ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରୀରାମ ଶୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମାତାପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ସେବା କରୁଥିବା ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଗାଉ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ମୋ ପିତା ଯେଉଁପରି ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ପଥରେ ମୋତେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେହିପରି ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହେଁ—ଏହି ହେଉଛି ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ। ଶୀତା, ମୋ ମନ ପ୍ରବଳ ଭାବରେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛି ଯେ, ତୁମକୁ ନେଇ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯିବି; ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଧାରଣ କର। ହେ ଅନ୍ଦ୍ରିୟମୟୀ ଓ ମଧୁର ନୟନବତୀ, ତୁମର ଦେହ ଦୋଷରହିତ, ତୁମେ ଅବଶ୍ୟ ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଭୟଭିତ ହେବା ଦରକାର ନାହିଁ, ମୋ ସହ ଧର୍ମର ସାଙ୍ଗୀନୀ ଭାବେ ଚଳ। ଶୀତା, ତୁମର ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ମୋ ପାଇଁ, ତୁମର କୁଳ ପାଇଁ ଉଚିତ; ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସନୀୟ। ଏବେ ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦରକାର, ତାହା ଆରମ୍ଭ କର; ଏବଂ ଶୀତା, ତୁମେ ନଥିଲେ ମୋତେ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦେଇପାରିବ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ମଣିମାଳା ଦିଅ, ଭିକ୍ଷୁମାନେଂକୁ ଭୋଜନ ଦିଅ; ଯେଉଁମାନେ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି ସେମାନେଂକୁ ଦିଅ, ଏବଂ ବିଳମ୍ବ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଯେଉଁ ମୂଲ୍ୟବାନ ଗହନା, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଖେଳ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ବସ୍ତୁ ଅଛି—ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ଦେଇ, ତା’ପରେ ଦାସଦାସୀମାନେଂକୁ ବିଛାନା, ଯାନବାହନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତି ଦିଅ। ପତିଙ୍କ ଅରଣ୍ୟଗମନ ଶୁଣି ରାଜମାତା ରମ୍ଭିତ ଓ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଦେବାର କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ଓ କୃତକୃତ୍ୟ ହୋଇ, ପତିଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଧନ ଓ ମଣିମାଳା ଦାନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ମହିଳା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର। ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୂର୍ବରୁ ଆସିଲେ; ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା, ଦୁଃଖ ସହିପାରୁନଥିଲେ। ସେ ଭାଇଙ୍କ ପାଦ ଦଳି, ରଘୁବଂଶର ଶୋଭା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶ୍ରୀଶୀତା ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞାପାଳକ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯଦି ଅପଣମାନେ ମୃଗ ଓ ହସ୍ତୀ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିଛନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଆଗରେ ଧନୁଷ୍ଧାରୀ ହୋଇ ଅପଣଙ୍କ ସହ ଯିବି। ମୋ ସହିତ ଅପଣମାନେ ମଧୁର ଅରଣ୍ୟରେ ବିହାର କରିପାରିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ପକ୍ଷୀ ଓ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ରବି ଶୁଣାଯାଏ। ମୁଁ ଦେବତାର ଲୋକ ଚାହେଁନି, ଅମରତ୍ୱ ଚାହେଁନି, ଏବଂ ଅପଣ ଛଡ଼ା ଏହି ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁନି।” ଏଭଳି କହି, ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିବା ସୌମିତ୍ରି, ରାମଙ୍କ ଅନେକ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ନିବାରଣ କରାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁନଃ କହିଲେ, “ଅପଣ ଆଗରୁ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲେ, ଏବେ ପୁନି କାହିଁକି ଆଟକାଉଛନ୍ତି? ମୋପରି ଏହି ନିଷେଧ କାହିଁକି, ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ମୁଁ ଅନିଶ୍ଚିତ ଅଛି, ହେ ଦୋଷରହିତ?” ତା’ପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ନମ୍ର ହୃଦୟରେ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ସ୍ନେହଶୀଳ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଅଟୁଟ, ସଦା ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼, ଜୀବନ ସମାନ ପ୍ରିୟ, ଆଜ୍ଞାପାଳକ ଓ ବନ୍ଧୁ। ଯଦି ତୁମେ ଆଜି ମୋ ସହ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବ, ତେବେ କଉସଲ୍ୟା କିମ୍ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ କିଏ ସେବା କରିବେ? ରାଜା ଯେପରି ମେଘ ଭଳି ଇଚ୍ଛାର ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ସେ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛାର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବନ୍ଧା। ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ, ଅଶ୍ଵପତିନନ୍ଦିନୀ କୈକେୟୀ ଅନ୍ୟ ରାନୀମାନେଂକୁ ଖୁସି ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଭାରତ ଯଦି ରାଜ୍ୟପାଳନ କରି ଏବଂ କୈକେୟୀ ସହ ରହିବେ, ତେବେ ସେ କଉସଲ୍ୟା ଓ ଦୁଃଖିତ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ। ତୁମେ ଏଠାରେ ସେ ମହିଳାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦିଅ, କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଦିଅ; କଉସଲ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କର। ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ମୋପ୍ରତି ଭକ୍ତି ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ, ବୃଦ୍ଧ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେଂକୁ ସମ୍ମାନ କରିବାର ତୁମର ଅପୂର୍ବ ଧର୍ମ ପ୍ରମାଣିତ ହେବ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ କର, ହେ ରଘୁବଂଶର ଶୋଭା; ଆମ ମାତାଙ୍କୁ ଆମ ବିନା ଆନନ୍ଦ ହୀନ ହେବା ଦିଅନି।” ରାମଙ୍କ ଏହି ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଉତ୍ତର ଦେବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ଅପଣଙ୍କ ତେଜସ୍ବୀ ପ୍ରଭାବରେ ଭାରତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କଉସଲ୍ୟା ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବେ—ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯଦି ଭାରତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟ ପାଇ ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାସନ କରିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅହଂକାରରେ ଦୁଃଖିତ ମନେ କିଛି ଅନ୍ୟାୟ କରିବେ, ତେବେ ମୁଁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ କଠୋର ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦଣ୍ଡିତ କରିବି; ସେଠାରେ ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଥିଲେ, ସେମାନେଂକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ। ମହିଳା କଉସଲ୍ୟା ଏକ ହଜାର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିପାରିବେ, କାରଣ ସେ ଏକ ହଜାର ଗ୍ରାମ ଓ ନିବାସୀ ପାଇଛନ୍ତି। ସେ ନିଜେ, ମୋର ମାତା, ଓ ମୋ ପରି ଅନ୍ୟମାନେଂକୁ ଯଥାପ୍ରକାର ଧାରଣ କରିପାରିବେ—ସେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପର ମହିଳା। ମୋତେ ଅପଣଙ୍କ ସାଙ୍ଗୀ କରନ୍ତୁ; ଏଠାରେ କୌଣସି ଅଧର୍ମ ନାହିଁ। ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବି, ଏବଂ ଅପଣଙ୍କ କାମ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସାଧିତ ହେବ। ମୁଁ ଧନୁଷ୍ ବାନ୍ଧି, କଉଁଚ ଓ ଟୋକା ନେଇ ଆଗରେ ଚାଲି ଅପଣଙ୍କୁ ପଥ ଦେଖେଇବି। ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଅପଣଙ୍କ ପାଇଁ ମୂଳ-ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟ ତପୋବନ ଭୋଜ୍ୟ ଆଣି ଦେବି। ଅପଣ ଓ ବୈଦେହୀ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଆନନ୍ଦ କରିବେ, ମୁଁ ତ ଜାଗିଥିବେ ବା ଶୁଇଥିବେ, ସବୁ କାମ କରିଦେବି।” ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ, “ଯାଅ, ହେ ସୌମିତ୍ରି, ତୁମ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେଂକୁ ବିଦାୟ ଦେଉ।