ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସୀତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା। ଏହି ପ୍ରସନ୍ନ ମୁଖ ଅନ୍ତର୍ଗତ ମହିଳା, ନ୍ୟାୟବାନ୍ତି ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଅନେକ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ରତ୍ନ ବଣ୍ଟନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ଆଗରୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା, ଦୁଃଖ ଅପେକ୍ଷା କରିପାରିଲେନି। ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ରାମଙ୍କ ପାଦ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଚାପି, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶ୍ରୀମତୀ ସୀତା ଓ ମହାପ୍ରତିଜ୍ଞାଧାରୀ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଯଦି ଆପଣ ମୃଗ ଓ ହାତୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଧନୁ ନେଇ ଆଗକୁ ଚାଲିବି।" "ମୋ ସହିତ ଆପଣ ମନୋହର ଅରଣ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ପକ୍ଷୀ ଓ ବନ୍ୟ ପଶୁ ରବି ଉପରେ ଉପରେ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିବ। ଆପଣଙ୍କ ନାହିଁ ଥିଲେ ମୁଁ ଦେବଲୋକରେ ଯିବାକୁ ଚାହେଁନି, ଅମରତ୍ୱର ଆଶା ମୋର ନାହିଁ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱର ରାଜ୍ୟ ଆପଣ ବିନା ମୋର ଲାଗି ଅପୃକ୍ତ।" ଏପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅରଣ୍ୟବାସରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ, ରାମଙ୍କ ଦୟାଳୁ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର ଅଟକି ଯାଇଥିଲେ, ତଥାପି ପୁନଃ କହିଲେ—"ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲେ, ତେବେ ଏବେ କାହିଁକି ମୋତେ ଅଟକାଯାଉଛି? ମୁଁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ମୋପାଇଁ ଏହି ପ୍ରତିବନ୍ଧ କାହିଁକି? ଏହି ଅନିଶ୍ଚିତତାର କାରଣ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।" ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଯେଉଁଠାରେ ସେ ହାତ ଯୋଡି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଦଢ଼ାଇଥିଲେ, କହିଲେ—"ସେ ପ୍ରେମିକ, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ତ, ସଦା ନ୍ୟାୟ ପଥରେ ଅଟୁଟ, ଜୀବନର ଭଳି ପ୍ରିୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରେଣୀରେ, ଅପରାଜେୟ, ଏବଂ ମୋର ମିତ୍ର।" "ଯଦି ଏହି ଦିନ ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ କଉସଲ୍ୟା କିମ୍ବା ଶ୍ରୀମତୀ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ କିଏ ସେବା କରିବ? ଯେଉଁ ରାଜା ମୃଗବାନ୍ତି ପ୍ରଥିବୀରେ ଆଶା ବର୍ଷା କରେ, ସେ ଚାହିଦାର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବନ୍ଧା।" "ରାଜ୍ୟ ମିଳିଲା ପରେ, ଅଶ୍ୱ-ପତିର ଝିଅ କୈକେଇ ଦୁଃଖିତ ସହପତ୍ନୀମାନେ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଆଣିପାରିବେନି। ଭରତ ରାଜ୍ୟ ମିଳି ଏବଂ କୈକେଇ ସହିତ ଥିଲେ, କଉସଲ୍ୟା ଓ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଥିବା ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରିବେନି।" "ସଉମିତ୍ରି, ତୁମେ ଏଠାରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠା ମହିଳାଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କର, କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ଉପକୃତିରେ; କଉସଲ୍ୟାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କର।" "ଏପରି ତୁମର ମୋପାଇଁ ଭକ୍ତି ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ, ଏବଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କ ଆଦର କରିବାରେ ତୁମର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଧର୍ମ ଦେଖାଯିବ।" "ମୋ ପାଇଁ ଏହି କର, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ; ଆମେ ଦୁଇଜଣା ନାହିଁ ଥିଲେ ମାଆଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦର ଅଭାବ ହେଉନି।" ରାମଙ୍କ ଦୟାଳୁ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯେଉଁଠାରେ ଉତ୍ତର ଦେବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, କହିଲେ—"ତୁମର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦ୍ୱାରା, ଭରତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କଉସଲ୍ୟା ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଆଦର କରିବେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ଯଦି ଭରତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟ ମିଳି, ନ୍ୟାୟରେ ଶାସନ କରିବେନି, ଆତ୍ମ-ଘମଣ୍ଡରେ ଅନ୍ୟାୟ କରିବେ, ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ଦୟାହୀନ ଭରତକୁ ହତ୍ୟା କରିବି; ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ, ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।" "ଶ୍ରେଷ୍ଠା କଉସଲ୍ୟା ଏକ ହଜାର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭଳି ପୁଅକୁ ସମର୍ଥନ କରିପାରିବେ, କାରଣ ସେ ଏକ ହଜାର ଗ୍ରାମ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପରି ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଲୋକ ମିଳିଛନ୍ତି।" "ସେ ନିଜ ପାଇଁ, ମୋର ମାଆ ପାଇଁ, ଏବଂ ମୋ ଭଳି ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ସମର୍ଥ; ସେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତିର ମହିଳା।" "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ଏଥିରେ କୌଣସି ଅଧର୍ମ ନାହିଁ। ମୋର ଆଶା ପୂରଣ ହେବ, ଆପଣଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସାଧିତ ହେବ।" "ମୋ ଧନୁ ଶୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଝୋଲା ଏବଂ ଖୁଣ୍ଟି ଓ ଟୋକା ନେଇ, ଆପଣଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଚାଲିବି, ଆପଣଙ୍କୁ ରାସ୍ତା ଦେଖାଇବି।" "ମୁଁ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଶାମଳ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୱୀ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଅରଣ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବି।" "ଆପଣ ଓ ବୈଦେହୀ ପାହାଡ଼ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆନନ୍ଦ କରିବେ, ମୁଁ ତୁମେ ଜାଗିଥିବା କିମ୍ବା ଶୁଇଥିବା ସମୟରେ ତୁମେ ପାଇଁ ସବୁ କାମ କରିବି।" ରାମ ଏହି ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଯାଉ, ସଉମିତ୍ରି, ତୁମର ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ ଆସ।" ଏବଂ ସେଇ ଦୁଇଟି ଦିବ୍ୟ ଧନୁ, ଯେଉଁଠାରେ ମହାତ୍ମା ବରୁଣ ନିଜେ ରାଜାଙ୍କୁ ଜନକଙ୍କ ମହାଯଜ୍ଞରେ ଦେଇଥିଲେ, ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର— ଏହି ଅଭେଦ୍ୟ ଦିବ୍ୟ କବଚ, ଦୁଇଟି ଅଶ୍ରାନ୍ତ କୁଇଭର, ଦୁଇଟି ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ୍ତ ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର ଦେଇ ସଜିଥିବା ତଳୱାର— ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ଅରଣ୍ୟବାସରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଅସ୍ତ୍ର ନେଇଲେ। ସଉମିତ୍ରି ଏହି ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ, ଫୁଲର ମାଳା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଓ ଶୋଭିତ। ରାମ, ସଂଯମିତ ଓ ଦୟାଳୁ ଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ତୁମେ ଠିକ୍ ସମୟରେ ଆସିଛ, ମୋ ଆଶା ଅନୁଯାୟୀ।" "ମୁଁ ଚାହୁଁଛି, ମୋ ସମସ୍ତ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନେଙ୍କୁ ଦେବି, ତୁମେ ମୋ ସହିତ ରହିବାକୁ।" "ଏଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ତ; ଏଉଁପରି ମୋର ସମସ୍ତ ଉପଜୀବିତମାନେ ମଧ୍ୟ।" "କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଶୁୟଜ୍ଞଙ୍କୁ ଏଠାରେ ନେଇ ଆସ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଶୀଘ୍ର ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି।" ଏହି ଭାବରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ତାପରେ, ଭାଇଙ୍କର ଆଦେଶ—ପ୍ରିୟ ଓ ଉପକୃତିକର—ବୁଝି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ଶୁୟଜ୍ଞଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଭାବରେ ମହାନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ବତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।