କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି, ନିଷ୍ଠା ଓ ସମତା ଭାବରେ ଶୁଭ୍ର ହୃଦୟ ନେଇ ସୀତା ନମ୍ରତାରେ ଅନୁରୋଧ କଲେ—“ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସୁଖ-ଦୁଃଖରେ ସମାନ ଭାଗୀନୀ, ନିର୍ବଳ ଓ ନିରାଶ୍ରୟ ଅଛି, ମୋତେ ନେଇଯିବେ ଦୟାକରି। ଯଦି ଆପଣ ଏମିତି ଦୁଃଖିତ ମୋତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ନେଉନାହାନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ବିଷ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଜଳକୁ ଆଲିଂଗନ କରିବି।” ସୀତା ଏପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଭାବେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ବଳଶାଳୀ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟକୁ ନେଇଯିବାକୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ ନାହିଁ। ଏପରି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସୀତା ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁଁରୁ ଗରମ ଅଶ୍ରୁ ଝରି ପୃଥିବୀକୁ ଭିଜାଇଦେଲା। ସୀତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ବିକଳ ଦେଖି, ରାମ ତାଙ୍କୁ ଅନେକ କମଳ ଶବ୍ଦରେ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ ମନା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହି ଅଯୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏହି ତ୍ରିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟରେ, ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାନ୍ତ୍ବନା ପାଇ ସୀତା, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ପୁନଃ କହିଲେ। ଦୁଃଖରେ ଭାରି ହୋଇ, ମୈଥିଲୀ ସ୍ନେହ ଓ ଗର୍ବରେ ବିରାଟ ଛାତି ଥିବା ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋ ପିତା, ମିଥିଲାର ରାଜା, ଆପଣଙ୍କୁ ଜମାଇ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି, କ’ଣ ଏକ ନାରୀକୁ ପୁରୁଷ ରୂପେ ଦେଖିଥିଲେ? ହେ ରାମ, ଲୋକେ ଯଦି ଅଜ୍ଞାନରେ କହନ୍ତି ଯେ, ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ଏହା ମିଥ୍ୟା। ଆପଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଆପଣ କ’ଣ ଅପରାଧ କଲେ, କିମ୍ବା କ’ଣ ଭୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଛି, ଯାହାପାଇଁ ମୋତେ, ଯିଏ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, ଛାଡିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି? ମୋତେ ସବିତ୍ରୀ ପରି ଜାଣନ୍ତୁ, ଯିଏ ସତ୍ୟବାନ୍ଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଅନୁସରଣ କଲେ। ମୁଁ ମନରେ ଆପଣ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦେଖିବି ନାହିଁ, ରାଘବ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଯିବି, ଯଦି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ତ୍ରୀ ମାନ୍ୟ ନ ରଖି, ତେବେ ତାଙ୍କ ପରି ମୋ ପରିବାରର ଅପମାନ ହେବ। ଆପଣ ନିଜେ ତ ମୋତେ, ଯିଏ ଯୌବନ ଦିନରୁ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଅଛି, ଶୁଭ୍ର ଓ ପବିତ୍ର, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ନାଟନ ତାରିଣୀ ପରି। ଯାହାପାଇଁ ଆପଣ ଉଚିତ କଥା କହିଥିଲେ, ଯାହାପାଇଁ ଆପଣ ପ୍ରୟାସ କରୁଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଆପଣ ସଦା ଆଜ୍ଞାକାରୀ ଓ ଅନୁଗତ ହେବା ଉଚିତ। ମୋତେ ନେଇନଥିଲେ, ଆପଣ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତପସ୍ୟା, ଅରଣ୍ୟ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗ ଯେଉଁଠି ହେଉ, ଆପଣ ସହିତ ମୁଁ ଥିବି। ଆପଣଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିବାରେ ମୋତେ କେବେ କ୍ଲାନ୍ତି ହେବ ନାହିଁ, ଯେପରି ଆରାମ ଓ ବିଶ୍ରାମ ସମୟରେ ଥାଏ। ଅରଣ୍ୟରେ କୁଶ ଘାସ, କାଣ୍ଡ, କାଠ ଓ କାଣ୍ଟା ଗଛ ମୋତେ ଆପଣ ସହ ରୁଇ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପରି ମୃଦୁ ଲାଗିବ। ପ୍ରିୟ, ବଡ଼ ପବନରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଧୂଳି ମୋ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ, ମୁଁ ତାକୁ ଚନ୍ଦନ ଲେପ ପରି ମାନିବି। ଅରଣ୍ୟରେ ପତ୍ର ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଶୋଇଲେ, ତାହା ଠାରୁ ଆନନ୍ଦ ଅନ୍ୟ କ’ଣ ହେବ? ଆପଣ ଯେଉଁ ଶାଖା, ମୂଳ, ଫଳ ଆଣିଦେବେ, ସେଉଁଠି ଅଳ୍ପ କିମ୍ବା ବେଶି ଯେଉଁ ହେଉ, ମୁଁ ତାକୁ ଅମୃତ ସମାନ ମାନିବି। ସେଠାରେ ମୁଁ ମୋ ମାଆ, ବାପା କିମ୍ବା ଘରକୁ ମନେ ପକାଇବି ନାହିଁ, ଋତୁ ମୁଳ ଓ ଫଳର ଆନନ୍ଦ ଉଠାଏବେ। ସେଠାରେ ଆପଣ କେବେ ଅପ୍ରିୟ କିଛି ଦେଖିବେ ନାହିଁ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ହେବ ନାହିଁ, ମୁଁ କେବେ ଭାର ହେବି ନାହିଁ। ଆପଣ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗ, ଆପଣ ବିନା ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ନରକ। ଏହି କଥା ଜାଣି ମୋ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ନେହ ପ୍ରମାଣରେ ମୋତେ ନେଇଯିଅ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ଏହି ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ନେଉନାହାନ୍ତି, ମୁଁ ସହସା ବିଷ ପିଇ ମୃତ୍ୟୁକୁ ବରଣ କରିବି—ମୁଁ ମୋତେ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଅଧୀନ ହେବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ପରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ମୋର ଜୀବନ ରହିବ ନାହିଁ; ଆପଣ ଛାଡ଼ି ମୋ ପ୍ରଭୁ, ତୁରନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁ ଉତ୍ତମ। ଏହି ଦୁଃଖ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବି ନାହିଁ—ତେବେ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ କିପରି ସହିବି? ଏମିତି ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ସୀତା ବହୁଦିନ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି ବିଳାପ କଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଦୁଃଖଦ ଶବ୍ଦରେ ମାନେ ତୀର୍ଥ ମାରା ମାଦିନୀ ହାତୀ ପରି ଦୁଃଖିତ ହେଇ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅଶ୍ରୁ ବର୍ଷା କଲେ। ତାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଜଳରେ ଲୋଟସ ପରି ନିର୍ମଳ ଜଳ ଝରିଲା। ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଧଳା ଓ ପବିତ୍ର ମୁହଁ, ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁଁ, ଅଶ୍ରୁରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯିବା ଜଳ ଶୂନ୍ୟ ପଦ୍ମପରି ହେଲା। ତାପରେ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ଦୁଃଖରେ ବେହୋଶ ହୋଇଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଶବ୍ଦ କହିଲେ—“ହେ ପ୍ରିୟେ, ଦୁଃଖ ସହିତ ଆସୁଥିବା ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇନାହିଁ; ମୋତେ କେବେ ଭୟ ନାହିଁ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ପରି। ତୁମର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଜାଣିନଥିଲେ, ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବାକୁ, ଯଦିଓ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବି। ତୁମେ ମୋ ସହ ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛ, ମୈଥିଲୀ, ତୁମ ପ୍ରତି ମୋର ସ୍ନେହ ନିଜ ପ୍ରାଣ ପରି, ଏହାକୁ ଛାଡିପାରିବି ନାହିଁ। ହେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଯଦି ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା, ଯାହା ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼, ମୋତେ ବାଧ୍ୟ କରୁନଥାନ୍ତା, ତେବେ ମୁଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି ନାହିଁ। ଏହି ହେଉଛି ଧର୍ମ, ହେ ଶୁଭ୍ର ନିତମ୍ଭିନୀ—ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନିବା। ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅମାନିଲେ, ମୁଁ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ଯେଉଁ ମାତା, ପିତା ଓ ଗୁରୁ ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଏ ତିନି ଲୋକ ପବିତ୍ର ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ; ଏହା ସମ କିଛି ନାହିଁ, ଏହିପରି ପୂଜ୍ୟ ଅନ୍ୟ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ସତ୍ୟ, ଦାନ, କୀର୍ତ୍ତି କିମ୍ବା ବିପୁଳ ଦକ୍ଷିଣା ଯୁକ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ହେ ସୀତା, ପିତାଙ୍କ ସେବା ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୁହେଁ।” ଏଭଳି ଏକ ଅନନ୍ୟ ଭାବରେ ରାମ ଓ ସୀତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅରଣ୍ୟବାସ ପୂର୍ବରୁ ଭାବନାର ଆଦାନ-ପ୍ରଦାନ ହେଲା, ଯେଉଁଠି ଦୁହେଁ ନିଜ ଧର୍ମ ଓ ପ୍ରେମର ଗଭୀରତା ଦେଖାଇଲେ।