ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ, ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆସିଥିଲା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ଅତିଭୂତ ହୋଇ, ଆଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ନେଇ, ତାଙ୍କଠାରେ ଆଗରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ଭାଇଙ୍କର ପାଦ ଦୃଢ଼ଭାବରେ ଚାପି, ରଘୁବଂଶର ଏହି ଆନନ୍ଦ, ମହାପତ୍ନୀ ସୀତା ଏବଂ ମହାବ୍ରତ ଧାରୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଯଦି ଆପଣମାନେ ମୃଗ ଓ ହସ୍ତୀମାନେ ଥିବା ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଆଗରୁ ଧନୁଷ ଧରି ଆପଣଙ୍କ ସହ ଯିବି।" "ମୋ ସହ ଆପଣମାନେ ସୁମଧୁର ଅରଣ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପକ୍ଷୀ ଓ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘୁଞ୍ଚିଅଛନ୍ତି, ହସିଖେଳି ଘୁରିବେ। ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ନ ଥିଲେ, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଅମରତ୍ୱ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ବିଶ୍ୱର ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ।" ଏପରି କହି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅରଣ୍ୟବାସର ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରି, ରାମଙ୍କ ଅନେକ ମୃଦୁ କଥାରେ ରୋକିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁନି ଉତ୍ତର କଲେ—"ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲେ, ଏବେ ଆଉ କାହିଁକି ମୋତେ ରୋକୁଛନ୍ତି? ମୁଁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ତେବେ ଏହି ନିଷେଧ କାହିଁକି? ମୋର ସନ୍ଦେହ ଅଛି, ନିର୍ମଳ ମନ୍ୟ, ଦୟାକରି କାରଣ କହନ୍ତୁ।" ତେବେ ବଳଶାଳୀ ରାମ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡ଼ିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ତୁମେ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାଣସମ, ଏବଂ ଜୟଶୀଳ, ସଦା ବିନୀତ ଓ ମୋର ବନ୍ଧୁ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ତୁମେ ଆଜି ମୋ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବ, କଉସଲ୍ୟା ବା ଉଜ୍ୱଳା ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ କିଏ ସେବା କରିବେ?" "ଯିଏ ମେଘ ଭଳି ଭୂମିକୁ କାମନାରେ ଭିଜାଏ, ସେଇ ରାଜା ଏବେ ଆଶାରେ ବନ୍ଧା। ଏହି ରାଜ୍ୟ ମିଳିଲେ, ଅଶ୍ୱପତି କନ୍ୟା କୈକେୟୀ ଦୁଃଖିତ ସହପତ୍ନୀମାନେକୁ ସୁଖ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ।" "ଭରତ ରାଜ୍ୟ ମିଳି ଏବଂ କୈକେୟୀ ସହ ରହିଲେ, କଉସଲ୍ୟା ଓ ଦୁଃଖିତ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବେ ନାହିଁ। ଏହିଠି, ସୌମିତ୍ରି, ତୁମେ ଏଠାରେ ରହି, ରାଜାଙ୍କର କୃପାରେ କିମ୍ବା ନିଜେଇ କଉସଲ୍ୟାଙ୍କୁ ସେବା କର। ଏହି ଉଚ୍ଚ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କର। ଏହାରେ ତୁମର ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି, ଏବଂ ବୃଦ୍ଧ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ପ୍ରକାଶିତ ହେବ। ଏହି କାମ ମୋ ପାଇଁ କର, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ; ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଚାଲିଗଲେ, ଆମର ମାତାଙ୍କୁ କେବେ ଦୁଃଖ ନ ମିଳୁ।" ଏପରି ମୃଦୁ କଥାରେ ରାମଙ୍କ ନିକଟରୁ ଉପଦେଶ ପାଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିପୁଣ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ନିଜ ତେଜରେ, ଭାଇ, ଭରତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କଉସଲ୍ୟା ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ସମ୍ମାନ କରିବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ଯଦି ଏହି ଅତି ଉତ୍ତମ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଭରତ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ନ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ଅଭିମାନରେ ଦୁଃଖିତ ମନେ କାମ କରନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ସେହି ପାପୀ, କ୍ରୂରମନା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ହତ୍ୟା କରିବି; ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ତିନି ଲୋକର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ।" "କଉସଲ୍ୟା ଏମିତି ମହାନ ଯେ, ଏକ ହଜାର ମୋ ଭଳି ପୁଅକୁ ପାଳନ କରିପାରିବେ, କାରଣ ସେ ଏକ ହଜାର ଗ୍ରାମ ଓ ତାହାର ଉପଜୀବିକା ପାଇଛନ୍ତି। ସେ ନିଜେ, ମୋର ମାତା ଏବଂ ମୋ ଭଳିମାନେ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗ୍ୟ; ସେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ମହିଳା। ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀ କରନ୍ତୁ; ଏଥିରେ କୌଣସି ଅଧର୍ମ ନାହିଁ। ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବି, ଆପଣଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସାର୍ଥକ ହେବ।" "ମୋ ଧନୁଷ ଧାରି, କୋଦାଳ ଓ ଝାଞ୍ଜି ନେଇ, ଆପଣଙ୍କ ଆଗରେ ଚାଲି, ଆପଣଙ୍କୁ ରାସ୍ତା ଦେଖେଇବି। ମୁଁ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୟୀ ଭୋଜ୍ୟ ଉପଯୋଗ କରି ଆଣିଦେବି। ଆପଣ ଓ ଭୈଦେହୀ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତୁ, ମୁଁ ତୁମେ ଜାଗିଥିବା, କିମ୍ବା ଶୁଏଇଥିବା, ସମସ୍ତ କାମ ଦେଖିଦେବି।" ରାମ ଏହି କଥାରେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ଯା, ସୌମିତ୍ରି, ତୁମ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେଠାରେ ବିଦାୟ ନେଇଆ।" ଏହା ପରେ, ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ଦୁଇଟି, ଯାହା ବଡ଼ ଆତ୍ମା ବରୁଣ ଜନକଙ୍କ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା, ସେଗୁଡ଼ିକ, ଅତି ଦୁର୍ଜୟ ଦିବ୍ୟ କବଚ, ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷୟ ତୁଣୀର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଚମକୁଥିବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ଦୁଇଟି ତଳୱାର—ଏସବୁ ଉତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ତାଲିଆଗଲା। ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଅରଣ୍ୟବାସ ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ପୌରୋହିତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସୌମିତ୍ରି ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଓ ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା। ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ କହିଲେ, "ତୁମେ ଠିକ୍ ସମୟରେ ଆସିଛ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯେପରି ମୁଁ ଚାହୁଁଥିଲି।" "ମୁଁ ଚାହୁଁଛି, ମୋ ସମସ୍ତ ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତପସ୍ୟୀମାନେଙ୍କୁ, ତୁମେ ସହିତ ଦାନ କରିଦିଏ। ଏଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଗୁରୁଭକ୍ତି ଅଟୁଟ; ଏବଂ ମୋର ସମସ୍ତ ଉପଜୀବିକା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ତୁମେ ସୁୟଜ୍ଞଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ନେଇଆ, ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କରି, ଶୀଘ୍ର ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି।" ଏହିପରି ଭାଇଙ୍କ ଆଦେଶ, ଯାହା ପ୍ରିୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ, ବୁଝି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୁରନ୍ତ ସୁୟଜ୍ଞଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଅଗ୍ନିଶାଳାରେ ବସିଥିବା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, କହିଲେ, "ମିତ୍ର, ମୋ ସହ ଚଳ, ଏବଂ ଯିଏ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ଗୃହକୁ ଦେଖ।