ପ୍ରଭାତ ହେଲା। ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସ୍ନେହଭରା କଥାରେ କହିଲେ, “ହେ ଶୂରବୀର, ତୁମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ଭାରତ କୌଶଳ୍ୟା ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ସମ୍ମାନ କରିବେ। ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯଦି ଭାରତ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ନ୍ୟାୟରେ ଶାସନ ନ କରି, ଅଭିମାନରେ ଅନ୍ୟାୟ କରି, ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ତାହାକୁ ଦଣ୍ଡିତ କରିବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ତିନି ଲୋକ ହେଉଛି କି, ମୁଁ ଦଣ୍ଡିତ କରିବି। କୌଶଳ୍ୟା ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାରୀ; ସେ ଏକ ହଜାର ମୋତେ ପାଳନ କରିପାରିବେ, କାରଣ ସେ ଏକ ହଜାର ଗ୍ରାମ ପାଇଛନ୍ତି। ସେ ନିଜେ, ମୋ ମାତା, ଓ ମୋ ଭଳି ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ। ତୁମେ ମୋ ସହଯାତ୍ରୀ ହେଉ, ଏଥିରେ କିଛି ଅନ୍ୟାୟ ନାହିଁ; ଏହାରେ ମୋର ଉଦ୍ଧାର ହେବ, ଏବଂ ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ ହେବ। ମୁଁ ମୋର ଧନୁଷ୍ୟ ଗାଥି, ମାଟି କୁହାଡ଼ି ଓ ଝାଲି ସହିତ ତୁମ ପଥ ଦେଖାଇ ଆଗେ ଚାଲିବି। ମୁଁ ସଦା ତୁମ ପାଇଁ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ବୀ ଉପଯୁକ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଖାଦ୍ୟ ଏକତ୍ର କରିବି। ତୁମେ ଓ ଭୈଦେହୀ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଆନନ୍ଦ କରିବା; ମୁଁ ତୁମେ ଜାଗିଥିବା କି ଶୁଇଥିବା, ସବୁ କାମ କରିବି। ରାମ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ସୌମିତ୍ରି, ତୁମର ସମସ୍ତ ମିତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଆସ।” ଏହି ସମୟରେ, ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଦୁଇ ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ, ଦୁଇ ଅଭେଦ୍ୟ ବର୍ତ୍ତ, ଦୁଇ ଅସମାପ୍ତ କୁଇଭର, ଦୁଇ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା କଟିଧାରୀ ତଳୱାର, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନେଇ ଆସିଲେ। ସେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ଉଠାଇଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଇ, ମାଳା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଓ ସଜାଇ ଦେଲେ। ରାମ ନିଜ ସଂଯମ ଓ ସ୍ନେହରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: “ତୁମେ ସମୟରେ ଆସିଛ, ମୋ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ; ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ଏହି ସମସ୍ତ ଧନ ତୁମ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତପସ୍ବୀମାନେଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅ। ଏଠାରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷକ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ଅଛି, ଏବଂ ମୋର ନିର୍ଭରମାନେ ଅଛନ୍ତି। ତୁମେ ବସିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ସୁୟଜ୍ଞଙ୍କୁ ନେଇ ଆସ; ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବିଶିଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବି।” ଏଠାରେ ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବତ୍ତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଇର ଆଦେଶ ବୁଝି ଶୀଘ୍ର ସୁୟଜ୍ଞଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଅଗ୍ନିଗୃହରେ ବସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ମିତ୍ର, ମୋ ସହିତ ଚଲ, ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଏକ ଗୃହ ଦେଖ।” ତାର ପରେ ସୁୟଜ୍ଞ ତ୍ରିସନ୍ଧି ପୂଜା କରି, ସୌମିତ୍ରି ସହିତ ରାମଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠାରେ ରାମ ସୁୟଜ୍ଞଙ୍କୁ ସୁନାର କଙ୍ଗଣ, ରତ୍ନ, ଗହଣା, ଚୂଡ଼ା, ହାର, ଅନ୍ୟ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସୀତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟୋଗରେ ରାମ ସୁୟଜ୍ଞଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୂଦୁ ମନେ, ତୁମ ଜନାନୀ ପାଇଁ ଏକ ହାର ଓ ସୁନା ଚେନ୍ ନେଇଯାଅ; ସୀତା ତାଙ୍କୁ ଏକ କମରବନ୍ଧ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ଏଉଁ ତୁମ ବନକୁ ଯାଉଥିବା ଜନାନୀ ପାଇଁ ମଧୁର ଆଙ୍ଗୁରି ଓ କଙ୍ଗଣ ଦିଅ। ଭୈଦେହୀ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ତୁମେ ଏକ ଶୂଭ୍ର ଶୟନ ବିଛାଇ ଦିଅ, ଯାହା ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏହି ଶତୃଞ୍ଜୟ ନାମକ ହାତୀ, ଯାହା ମୋର ମାମା ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଏକ ହଜାର ସୁନା ମୁଦ୍ରା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ସୁୟଜ୍ଞ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ତାପରେ ରାମ ମୂଦୁ ଶବ୍ଦରେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଓ ଶାନ୍ତ ଭାଇ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାଙ୍କୁ କହନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି। ସୌମିତ୍ରି, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ କୌଶିକ—ଏହି ଦୁଇ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଜଳ ଦେବା ପରି ସମ୍ମାନ କର। ଏହି ଦୁଇ ଜନକୁ ଏକ ହଜାର ଗାଈ, ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦି, ରତ୍ନ ଓ ବଡ଼ ଧନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର। ତାଇତ୍ତିରୀୟ ଶିକ୍ଷକ, ଯେଉଁଠି ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶିବାନ୍ତ, ସେ କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ—ତାଙ୍କୁ ଏକ ଯାନ, ସେବକ ଓ ରେଶମ ଜାମା ଦିଅ, ଯେତେ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା। ଚିତ୍ରରଥ ରଥୀ, ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ସେବା କରୁଥିବା ସମ୍ମାନିତ ଉପଦେଶକ—ତାଙ୍କୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ଜାମା ଓ ଧନ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର। ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପଶୁ ଓ ଏକ ହଜାର ଗାଈ, ଅନେକ କଠକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ଓ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଯୁବକମାନେ—ସେମାନେ ସଦା ନିଜ ଦୈନିକ ପାଠରେ ନିଷ୍ଠା, ଅନ୍ୟ କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଆଲସ୍ୟ ଓ ଆରାମ ପ୍ରିୟ, କିନ୍ତୁ ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୌରବିତ। ସେମାନେ ପାଇଁ ଅସୀ ଯାନ ଭରି ରତ୍ନ, ଦୁଇ ଶତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଳଦ, ଏକ ହଜାର ଚାଉଳ ମାପ ଦିଅ। ସୌମିତ୍ରି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଏକ ହଜାର ଗାଈ ଦିଅ; କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ଏକ ଅତିବଡ଼ ଦଳ ବନ୍ଧିତ ନାରୀମାନେ ଆସିଛନ୍ତି—ସେମାନେ ପାଇଁ ଏକ ହଜାର ଦିଅ, ସୌମିତ୍ରି। ମୋର ମାତା କୌଶଳ୍ୟା ତାଙ୍କ ଦାନରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମାନ କର, ଲକ୍ଷ୍ମଣ।