହାକୁ କେହି ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ଏହି କ୍ଷମତାକୁ ଜାଣିବାକୁ ମୁଁ ଏଭଳି କହିଥିଲି । ଏବେ ଆପଣ ଆଉ ଯେକୌଣସି ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହାନ୍ତୁ ।" ରାମ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କିଛି ରୋକିବି ନାହିଁ । ମୋ ଧନସମ୍ପତିରୁ ଯେଉଁଟି ଆପଣ ଚାହାନ୍ତି, ଠିକ୍ ଭାବରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୋର ପୁଣ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଉ ।" ତାପରେ ମହାମୁନି ଟ୍ରିଜଟା ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଅନେକ ଆନନ୍ଦରେ ଗାଈମାନେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ଏହି ଉପହାର ପ୍ରତିଦାନରେ ରାମଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି, ଶକ୍ତି ଓ ଶୁଭତା ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ । ପୁରୁଷ ତତ୍ତ୍ୱରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ରାମ ଏହି ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନ ସମ୍ପତି ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅନୁଯାୟୀ ବଣ୍ଟନ କଲେ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ବନ୍ଧୁ, ସେବକ, କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର—ଏଠାରେ କେହି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଲେ ନାହିଁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପହାର ଓ ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ । ଏବେ ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ତିରିଶିତି ତୃତୀୟ ସର୍ଗକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ । ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବହୁତ ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ବୈଦେହୀ ସହିତ ଦାନ କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାଲିଲେ । ତାଙ୍କ ଶସ୍ତ୍ରଦ୍ୱୟ ଦୁଇ ଦାସ ଉଠାଇ ଚାଲିଥିଲେ, ଏବଂ ସୀତା ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ । ସେମାନେ ଚାଲିଯିବାବେଳେ ଲୋକମାନେ ରାମଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ମହଲ, ମାନ୍ଦିର ଓ ଗୋପୁର ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲେ । ରାସ୍ତା ଲୋକମାନେ ଭିତରେ ଭରିଗଲା, ଏପରି ଭିଡ଼ ହେଲା ଯେ, ରାସ୍ତା ଦେଇ ଯିବା ସମ୍ଭବ ହେଲା ନାହିଁ; ତେଣୁ ଲୋକମାନେ ଛତ୍ତରୁ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ । ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ଏହିପରି ପଦେ ପଦେ ଚାଲିଯିବାକୁ ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ଅନେକ କଥା କହିଲେ—"ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ବଡ଼ ଚତୁର୍ବିଧ ସେନା ଚାଲିଥିଲା, ଏବେ କେବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ସହ ଚାଲିଛନ୍ତି । ରାଜ୍ୟର ରସ ଉପଭୋଗ କରିଥିବା, ଧର୍ମ ପାଇଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନଥିବା ଏହି ରାମ ଏପରି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି । ଯେଉଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଗରୁ ଆକାଶର ଚରାଚର ଜଣ୍ଡୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ, ଏବେ ସେ ରାଜପଥରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ୁଛନ୍ତି । ସୀତା ଯିଏ ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ ଓ ରକ୍ତଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ବର୍ଷା, ତାପ ଓ ଶୀତରେ ତାଙ୍କ ରୂପ ହରାଇଦେବେ । ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଦିନ ଦଶରଥ ରାଜା ମନ୍ଦ ଚେତନାରେ କଥା କହୁଛନ୍ତି; ଏକ ରାଜା କେବେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକୁ ନିର୍ବାସିତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ଯଦି ନିର୍ଗୁଣ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଏପରି ଦଣ୍ଡ ହୋଇପାରେ, ତେବେ ଯିଏ ନିଜ ଆଚରଣରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟ ଜିତିଛି, ସେଠି କିପରି ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ହେଉଛି?" "କରୁଣା, ଦୟା, ଶିକ୍ଷା, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର, ଆତ୍ମସଂଯମ ଓ ଶାନ୍ତି—ଏହି ଛଅ ଗୁଣ ରାଘବଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି । ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷାଦ ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଜଳ ଶୁଷ୍କ ହେଲେ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି । ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏହି ଜଗତ୍ପତିଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ, ଯେପରି ଗଛର ମୂଳ ଆଘାତ ପାଇଲେ ତାହାର ଫୁଲ, ଫଳ, ପତ୍ର ଓ ଶାଖା ନଷ୍ଟ ହୁଏ । ରାମ ମାନବ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ମୂଳ, ଧର୍ମର ସାର, ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍; ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ଫୁଲ, ଫଳ, ପତ୍ର ଓ ଶାଖା ।" "ତେଣୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପରି ଆମେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ଯେଉଁଠିକୁ ଯିବେ, ଆମ ପତ୍ନୀ-ପରିବାର ସହ ଚଳିଯିବା ଉଚିତ୍ । ଆମର ବାଗିଚା, ଖେତ, ଘର ଛାଡ଼ି, ଖୁସି ଓ ଦୁଃଖରେ ଏକତା ହୋଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ । ସାମୁଦ୍ରିକ ଧନ, ଭଙ୍ଗୁର ଅଙ୍ଗନା, ଏହି ସଂଗୃହୀତ ଧନ ଓ ଧାନ ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟହୀନ ହେଉ । ଧୂଳିରେ ଢାଙ୍କା, ଦେବତାମାନେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା, ଉନ୍ମୁକ୍ତ ଉନ୍ଦୁର ଗରିକା ଓ ତାଙ୍କର ଗରିଅଟିରେ ଭରିଯିବା ଏହି ଘର । ଜଳ ଓ ଧୂଆଁ ନଥିବା, ପରିଷ୍କାର ନହୋଇଥିବା, ହାରାଇଯିବା କର, ଯଜ୍ଞ, ମନ୍ତ୍ର, ହବିଷ୍ୟ ଓ ପାଠ । ଦୁର୍ଦ୍ଦୂର୍ଭା ଋତୁ ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ଭାଙ୍ଗିଗଲା ବାତିଲ୍ ଘର ଆମେ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବା; ଏହି ଘର କୈକେୟୀ ନେଉନ୍ତୁ । ରାଘବ ଯେଉଁଠିକୁ ଯିବେ, ସେଠି ଅରଣ୍ୟ ସହର ହେଉ; ଆମେ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇଥିବା ଏହି ସହର ଅରଣ୍ୟ ହେଉ ।" "ମୃଗ, ପକ୍ଷୀ, ହସ୍ତୀ, ସିଂହ ଆଦି ଅରଣ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆମ ଭୟରେ ଅରଣ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିବେ । ଆମେ ଯାହା ଛାଡ଼ି ଯିବୁ, ସେମାନେ ନେଉନ୍ତୁ; ଆମେ ଯେଉଁଠି ରହିବୁ, ସେଠି ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ—ଘାସ, ମାଂସ, ଫଳ, ଅରଣ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ । କୈକେୟୀ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଏହି ସମ୍ପତି ନେଉନ୍ତୁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ରାଘବଙ୍କ ସହ ଅରଣ୍ୟରେ ଖୁସିରେ ବସିବା ।" ଏପରି ଅନେକ ଲୋକ ଅନେକ ପ୍ରକାର କଥା କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ମନ କେବେ ଚଞ୍ଚଳ ହେଲା ନାହିଁ ।