ରାମଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସାରଥି ଓ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ସେବା କରୁଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀ ଚିତ୍ରରଥଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଧନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ କହିଲେ। ସେଉଁଠି ଥିବା ଗୋହାଳିର ସମସ୍ତ ପଶୁ, ହଜାର ଗାଈ, ବହୁ କଠକ ପାଠକ ଓ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଯୁବକମାନେ—ଏମାନେ ସବୁଠାରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଦୈନିକ ପାଠେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଅଳସ ଓ ସୁଖପ୍ରିୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାନ୍ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ। ଏମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶୀ ଗଢ଼ି ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଇଶେ ଉତ୍ତମ ବଳଦ, ଓ ହଜାର ମାପ ଚାଉଳ ଦେବାକୁ କହିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଆଉ ହଜାର ଗାଈ ଦେବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ, ଏବଂ କୌସଲ୍ୟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଥିବା ଗଣ୍ଡାବଦ୍ଧ ମହିଳାମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହଜାର ହଜାର ଦେବାକୁ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଆଦେଶ କଲେ। ରାମଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ମୋ ମା କୌସଲ୍ୟା ତାଙ୍କ ଦାନରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉନ୍ତୁ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ମାନ୍ୟ କର, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଏପରି ଆଦେଶ ମିଳିଲାପରେ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଜେଇ ବିତରଣ କଲେ ଏହି ଧନ, ଯେପରି ବିତରଣ କରନ୍ତି କୁବେର। ପରେ, ସେ ନିଜ ନିର୍ଭରମାନେ ଦେଖି, ଅଶ୍ରୁଭରା କଣ୍ଠରେ, ସେମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଅଧିକ ଧନ ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ—ମୋ ଘର ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଘର ମୋର ଫେରା ନିଅଁତି ଖାଲି ହେଉନାହିଁ। ଏପରି କହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖିତ ନିର୍ଭରମାନେଠାରେ ଥିଲେ, ଧନାଧ୍ୟକ୍ଷଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ—ମୋ ଧନ ଆଣ। ତା’ପରେ ସମସ୍ତ ନିର୍ଭରମାନେ ଏହି ଧନ ଆଣିଲେ, ଏବଂ ସେଠି ଏକ ବିଶାଳ ଧନର ଅମ୍ବାର ଦେଖାଗଲା। ଏହି ପରେ, ମହାପୁରୁଷ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଏହି ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବୃଦ୍ଧ-ଯୁବା ଓ ଦରିଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ। ସେଉଁଠି ଗର୍ଗ ବଂଶଜ ଏକ ରୁଣ୍ଦ୍ରାମୁଣ୍ଡିଆ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ତ୍ରିଜଟା, ଜଙ୍ଗଲ କୃଷି କରି ଜୀବିକା ଚାଲାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଯୁବତୀ ଜନା ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେକୁ ନେଇ, ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ—'ହଳ ଓ କୁଠାର ଛାଡ, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯା, କିଛି ମିଳିପାରେ।' ତ୍ରିଜଟା, ଯିଏ ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପ୍ରଭା ଦ୍ୱାରା ତୁଳ୍ୟ, କେହି ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସଭାର ପଞ୍ଚମ ପରିଖା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇ ସିଧାସଳଖ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଲେ। ସେ କହିଲେ—'ହେ ରାମ, ମୁଁ ଗରିବ, ପିଲା ବହୁତ, ସର୍ବଦା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଷ କରି ଜୀବିକା କରେ। ମୋତେ ଭାବିଦେଖନ୍ତୁ।' ରାମ ହାସିଆ ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—'ମୁଁ ଏଯାଁ ଥିବା ହଜାର ଗାଈ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଦେଇନାହିଁ; ତୁମେ ତୁମ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ଘେରିପାରିବ, ସେଉଁଠି ଯେତେ ଗାଈ ଆସିବ, ସେତେ ତୁମର।' ତ୍ରିଜଟା ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ଶରୀରେ କପଡ଼ା ବାନ୍ଧି, ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିରେ ଛାଡିଦେଲେ। ସେ ଦଣ୍ଡ ଶରୟୂ ନଦୀ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘି ଏକ ବଡ଼ ଗୋହାଳି ମଧ୍ୟରେ, ବଳଦମାନଙ୍କ ପାଖରେ ପଡ଼ିଲା। ରାମ ତ୍ରିଜଟାଙ୍କୁ ସରୟୂ କୂଳରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସେମାନଙ୍କ ଗୋମାନ୍ୟ ବାହାରି ତ୍ରିଜଟାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇଗଲେ। ରାମ ମୃଦୁ କଥାରେ ତ୍ରିଜଟାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ—'ତୁମେ କ୍ରୁଧ ହେଉନାହିଁ, ଏହା କେବଳ ମୋ ମଜାକ ଥିଲା। ଏହି ତୁମ ଶକ୍ତି, ଯାହାକୁ କେହି ଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଶକ୍ତି ଜାଣିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଏପରି କହିଥିଲି। ଏବେ ତୁମେ ଆଉ ଯେକୌଣସି ବର ଚାହା, ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଁଛି—ମୁଁ କେବେ ତୁମକୁ ରୋକିବି ନାହିଁ। ମୋ ଧନରୁ ଯେକୌଣସି ଇଚ୍ଛିତ ସମ୍ପତ୍ତି ନିଅ, ଯେପରି ମୋର ପୁଣ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼ିବ।' ତ୍ରିଜଟା ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ହସିମୁଖେ ଗୋମାନ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ରାମଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, ଯାହା ରାମଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି, ବଳ ଓ ସଉଖ୍ୟକୁ ବଢ଼େଇଦେଲା। ଏପରି ଭାବରେ ରାମ, ନିଜ ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାର୍ଜିତ ଧନ ସମସ୍ତ ମିତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦରିଦ୍ର, ଦାସମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଯଥାଯଥ ମାନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ। ଏଠାରେ ଦ୍ୱିଜ, ବନ୍ଧୁ, ଦାସ କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର କେହି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଲେ ନାହିଁ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାନ୍ୟ ଓ ଉପହାର ମିଳିଲା। ଏହିପରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ତେତିସ ଶର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାମ ଓ ସୀତା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଠାରେ ଅଧିକ ଧନ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାଲିଲେ। ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦୁଇ ଦାସ ଉଠାଇ ଚାଲିଲେ, ସୀତା ମାଳା ଓ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ। ସେମାନେ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ଜନମାନେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଗୃହ, ମହଲ୍ଲା ଓ ଦୁର୍ଗ ଚୂଡ଼ା ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲେ। ରାସ୍ତା ଭିଡ଼ରେ ତିଆରି, ଲୋକେ ତଳରୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଛାତ ଉପରୁ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ରାମ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ସହ ପଦଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଲୋକେ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ—'ଏଉଁ ଯେଉଁଠି ଏକ ସମୟରେ ବଡ଼ ଚତୁର୍ବିଧ ସେନା ଚାଲିଥିଲା, ଏଉଁଠି ଏବେ କେବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ସାଥି। ଯିଏ ରାଜ୍ୟର ସ୍ୱାଦ ନେଇଥିଲେ, ଯିଏ ଅନେକ ସୁଖର ଉତ୍ସ ଥିଲେ, ସେ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନଥିଲେ, ଧର୍ମ ପ୍ରତି ଆଦର ଥିଲା। ସୀତା, ଯାଙ୍କୁ ଆଗେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଏବେ ରାଜପଥରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ସୁଗନ୍ଧିତ ତେଲ ଓ ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ସୀତା, ଏବେ ଋତୁର ତାପ ଓ ଶୀତରେ ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ ହରାଇଦେବେ। ନିଶ୍ଚିତ ଏଇ ଦିନ ଦଶରଥ ରାଜା କିଛି ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଅଧିକୃତ, କାରଣ ଏଭଳି ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକୁ କେବେ ବନବାସ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଦୁଷ୍ଟ ପୁତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ବନବାସ ଦେଉଛନ୍ତି କି? ଏଉଁଠି ଯିଏ ନିଜ ଚରିତ୍ରରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟ ଜିତିଛି, ସେ ହେଉଛି ରାମ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ନ୍ୟାୟ କିପରି?' ଏପରି ଭାବେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କ ଦାନ, ଦୟା, ନିଷ୍ଠା ଓ ତ୍ୟାଗ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଜନ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମହାନ୍ ଚରିତ୍ରକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ।