ସୌମିତ୍ରି, ଆଗସ୍ତ୍ୟ ଓ କୌଶିକ—ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଦର କର; ତାଙ୍କୁ ରତ୍ନ ଦେଇ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କର, ଯେପରି ଫସଲକୁ ପାଣି ଦିଆଯାଏ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଘବ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ହଜାର ଗାଈ, ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦି, ରତ୍ନ ଓ ବହୁ ଧନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର। ତାଇତିରୀୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିକ୍ଷକ, ଯେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି ଓ କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଦେଖିବାକୁ ଆସନ୍ତି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଗାଡ଼ି, ସେବକ ଓ ପଟବସ୍ତ୍ର ଦିଅ। ଚିତ୍ରରଥ ରଥଚାଳକ, ଯେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ ସେବା କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଧନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର। ସମସ୍ତ ଗାଈ ଓ ଏକ ହଜାର ଗାଈ, ଏଠାରେ ଅନେକ କଠକ ପାଠକ ଓ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଯୁବକ ଅଛନ୍ତି—ତାଙ୍କୁ ତୁମେ ଧନ ଦିଅ, କାରଣ ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ବେଦ ପାଠ କରିଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଆଳସ୍ୟ ଓ ସୁବିଧା ପ୍ରିୟ, ତଥାପି ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଠାଉଁ ଗାଡ଼ି ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଇ ଶତ ଉତ୍ତମ ବଳଦ ଓ ଏକ ହଜାର ମାପ ଚାଉଳ ଦିଅ। ସେମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଏକ ହଜାର ଗାଈ ଦିଅ; ବହୁ ନାରୀମଣ୍ଡଳ କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି—ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାରୀକୁ ଏକ ହଜାର ଦିଅ, ସୌମିତ୍ରି। ମୋ ମା କୌଶଳ୍ୟା ତାଙ୍କ ଦାନରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇବାକୁ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜନ୍ମାନେ ପ୍ରତି ଆଦର କର, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜେ ରାମଙ୍କ ନିର୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ବିପୁଳ ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଧନର ଦେବତା ପରି। ପରେ, ସେ ନିଜ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ଜୀବିକା ଦିଅ, ଦୁଃଖରେ ଗଳା ଅଟକି ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କଥା କହିଲେ। "ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଘର ଓ ମୋ ଘର, ମୋ ଫେରିଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଲି ହେବା ନାହିଁ," ଏହିପରି କହି ସେ ଦୁଃଖିତ ନିର୍ଭରମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଧନ ଆଣିବାକୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଲେ। ପରେ, ସମସ୍ତ ନିର୍ଭର ଲୋକ ଧନ ଆଣିଲେ, ଏହି ବିପୁଳ ଧନର ଭାଣ୍ଡାର ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯୁବକ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ଏହି ବିପୁଳ ଧନ ଦେଲେ। ଏଥିରେ ଏକ ହଳଦିଆ ଚୁଲ୍ ଥିବା ଗର୍ଗ ବଂଶୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତ୍ରିଜଟା, ଯେ ଜଙ୍ଗଲ ଚାଷ କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରେ, ତାଙ୍କ ଯୁବତୀ ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କ ଶିଶୁମାନେ ସହିତ ଆସି, ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହଳ ଓ କୁଦା ଛାଡ଼, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ଧର୍ମପରାୟଣ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଅ, ସମ୍ଭବତଃ କିଛି ମିଳିପାରିବ।" ତ୍ରିଜଟା, ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ ପରି ଚମକ ବିକିରଣ କରୁଥିଲେ, କୌଟୁମ୍ବିକ ମଣ୍ଡଳର ପଞ୍ଚମ ଦ୍ୱାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ କେହି ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ। ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି, ତ୍ରିଜଟା କହିଲେ, "ମହାରଥୀ, ମୁଁ ଦରିଦ୍ର ଓ ଅନେକ ଶିଶୁ ଅଛି। ମୁଁ ସଦା ଜଙ୍ଗଲ ଚାଷ କରେ; ଦୟା କରି ମୋ ଉପରେ ବିଚାର କର।" ରାମ ହସି କହିଲେ, "ମୁଁ ଏକ ହଜାର ଗାଈରୁ ଏକଟି ମଧ୍ୟ ଦେଇନି; ତୁମେ ତୁମ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଯେତେ ଭୂମି ଘେରିପାରିବ, ତେତେ ଗାଈ ମିଳିବ।" ତ୍ରିଜଟା ତୁରନ୍ତ ଗାମ୍ଛା କମରେ ବାନ୍ଧି, ଦଣ୍ଡ ନେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ। ଦଣ୍ଡ ସରୟୂ ନଦୀ ଉଡ଼ି ଗାଈ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ, ବଳଦ ପାଖରେ ପଡ଼ିଲା। ରାମ ସରୟୂ ତୀରରେ ତ୍ରିଜଟାଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ଗାଈମାନେ ତ୍ରିଜଟାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ନେଇ ଦେଲେ। ରାମ ଗର୍ଗ ବଂଶୀ ତ୍ରିଜଟାଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥାରେ ଶାନ୍ତ କରି କହିଲେ, "ତୁମେ କ୍ରୋଧିତ ହେବା ନାହିଁ; ଏହା ମୋ ମଜା ଥିଲା।" "ଏହା ତୁମ ଶକ୍ତି, ଯାହା ଅପରାଜେୟ। ଏହା ଜାଣିବାକୁ ମୁଁ ଏହିପରି କହିଥିଲି। ଏବେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଁ।" "ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ମୁଁ ତୁମେ ରୋକିବି ନାହିଁ। ମୋ ଧନ ମଧ୍ୟରୁ ଯେ କିଛି ଚାହ, ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦିଅ, ଯେପରି ମୋର ପୁଣ୍ୟ ଓ କୀର୍ତି ବୃଦ୍ଧି ହେଉ।" ତ୍ରିଜଟା, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ଗାଈ ଦଳ ଗ୍ରହଣ କରି, ରାମଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, ଯାହା ରାମଙ୍କ କୀର୍ତି, ଶକ୍ତି ଓ ସୁଖ ବୃଦ୍ଧି କଲା। ରାମ, ପୁରୁଷମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନ୍ୟାୟସମ୍ମତ ଭାବରେ ଅର୍ଜିତ ବିପୁଳ ଧନ ଦେଇ, ମିତ୍ରମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦାସ, ଦରିଦ୍ର—ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଦାନ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, କେହି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଲେ ନାହିଁ। ଏବେ ଶୁଣ, ଅଯୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ବିଶିଷ୍ଟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ତିରିଶିତିଏ ସର୍ଗ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ବହୁ ଧନ ଦେଇ, ବୈଦେହୀ ସୀତା ସହ, ଦୁଇ ରଘୁବଂଶୀ ଭାଇ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଇଲେ। ଦୁଇ ଦାସ ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ଚାଲିଥିଲେ, ସୀତା ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଚମକି ଦେଖିଲେ। ଲୋକମାନେ ରାମଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ରାଜପ୍ରାସାଦ, ମହଲ ଓ ଗୋପୁର ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲେ। ରାମ ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ ରାସ୍ତା ଲୋକେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ ଲୋକମାନେ ଉପରୁ ଦୁଃଖରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଭାଇ ଓ ସୀତା ସହ ଚାଲିଥିବା ରାମକୁ ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖ ଭରା ହୃଦୟରେ ଅନେକ କଥା କହିଲେ। "ଯେଉଁ ରାମଙ୍କ ଚାରି ପ୍ରକାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ପଛରେ ଥିଲା, ଏବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ଛଡ଼ା କିଏ ନାହିଁ। ରାଜ୍ୟର ସ୍ବାଦ ଜାଣିଥିବା ଏହି ରାମ, ଅନେକ ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସ ଥିଲେ, କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିନଥିଲେ, କାରଣ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଥିଲା।" ଏପରି ଦୟା, ନ୍ୟାୟ ଓ ଦାନର ମହାମୂଳ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଆଯୋଧ୍ୟାବାସୀ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସୃତ କଲେ, ତାଙ୍କ ଦୟା ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଦେଖି ଦୁଃଖ ଭରା ହୃଦୟରେ ଶୁଭ କାମନା କଲେ।