ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସ୍ନେହଭାବରେ କହିଲେ, "ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ନିଶ୍ଛଳ, ନିତ୍ୟ ଧର୍ମମାର୍ଗରେ ଅଟୁଟ୍, ମୋତେ ପ୍ରାଣପ୍ରିୟ, ଆଜ୍ଞାକାରୀ, ଜୟୀ ଓ ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହୀ ବନ୍ଧୁ। ଯଦି ତୁମେ ଆଜି ମୋ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବ, ତେବେ କଉସଲ୍ୟା କିମ୍ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ କିଏ ସେବା କରିବେ? ଏହି ଭୂମିରେ ଯେଉଁ ରାଜା ମେଘର ଭଳି ଅନେକ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତିର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବନ୍ଧି ଚାଲିଛନ୍ତି। ଏବେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଶ୍ୱରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା କୈକେୟୀ ଦୁଃଖିତ ସହପତ୍ନୀମାନେ ପାଇଁ ସୁଖ ଆଣିପାରିବେ ନାହିଁ। ଭରତ ଯଦି ରାଜ୍ୟ ଦଳେ ଏବଂ କୈକେୟୀଙ୍କ ସହ ରହିବେ, ସେ କଉସଲ୍ୟା ଓ ଗଭୀର ଦୁଃଖିତ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବେ ନାହିଁ। ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଏଠାରେ ସେ ମହିଳାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦିଅ, କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କର। ଏହି କଥା ମାନିଲେ ତୁମର ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଏବଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବୃଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରତି ଅତୁଳନୀୟ ପରୋପକାର ପ୍ରମାଣିତ ହେବ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ରଘୁବଂଶର ଶୋଭା, ଯେଉଁଠାରେ ଆମ ମାତୃଦେବୀ ଆମ ବିନା ଦୁଃଖିତ ହେବେନାହିଁ। ରାମଙ୍କର ଏହି ସୁମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ଶବ୍ଦକୁଶଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଭାଇ, ତୁମର ତେଜରେ ଭରତ ନିଶ୍ଚୟ କଉସଲ୍ୟା ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ସମ୍ମାନ ଦେବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯଦି ଭରତ ରାଜ୍ୟ ପାଇ ନ୍ୟାୟନୁସାରେ ଶାସନ କରିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅହଂକାରରେ ଦୁଃଖିତ ମନେ କିଛି କରିବେ, ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସହଯୋଗୀଙ୍କୁ, ତିନି ଲୋକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦଣ୍ଡିତ କରିବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କଉସଲ୍ୟା ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳି ମହିଳା, ସେ ଏକ ହଜାର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିପାରିବେ, କାରଣ ସେ ଏକ ହଜାର ଗ୍ରାମ ସହିତ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ପାଇଛନ୍ତି। ସେ ନିଜକୁ, ମୋର ମାତାକୁ ଓ ଆମ ପରି ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ବଳିତ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ କୌଣସି ଅଧର୍ମ ନାହିଁ, ମୋତେ ତୁମ ସଙ୍ଗୀ କର। ଏହିପରି ହେଲେ ମୁଁ ସଫଳ ହେବି ଓ ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ। ମୁଁ ଧନୁଷ୍କ ଧାରି, କୋଦାଳ ଓ ଟୋକରି ସହିତ ତୁମ ଆଗରେ ଚାଲିବି, ତୁମକୁ ମାର୍ଗ ଦେଖେଇବି। ମୁଁ ସଦା ତୁମ ପାଇଁ ମୂଳ, ଫଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଆରଣ୍ୟ ଆହାର ସଂଗ୍ରହ କରିବି। ତୁମେ ସୀତା ସହ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଆନନ୍ଦ କର, ମୁଁ ତୁମ ଜାଗିଥିବା ବେଳେ ଓ ଶୁଇଥିବା ବେଳେ ସମସ୍ତ କାମ କରିବି।" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାମ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, କହିଲେ, "ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଚାଲ, ତୁମ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ ଆସ।" ଏହାପରେ ଜନକଙ୍କ ମହାୟଜ୍ଞରେ ମହାତ୍ମା ବରୁଣ ଯେଉଁ ଦୁଇଟି ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏବଂ ଅଭେଦ୍ୟ କବଚ, ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷୟ ତୀର ତୁଣୀ, ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ସମ ଦୁଇଟି ତଳବାର, ଶୋଭାୟମାନ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗାର ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ପୁରୋହିତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଦେଖେଇଲେ, ଯାହା ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା। ଏବେ ରାମ ଏକ ମୃଦୁ ସ୍ନେହଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ସମୟରେ ଆସିଛ, ମୋ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ। ମୁଁ ଚାହେଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଧନ ତୁମ ସହ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାପସମାନେଙ୍କୁ ଦାନ କରିଦେଇଁ। ଏଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ମୋର ସମସ୍ତ ନିଯୁକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିବି। ତୁମେ ଯାଅ, ବସିଷ୍ଠପୁତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସୁୟଜ୍ଞଙ୍କୁ ନେଇଆ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଶୀଘ୍ର ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି।" ଭାଇଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ ସୁୟଜ୍ଞଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଅଗ୍ନିଶାଳାରେ ବସିଥିବା ସୁୟଜ୍ଞଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, "ମିତ୍ର, ମୋ ସହ ଚଳ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଗୃହ ଦେଖିବାକୁ," ବୋଲି କହିଲେ। ସୁୟଜ୍ଞ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା ସମାପ୍ତ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ରାମଙ୍କ ଶୋଭାମୟ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ସୁୟଜ୍ଞଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଙ୍କଣ, ରୂପବାନ କୁଣ୍ଡଳ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସୂତ୍ରର ହାର, ମଣି, ଚୂଡ଼ା ଓ ବାଲା ଦେଇ ରାମ ସମ୍ମାନିତ କଲେ। ପରେ, ସୀତାଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ରାମ କହିଲେ, "ମୃଦୁଭାବୀ, ତୁମ ଜନାନୀଙ୍କୁ ଗଳାର ହାର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୃଙ୍ଖଳ ଦିଅ, ସୀତା ତାଙ୍କୁ କମରବନ୍ଧ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ଏହି ଅଳଙ୍କାର, ତାଙ୍କୁ ଦିଅ, ଯିଏ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ଏବଂ ବୈଦେହୀ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଣିମାଳାରେ ସୁଶୋଭିତ ଶୟନ ଚିତାନ୍ତୁ। ଏହି ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ ନାମକ ହାତୀ, ଯାହା ମୋର ମାମା ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଏକ ହଜାର ସୁବର୍ଣ୍ଣମୁଦ୍ରା ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି।" ରାମଙ୍କ ଏହି ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରି ସୁୟଜ୍ଞ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ତାପରେ ରାମ ମୃଦୁ ଭାବରେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଓ ଶାନ୍ତ ଭାଇ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ କୌଶିକ—ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଣିମାଳା ଦ୍ୱାରା ଆମନ୍ତ୍ରଣ କର, ଯେପରି ଫସଲକୁ ଜଳ ଦିଆଯାଏ।" ଏହିପରି ମହାକବି ବାଳ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ବତ୍ତିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।