ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଅତିଶୟ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯଦି ଆପଣ ଏମିତି ଦୁଃଖିତ ମତେ ଅପେକ୍ଷା କରି ମୋତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହାନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ବିଷ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଜଳକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବି।” ସୀତା ଏପରି ଅନେକ ପ୍ରକାରରେ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ଯେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ। କିନ୍ତୁ ବଳବାନ୍ ବାହୁ ଥିବା ରାମ ତାଙ୍କୁ ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟକୁ ନେଇଯିବାକୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ ନାହିଁ। ଏପରି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ମୈଥିଲୀ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁରୁ ତାପ୍ତ ଅଶ୍ରୁ ଝରି ପୃଥିବୀକୁ ଭିଜାଇଦେଲା। ସୀତାଙ୍କୁ ଏପରି ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଢ଼ିଆ କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ରୋଷରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିବା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ନିଜ ମୃଦୁ କଥାରେ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାମଙ୍କ ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇ ସୀତା, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ଏପରି କହିଲେ: ସୀତା, ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଅନୁରାଗ ଓ ଗର୍ବରେ ଶୋଭିତ ରାଘବଙ୍କୁ ଉଦ୍ବୋଧନ କଲେ, “ମୋ ପିତା, ମିଥିଲାର ରାଜା, ଆପଣଙ୍କୁ ଜମାଇ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି, କଣ ଏହି ଭାବିଥିଲେ ଯେ, ପୁରୁଷ ରୂପରେ ଏକ ନାରୀକୁ ଦେଖିଲେ? ହେ ରାମ, ଲୋକେ ଯଦି ଅଜ୍ଞାନରେ କହନ୍ତି ଯେ, ଆପଣଙ୍କର ବିଶେଷ ପ୍ରଭାବ ନାହିଁ, ତେବେ ଏହା ଅସତ୍ୟ, କାରଣ ଆପଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜମୟ। ଆପଣ କ'ଣ ଅପରାଧ କଲେ କିମ୍ବା କ'ଣ ଭୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଆପଣ ମୋତେ, ଯାହାର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? ମୋତେ ସବିତ୍ରୀପରି ଜାଣନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ସେ ସତ୍ୟବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତି ରଖିଥିଲେ, ମୁଁ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚାଲିବି। ହେ ନିର୍ମଳ, ମୁଁ ମନରେ ଆପଣ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦେଖିବି ନାହିଁ; ଯଦି ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହା ସହ ଯାଇଥାଏ, ତେବେ ସେ ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ଅପମାନ କରିଥାଏ। ଆପଣ ନିଜେ ମୋତେ, ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଯୁବାବସ୍ଥାରୁ ଆପଣ ସହ ବସୁଛି, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା ପରି, ହେ ରାମ। ଯାହା ପାଇଁ ଆପଣ ଉଚିତ କଥା କହିଛନ୍ତି, ଯିଏ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ସେଠି ଆପଣ ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧାଶୀଳ ଓ ଆଜ୍ଞାକାରୀ ହେବା ଉଚିତ, ହେ ନିର୍ମଳ। ମୋତେ ନେଇନଥିବା ସ୍ଥିତିରେ ଆପଣ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯାହାଉଁଥିଲେ ତାହା ତପସ୍ୟା, ଅରଣ୍ୟ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗ ଯେଉଁଠି ହେଉ, ମୁଁ ଆପଣ ସହିତ ଯିବି। ଆପଣ ପଛରେ ଚାଲିବାରେ ମୋତେ କୌଣସି କ୍ଲାନ୍ତି ହେବ ନାହିଁ, ଯେପରି ଆମେ ନିର୍ବିଗ୍ନ ଓ ବିଶ୍ରାମରେ ଅଛୁ। ଆପଣ ସହିତ ଯେଉଁ ବେଳେ କୁଶା ଘାସ, କଣ୍ଟା ଓ କଠିନ ଗଛ ମାନ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ କପାସ କିମ୍ବା ମୃଗଚର୍ମ ପରି ମୃଦୁ ଲାଗିବ। ମୋ ପ୍ରିୟ, ବଡ଼ ପବନରେ ଉଡ଼ିଆସିଥିବା ଧୂଳି ମୋ ଶରୀରକୁ ଛୁଇଁଲେ ମୁଁ ତାହାକୁ ଚନ୍ଦନ ଲେପ ପରି ମାନିବି। ଅରଣ୍ୟରେ ପତ୍ର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିବା ବେଳେ ତାହାଠାରୁ ଆଧିକ ଆନନ୍ଦ କ'ଣ ହେବ? ଆପଣ ଯେଉଁ ପତ୍ର, ମୂଳ କିମ୍ବା ଫଳ ଦେବେ, ସେଉଁଠି କମ୍ କିମ୍ବା ବେଶି ହେଉ, ମୁଁ ତାହାକୁ ଅମୃତ ପରି ମାନିବି। ଏଠାରେ ମୁଁ ମୋ ମା, ବାପା କିମ୍ବା ଘରକୁ ମନେ ପକାଇବି ନାହିଁ, ଋତୁଫଳ ଓ ଫୁଲ ଉପଭୋଗ କରିବି। ଆପଣ ମୋ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଅପ୍ରିୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବେ ନାହିଁ; ମୋ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ହେବ ନାହିଁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଭାର ହେବି ନାହିଁ। ଆପଣ ସହିତ ଥିଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗ ହେବ; ଆପଣ ବିନା ତାହା ନରକ ସମାନ। ଏହି ଜାଣି, ହେ ରାମ, ମୋ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରେମ ପାଇଁ ମୋ ସହିତ ଚାଲନ୍ତୁ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆପଣ ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ଥିବା ମୋତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ନେଇଯିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ସତ୍ବରେ ବିଷ ପିଇଦେବି—ମୋ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଅଧୀନ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତଥାପି, ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଆଉ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ; ଆପଣ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ମୋ ପାଇଁ ସେମହୁର୍ତ୍ତରେ ମୃତ୍ୟୁ ଉତ୍ତମ। ଏହି ଦୁଃଖକୁ ମୁଁ କ୍ଷଣମାତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବି ନାହିଁ—ତେବେ ଚୌଦ଼ ବର୍ଷ କିପରି ସହିବି? ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଅନେକ କଥା କହି ସୀତା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଆଢ଼େଇ ଧରି, ବିପୁଳ କ୍ଷୋଭରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ। ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ଏହି କଠୋର କଥା ଶୁଣି ସୀତା, ଯେପରି ତୀର ଲାଗିଥିବା ମହିଳା ହାତୀ, ଚିରକାଳ ଧରି ରହିଥିବା ଅଶ୍ରୁକୁ ଝାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି କାଠରୁ ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପରି ଚକ୍ଷୁରୁ ଏମିତି ଜଳ ବହୁଥିଲା, ଯାହା ଦୁଃଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ସ୍ଫଟିକ ପରି ପ୍ରସ୍ଥାନ। ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଧଳା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମୁହଁ, ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ ସହିତ, ଅଶ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଜଳ ହରାଇଥିବା ପଦ୍ମ। ତାପରେ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଯେପରି ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଅବୁଦ୍ଧ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ, ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, “ହେ ମହିଳା, ସତ୍ୟକୁ କହୁଛି, ଦୁଃଖ ସହିତ ଆସିଥିବା ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ; ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ, ଯେପରି ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନାହିଁ। ହେ ଶୁଭେ, ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଇଚ୍ଛା ଜାଣିନଥିଲେ, ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବି। ମୈଥିଲୀ, ଆପଣ ମୋ ସହିତ ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବାରୁ, ମୋର ଆପଣଙ୍କୁ ନିଜ ପରି ଆଦର କରିବା ଭାବନା କେବେ ଛାଡ଼ିପାରିବି ନାହିଁ। ହେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା, ଯାହା ସତ୍ୟରେ ପ୍ରବଳ, ନଥାନ୍ତା, ତେବେ ମୁଁ କେବେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଏ ନଥାନ୍ତି। ଏହା ଧର୍ମ, ହେ ଶୁଭ ନିତମ୍ବିନୀ: ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ। ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅଲଂଘନ କରି ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ମାତା, ପିତା ଓ ଗୁରୁ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଏହି ତିନିଟି ଲୋକର ସମସ୍ତ ପବିତ୍ରତା ଅଛି; ଏହା ସମାନ କିଛି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ନ ସତ୍ୟ, ନ ଦାନ, ନ ମାନ, ନ ବ୍ୟୟଶୀଳ ଯଜ୍ଞ; ହେ ସୀତା, ପିତାଙ୍କ ସେବା ପରି କିଛି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୁହେଁ। ସ୍ୱର୍ଗ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ, ସନ୍ତାନ, ଏବଂ ସୁଖ—ଗୁରୁ ସେବାରେ ସମର୍ପିତ ହେଲେ କୌଣସି ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ।