ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମା କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କର ଦାନ ଦେଖି ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଉ, ଏହି ଲାଗି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜଜନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦିଅ ଭାଇ, ରାମ ଏପରି କହିଲେ। ରାମଙ୍କ ନିର୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜଣେ ଧନର ଦେବତା ପରି, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି ଧନ ଦେଇଲେ। ଏହା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଜ ନିର୍ଭରକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଏକାଧିକ ଧନ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ଜୀବିକା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, କଣ୍ଠ ଭରି ଅଶ୍ରୁ ସହିତ ଉପଦେଶ ଦେଲେ—"ମୋ ଘର ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଘର ମୋ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବେ ଖାଲି ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" ଏପରି କହି ସମସ୍ତ ନିର୍ଭରକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି, ରାମ ତେଜରୀ କୁ କହିଲେ—"ମୋ ଧନ ଆଣ।" ତେଜରୀ ଓ ନିର୍ଭରକ୍ଷୀମାନେ ଏହି ଧନ ଆଣିଲେ; ଏହି ଧନର ଏକ ବଡ଼ ଭଣ୍ଡାର ଦେଖିଲା, ଯାହା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲା। ତାପରେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯୁବକ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦରିଦ୍ରମାନେ ପାଇଁ ବଣ୍ଟି ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଗର୍ଗ ଗୋତ୍ରର ଏକ କ୍ଷୀଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୃଜଟା ନାମକ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଚାଷ କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଯୁବତୀ ପତ୍ନୀ, ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେ ସହିତ, ତୃଜଟାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଜୀବନରେ ପତି ନିଜ ପତ୍ନୀ ପାଇଁ ଦେବୀ ସମାନ। ତୁମେ ହଳ ଓ କୁଦା ଛାଡ଼, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଉ, ସମ୍ଭବତଃ ତୁମେ କିଛି ପାଇପାରିବ।" ତୃଜଟା, ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ ସମାନ ଚମକିବା, ଏକ ଦ୍ୱାର ପରେ ଦ୍ୱାର ଅଟକା ନଥିଲେ, ପଞ୍ଚମ ଦ୍ୱାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତୃଜଟା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମହାବଳୀ ରାଜପୁତ୍ର, ମୁଁ ଦରିଦ୍ର ଓ ମୋର ଅନେକ ସନ୍ତାନ ଅଛି। ମୁଁ ସଦା ଜଙ୍ଗଲ ଚାଷ କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରେ; ଦୟା କରି ମୋ ପାଇଁ ବିଚାର କର।" ରାମ ହସି କହିଲେ—"ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହଜାର ଗାଁ ମଧ୍ୟ ଏକଟି ଗାଁ ଦେଇନାହିଁ; ତୁମେ ତୁମ ଦଣ୍ଡରେ ଯେତେ ଘେରିପାରିବ, ସେତେ ଗାଁ ପାଇବ।" ତୃଜଟା ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଗାମ୍ଛା ବାନ୍ଧି, ଦଣ୍ଡ ନେଇ, ଶକ୍ତି ଦେଇ ତାକିଗଲେ। ଦଣ୍ଡ ତାଙ୍କ ହାତରୁ ଛୁଟି ଶରୟୂ ନଦୀ ପାରି ଏକ ବଡ଼ ଗାଁ ଭଣ୍ଡାର ଭିତରେ, ବଳଦମାନେ ପାଖରେ ପଡ଼ିଲା। ରାମ ନଦୀ ତଟରେ ତୃଜଟାଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ସେହି ଗାଁଗୁଡ଼ିକୁ ତୃଜଟାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପାଖରେ ନେଇ ଦେଲେ। ରାମ ଗର୍ଗ ଗୋତ୍ରୀୟ ତୃଜଟାଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—"ତୁମେ କ୍ରୋଧିତ ହେଉନାହିଁ, ଏହା ମୋ ମଜା ଥିଲା।" "ଏହି ତୁମ ଶକ୍ତି, ଯାହାକୁ କେହି ଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ଏହି ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲି, ତେଣୁ ତୁମକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲି। ଏବେ, ତୁମେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର।" ରାମ କହିଲେ—"ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ତୁମେ ମୋର ଦ୍ୱାରା ଅଟକିବେ ନାହିଁ; ମୋ ଧନରୁ ଯେତେ ଚାହିବ, ସେତେ ନିଅ, ଯାହା ମୋର ପୁଣ୍ୟ ଓ ଖ୍ୟାତି ବଢ଼େ।" ତୃଜଟା, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହିତ, ଆନନ୍ଦରେ ଗାଁ ଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ରାମଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, ଯାହା ରାମଙ୍କ ଖ୍ୟାତି, ବଳ ଓ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଲା। ରାମ, ପୁରୁଷତ୍ୱରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମ୍ମାନର ଶବ୍ଦ ଅନୁସାରେ ନିଜ ମିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଧନ ବଣ୍ଟି ଦେଲେ। ଦ୍ୱିଜଜନ, ଦାସ, ଦରିଦ୍ର—କେହି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଲେ ନାହିଁ; ସମ୍ମାନ ଓ ଉପହାର ଯଥାଯଥିକ ଦିଆଯାଇଲା। ଏବେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ମହାକାବ୍ୟ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ତିରିଶିତି ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବୈଦେହୀ ସୀତା ସହିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ବହୁ ଧନ ଦେଇ, ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଲେ। ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦୁଇ ଦାସ ବୋକାଇ ଚାଲିଥିଲେ; ସୀତା ମାଳା ଓ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ। ତିନିଜଣ ଏପରି ଚମକିବା ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ରାମଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ରାଜପଥର ଦୁଇପଟିରେ, ରାଜମହଳ, ଗୃହ, ଦୁର୍ଗ ଓ ଦେଉଳ ଉପରେ ଚଢ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସମସ୍ତ ରାସ୍ତା ଲୋକେ ଭରି ଯାଇଥିଲା; ଲୋକମାନେ ତଳରୁ ଚାଲିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଲୋକମାନେ ଉପରୁ ଦୁଃଖ ଭରି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ପାଦେ ଚାଲୁଥିବା ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖ ଭରି ଅନେକ କଥା କହୁଥିଲେ—"ଯେଉଁଠାରେ ଚାରିପ୍ରକାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ପୂର୍ବରୁ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲା, ଏବେ ଏକମାତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ତାଙ୍କ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।" "ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ରାଜ୍ୟର ସ୍ୱାଦ ଦେଖିଥିଲେ, ଅନେକ ରାଜସୁଖର ଉତ୍ସ ଥିଲେ, ସେ କେବେ ଅସତ୍ୟ କହିନଥିଲେ, ଧର୍ମ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖିଥିଲେ।" "ସୀତା, ଯେଉଁଠାରେ ଆକାଶର ଚରାଚର ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିନଥିଲେ, ଏବେ ରାଜପଥରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି।" "ସୀତା, ଯେଉଁଠାରେ ସୁଗନ୍ଧି ତେଲ ଓ ଲାଲ ଚନ୍ଦନରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ, ଏବେ ଋତୁର ତାପ-ଶୀତରେ ତାଙ୍କ ରଙ୍ଗ ହାରାଇଯିବ।" "ନିଶ୍ଚୟ, ଏ ଦିନ ଦଶରଥ ରାଜା ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଦ୭ିତୀୟ ଚେତନାରେ କଥା କହୁଛନ୍ତି; ଏକ ରାଜା କେବେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକୁ ବନ୍ଦିତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।" "ଯଦି ଦୁଷ୍ଟ ପୁତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦିତ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ଯେଉଁ ପୁତ୍ର ନିଜ ଆଚରଣରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜିତିଛି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିପରି ବନ୍ଦିତ?" "ଦୟା, କୃପା, ଶିକ୍ଷା, ସଦ୍ଗୁଣ, ନିଗ୍ରହ ଓ ଶାନ୍ତି—ଏହି ଛଅ ଗୁଣ ରାମଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି।" "ଏହି ଦୁଃଖରେ ଲୋକମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପର୍ୟସ୍ତ, ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଜଳାଶୟ ଶୁଷ୍କ ହେଲେ ଜଳଜନ୍ତୁ ଯେପରି ଦୁଃଖ ପାଉଛନ୍ତି।" "ଏହି ଜଗତର ନାଥର ଦୁଃଖରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ପୀଡିତ, ଯେପରି ମୂଳ ଆଘାତିତ ହେଲେ ଫୁଲ, ଫଳ, ପତ୍ର, ଶାଖା ମନ୍ଦ ହେଉଛି।" "ଏହି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମୂଳ, ଧର୍ମର ତତ୍ତ୍ୱ, ଚମତ୍କାର ଖ୍ୟାତିରେ ଦୀପ୍ତ; ଫୁଲ, ଫଳ, ପତ୍ର, ଶାଖା ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ।" "ତେଣୁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପରି, ଆମେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ନିଜ ପତ୍ନୀ, ପରିଜନ ସହିତ, ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଯାଆନ୍ତି।" ଏହିପରି ଦୟା, ଧର୍ମ, ଉପହାର ଓ ଦୁଃଖର ଅନୁଭୂତି ମଧ୍ୟରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ଦିନେ ରାଜପଥରେ ଚାଲି ଚାଲି ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଶ୍ରୁ ଭରି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଥିଲେ, ରାମଙ୍କ ନିଷ୍ଠା ଓ ଦୟାରେ ମନେ ଦୁଃଖ ଭରି ଉପଲବ୍ଧି କରୁଥିଲେ।