ତିଜଟା, ଯେଉଁଠାରେ ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କର ସମାନ ଚମକ ଥିଲା, ସଭାର ପଞ୍ଚମ ପରିବେଷ୍ଟ ଅବଧି କେହି ତାଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହାପରେ, ତିଜଟା ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ମୂଖ ଖୋଲିଲେ, “ଏ ରାଜକୁମାର, ବଳଶାଳୀ, ମୁଁ ଗରିବ ଏବଂ ମୋର ଅନେକ ଶିଶୁ ଅଛନ୍ତି।” ତିଜଟା କହିଲେ, “ମୁଁ ସଦା ଜଙ୍ଗଲ ଚାଷ କରି ବଞ୍ଚିଥାଏ; ଦୟାକରି ମୋତେ ବିଚାର କରନ୍ତୁ।” ଏହାପରେ ରାମ ହସିକୁହି କହିଲେ, “ହଜାର ଗାଈ ମଧ୍ୟରୁ ଏକଟି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେଇନାହିଁ; ତୁମେ ତୁମ ଦଣ୍ଡରେ ଯେତେ ଭୂମି ଘେରିପାରିବ, ସେତେ ଗାଈ ତୁମକୁ ଦେବି।” ତିଜଟା ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ଗାଉଁ ଚାପି, ଦଣ୍ଡ ନେଇ ଶକ୍ତି ସହ ତାହା ଫିଙ୍ଗିଲେ। ଦଣ୍ଡ ତିଜଟାଙ୍କ ହାତରୁ ଛୁଟି ଶରୟୂ ନଦୀ ଉପରେ ଗଲା ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ଗାଈ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ, ବଳଦ ନିକଟରେ ପଡ଼ିଲା। ରାମ, ନଦୀ କୂଳରେ ତିଜଟାଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବେ ତିଜଟାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦିଗରେ ଗାଈ ଦଳ ଉନ୍ମୁଖ କରିଲେ। ତାପରେ ରାମ ଗର୍ଗ ବଂଶଜ ତିଜଟାଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥାରେ ଶାନ୍ତ କରି କହିଲେ, “ତୁମେ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ମୋର ମଜା ଥିଲା। ଏହା ତୁମର ଅପାର ଶକ୍ତି; ଏହା ଜାଣିବାକୁ ମୁଁ ଏପରି କହିଥିଲି। ଏବେ, ତୁମେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର। ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ତୁମେ ମୋର ଦ୍ୱାରା ବାଧା ହେବେ ନାହିଁ। ମୋର ଯେଉଁ ଧନ ଚାହିଁବେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ତୁମକୁ ଦେଯାଉ, ଯେପରି ମୁଁ ପୁଣ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରିପାରିବି।” ତିଜଟା, ତାଙ୍କ ଜାନେ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଆନନ୍ଦ ଭରା ମନରେ ଗାଈ ଦଳ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ, ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଲେ, ଯାହାରେ ରାମଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି, ବଳ ଓ ସୁଖ ବୃଦ୍ଧି ହେଲା। ରାମ, ଯାହାର ପୁରୁଷତ୍ୱ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲାଭ କରିଥିବା ବଡ଼ ଧନ ନିଜ ମିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟନ କରିଲେ, ଯଥାଯଥ ଆଦର ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରେରିତ ହେଇ। ଦ୍ୱିଜ, ବନ୍ଧୁ, ଦାସ କିମ୍ବା ଗରିବ ଭିକାରୀ—ସେଠାରେ କେହି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଲେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଉପହାର ଓ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏବେ ଗୋପାଳୀ ଓ ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ତ୍ରିତିୟତିରିଶ ସର୍ଗକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ବୈଦେହୀ ସହ ବହୁ ଧନ ଦେଇ, ରଘୁବଂଶୀ ଦୁଇ ଭାଇ ସୀତା ସହ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ନିସ୍କ୍ରମିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦୁଇ ଦାସ ଉଠାଇ ଚାଲିଥିଲେ, ଏବଂ ସୀତା ମାଳା ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ। ଏହାପରେ ଲୋକମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ରାଜପଥ, ଅଟାଳିକା, ଦୁର୍ଗ ଓ ମନ୍ଦିର ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ। ରାମ ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ ଗଲିଗୁଡି ଲୋକେ ଭିଡ଼ିଗଲା, ଏହି ଭିଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିବା ଅସମ୍ଭବ ହେଉଥିଲା; ତେଣୁ ଲୋକମାନେ ଘରର ଛାତରୁ ଦୁଃଖ ଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ରାମ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ସୀତା ସହ ପଦଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ବିବିଧ ଦୁଃଖ ଭରା କଥା କହିଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ଚାରି ଭାଗର ବଡ଼ ସେନା ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ଏବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ଛଡ଼ା କେହି ନାହିଁ। ଯେଉଁଠାରେ ଶାସନର ସ୍ୱାଦ ଜାଣିଥିଲେ, ଏହି ରାମ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବେ ନାହିଁ; ଧର୍ମ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅଛି। ସୀତା, ଯେଉଁଠାରେ ଆକାଶର ଚଳିତ ଜନ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖି ପାରିନଥିଲେ, ଆଜି ରାଜପଥରେ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ସୀତା, ଯେଉଁଠାରେ ସୁଗନ୍ଧ ମଲୟ ଓ ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ଏବେ ଋତୁର ଉଷ୍ଣତା ଓ ଶୀତରେ ତାଙ୍କ ରଙ୍ଗ ହରାଇଯିବ। ଏହି ଦିନ, ଦଶରଥ ରାଜା ଜଣେ ଭୂତ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି କଥା କହୁଛନ୍ତି; ଏକ ରାଜା କେବେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ ବନ୍ଧ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ, ତେଣୁ ଏଠି ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ସଦ୍ଗୁଣୀ ପୁଅ ଅଛି, ତାହା ତ ଅତ୍ୟଧିକ ଅନ୍ୟାୟ। ଦୟା, କୃପା, ଶିକ୍ଷା, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର, ନିୟମ ଓ ଶାନ୍ତି—ଏହି ଷଡ୍ଗୁଣ ରାଘବଙ୍କୁ ଭୂଷିତ କରିଛି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଲୋକମାନେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ପୋକାର ଜଳ ଶୁଷ୍କ ହେଲା ପରି। ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏହି ଜଗତପତିର ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ମୂଳର ଆଘାତ ଫୁଲ, ଫଳ, ପତ୍ର ଓ ଶାଖାକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥିବା ପରି। ରାମ ମନୁଷ୍ୟର ମୂଳ, ଧର୍ମର ଏସେନ୍ସ, ଚମକରେ ଦୀପ୍ତ; ଫୁଲ, ଫଳ, ପତ୍ର ଓ ଶାଖା ଅନ୍ୟ ଲୋକ। ତେଣୁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପରି, ଆମେ ଆମର ଜାନେ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପରିବାର ସହ ରାଘବଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଉଦ୍ୟାନ, ଖେତ, ଘର ଛାଡ଼ି, ସମ୍ମିଳିତ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ସମୁଦ୍ରର ଧନ, ବିନଷ୍ଟ ଦ୍ୱାର, ଏକାଠି ଧନ ଓ ଧାନ ସବୁ ମୂଲ୍ୟହୀନ ହେଉ। ଧୂଳିରେ ଢକା, ଦେବମାନେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା, ଉନ୍ମୁକ୍ତ ଉନ୍ଦୁର ଓ ତାଙ୍କ ଗହ୍ୱରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଜଳ ଓ ଧୂଁଆ ଶୂନ୍ୟ, ଶୁଧ୍ଧି ନାହିଁ, ହାରାଯାଇଥିବା କର, ଯଜ୍ଞ, ମନ୍ତ୍ର, ଅର୍ପଣ ଓ ପାଠ। ଦୁଷ୍ଟ ଋତୁରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପରି, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପାତ୍ର, ଆମେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା—ଏହି ଘର କୈକେୟୀ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ରାଘବ ଯେଉଁଠାରେ ଯାଆନ୍ତି, ସେଠି ଜଙ୍ଗଲ ନଗର ହେଉ; ଆମେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ନଗର ଜଙ୍ଗଲ ହେଉ। ସମସ୍ତ ଭୁଇଁ ଖୋଦିବା ପଶୁ, ପାହାଡ଼ର ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ, ଏବଂ ହାତୀ ଓ ସିଂହ ମଧ୍ୟ, ଆମେ ଯାଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ ଭୟରେ ପଳାଇଯିବନ୍ତୁ। ଆମେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ଜିନିଷ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଆମେ ରହୁଥିବା ଜାଗା ଛାଡ଼ିଦେଇଦିଅନ୍ତୁ—ଘାସ, ମାଂସ, ଫଳ ଓ ଜଙ୍ଗଲର ପଶୁପକ୍ଷୀ। କୈକେୟୀ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପରିବାର ସହ ଏହି ଜାଗା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ରାଘବ ସହ ଜଙ୍ଗଲରେ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚିବା। ଏପରି ଭାବରେ, ରାଘବ ଲୋକମାନେ କହିଥିବା ବିଭିନ୍ନ କଥା ଶୁଣିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମନ କେବେ ବି ଏହି କଥାରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲା ନାହିଁ।