ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବିଦାୟ ନେବା ପ୍ରସ୍ଥାନ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ରାଜମାତା ଖୁସି ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ। ସେ ତୁରନ୍ତ ଦାନ-ଧର୍ମ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—ଧନ, ରତ୍ନ, ଓ ଅନେକ ଉପହାର ଦେଇ ଅନ୍ୟମାନୋଁକୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ସେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ପତିଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅନୁଭବ କରି, ଏହି ମହିଳା ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ଉଦାର ହୃଦୟର ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଅପାର ଦାନ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ, ଆଖିରେ ଲୁହ ନେଇ ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ସେ ଭାଇ ରାମଙ୍କ ପାଦ ଦବାଇ, ଶ୍ରୀମତୀ ସୀତା ଓ ଦୀକ୍ଷାଧାରୀ ରାଘବଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, “ଯଦି ଆପଣ ମୃଗ ଓ ହସ୍ତୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଗରେ ଧନୁଷ ଧରି ଚାଲିବି। ମୋ ସଙ୍ଗ ନେଇ ଆପଣ ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁମାନୋଁର କୋଳାହଳରେ ମଧୁର ଅରଣ୍ୟରେ ଚାଲିବେ। ମୁଁ ଦେବତା ଲୋକକୁ ବା ଅମରତ୍ୱକୁ ବା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ରାଜ୍ୟକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଆପଣଙ୍କ ବିନା କିଛି ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ।” ଏପରି କହି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅରଣ୍ୟବାସର ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲେ, ଯଦିଓ ରାମ ତାଙ୍କୁ ମୃଦୁ ବାକ୍ୟରେ ବାରମ୍ବାର ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୁନି ପଚାରିଲେ, “ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲେ, ଏବେ କାହିଁକି ମୋତେ ରୋକୁଛନ୍ତି? ମୁଁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ତେବେ ଏହି ନିଷେଧ କାହିଁକି? ଦୟାକରି ଏହାର କାରଣ କହନ୍ତୁ, ମୋର ମନ ଅନିଶ୍ଚିତ।” ତାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୟାଭାବରେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ମୋତେ ପ୍ରାଣ ସମାନ ପ୍ରିୟ, ଶୁଭଚିନ୍ତକ, ଚିରଯାତ୍ରୀ, ଓ ମୋର ମିତ୍ର। ଯଦି ତୁମେ ମୋ ସହ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଅ, ତେବେ କଉସଳ୍ୟା ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ସେବା କିଏ କରିବ? ରାଜା ଏବେ ଅପେକ୍ଷାର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବନ୍ଧିତ। କୈକେୟୀଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅନ୍ୟ ରାନୀମାନୋଁକୁ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଭରତ କୈକେୟୀ ସହ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କଲେ କଉସଳ୍ୟା ଓ ଦୁଃଖିତ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଦେଖିବେ ନାହିଁ। ଏହିଠାରେ ତୁମେ, ସ୍ୱୟଂ କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ କୃପାରେ, ସେଇ ମହିଳାଙ୍କୁ ସମ୍ଭାଳ। ଏହା ହେଉଛି ତୁମର ପ୍ରମାଣିତ ଭକ୍ତି ଓ ବଡ଼ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା। ମୋ ପାଇଁ ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କର; ମାଆ ନିଜେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ।” ରାମଙ୍କ ମୃଦୁ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜବାବ ଦେଲେ, “ତୁମର ତେଜରେ, ଭରତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କଉସଳ୍ୟା ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ସମ୍ମାନ କରିବେ। ଯଦି ଭରତ ରାଜ୍ୟ ମିଳିବା ପରେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ନ ରହିବେ, ମୁଁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ, କୠର୍ ଭାବର ଲୋକକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଦଣ୍ଡ ଦେବି, ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଥିଲେ ମୁଁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ। କଉସଳ୍ୟା ହଜାର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମାନ ପୁଅକୁ ଧାରଣ କରିପାରିବେ, କାରଣ ସେ ହଜାର ଗ୍ରାମ ସହିତ ଅନେକ କୁଟୁମ୍ବ ପାଇଛନ୍ତି। ସେ ନିଜେ, ମୋର ମାଆ, ଓ ଆମ ପରି ଅନ୍ୟମାନୋଁକୁ ସମ୍ଭାଳିପାରିବେ—ସେ ଅଦମ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତର ମହିଳା। ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ସହ ସାଥୀ କରନ୍ତୁ, ଏଥିରେ କୌଣସି ଅଧର୍ମ ନାହିଁ। ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବି, ଆପଣଙ୍କ କାମ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସାଧିତ ହେବ। ଧନୁଷ ବାନ୍ଧି ଏବଂ କୋଦାଳ ଓ ଟୋକରି ସହିତ ଆପଣଙ୍କ ଆଗରେ ଚାଲି, ପଥ ଦେଖେଇବି। ମୁଁ ସଦା ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିଯୋଗ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଆଣି ଦେବି। ଆପଣ ଓ ବୈଦେହୀ ପାର୍ବତ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରିବେ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଜାଗିବା ଓ ଶୁଇବା ସମୟରେ ସବୁ କାମ କରିଦେବି।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି ଅନୁରାଗ ଭରା ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରାମ ବଡ଼ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, କହିଲେ, “ଯାଅ, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ତୁମ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁ ଓ ପରିଚିତମାନୋଁ ସହ ବିଦାୟ ନେଇ ଆସ। ଏଠାରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁଇ ଧନୁଷ ଅଛି, ଯାହା ବଡ଼ ମନ୍ତ୍ରୀ ବରୁଣ ଜନକଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଏହି ଧନୁଷ ଦେଖିବାକୁ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର। ଏଉଁ ଦେବତାସମ ଅଭେଦ୍ୟ କବଚ, ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷୟ ତୀରଧାନ, ଦୁଇଟି ସୂର୍ୟ ସମ ପ୍ରଭା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭିତ ଖଡ଼ଗ ମଧ୍ୟ ଅଛି।” ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବନ୍ଧୁମାନୋଁ ସହ ବିଦାୟ ନେଇ ଅରଣ୍ୟବାସର ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ପୂର୍ବଜ ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାସମ ଅସ୍ତ୍ର ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ। ରାମ ନିଜ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସ୍ନେହଭାବରେ କହିଲେ, “ତୁମେ ସମୟରେ ଆସିଛ, ମୋର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଏହି ସମସ୍ତ ଧନ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାପସମାନୋଁକୁ ଦେବାକୁ ଚାହେଁ, ତୁମେ ସହିତ। ଏଠାରେ ଗୁରୁଭକ୍ତିଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ମୋର ସମସ୍ତ ନିଯୁକ୍ତ ଅଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ତୁମେ, ବସିଷ୍ଠପୁତ୍ର ସୁୟଜ୍ଞଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ନେଇ ଆଣ, ସେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନୋଁକୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଶୀଘ୍ର ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବି।” ଏହିଭଳି ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏଇ ଅଧ୍ୟାୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।