ସୀତା ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋତେ କହାଯାଇଛି ଯେ, ମୋ ପତିଙ୍କ ସହିତ ମୋତେ ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ଆଦେଶ ମିଳିଛି; ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଆଉ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ, ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଚାଲିବି। ଏହି ଆଦେଶ ପୂରଣ କରି ତୁମ ସହିତ ଯିବି; ଏହି ସମୟ ଆସିଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅନୁସୂଚନା ସତ୍ୟ ହେଉ। ମୁଁ ଜାଣେ, ଅରଣ୍ୟଜୀବନରେ ଅନେକ କଷ୍ଟ ଅଛି, ଏବଂ ଏହି କଷ୍ଟ ଅପରିଚିତ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ମୁଁ ମୋ ବାପାଘରେ ଥିବାବେଳେ, ଏକ ଶାନ୍ତ ସ୍ଵଭାବର ତପସ୍ୱିନୀ ମହିଳାଙ୍କଠାରୁ ମା’ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅରଣ୍ୟବାସ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଥିଲି। ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଅନେକଥର ଅନୁରୋଧ କରିଛି, ପ୍ରଭୁ, କାରଣ ମୋ ମନରେ ଏହା ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା ଅଛି। ରାଘବ, ମୁଁ ଏହି ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ଏହି ଅରଣ୍ୟଜୀବନ ମୋତେ ଆକର୍ଷଣ କରେ। ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଓ ପ୍ରେମରୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମୁଁ ତୁମ ପଛେ ପଛେ ଚାଲିବି, କାରଣ ପତି ହେଉଛନ୍ତି ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା। ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ତୁମ ସହିତ ଏକତା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିବ; ଏହିପରି କଥା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କହିଛନ୍ତି। ଏହି ଜଗତରେ, ଯେଉଁ ନାରୀକୁ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କଠାରୁ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ରହନ୍ତି। ଏମିତି ଥିବା ସତ୍ୱେ, ତୁମେ ମୋତେ, ଏକ ପତିବ୍ରତା ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ତି ସ୍ତ୍ରୀ, ତୁମ ଘରରୁ କେନ୍ତା ନେଇଯିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାଁ? କିଏ ଏହାର କାରଣ? ରଘୁବଂଶୀ, ମୁଁ ଯିଏ ତୁମ ସହ ଦୁଃଖ-ସୁଖରେ ସମାନ, ଭକ୍ତ, ନିରାଶ୍ରୟ ଓ ଏକା, ତାଙ୍କୁ ତୁମେ ନେଇଯିବାଉଚିତ୍। ଯଦି ତୁମେ ଏମିତି କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ିଥିବା ମୋତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାଁ, ତେବେ ମୁଁ ବିଷ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିବି। ଏପରି ଅନେକ ଭାବେ ସୀତା ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ବଳଶାଳୀ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟକୁ ନେଇଯିବାକୁ ରାଜି ହେଲେ ନାହିଁ। ଏପରି ଉପେକ୍ଷା ଶୁଣି, ମୈଥିଲୀ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁଠାରୁ ଗରମ ଅଶ୍ରୁ ଝରି ପୃଥିବୀକୁ ଭିଜାଇଦେଲା। ସୀତାଙ୍କର ଏହି ବିକଳ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ରାମ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଅନେକ କୋମଳ କଥା କହିଲେ। ଏହିପରେ, ରାମଙ୍କ ସନ୍ତ୍ୱନା ପାଇ ସୀତା, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ପୁନି ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସୀତା ଏହିଭଳି କଥା କହିଲେ, “ମୋ ବାପା, ମିଥିଳାର ରାଜା, ତୁମକୁ ଜମାଇ ଭାବେ ନେଇଥିବାବେଳେ କ’ଣ ତୁମେ ପୁରୁଷ ରୂପେ ନାରୀ ଭାବିଥିଲେ? ହାଁ, ଲୋକମାନେ ଯଦି ଅଜ୍ଞାନରୁ କହନ୍ତି ଯେ ରାମଙ୍କର କୌଣସି ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ଏହା ମିଥ୍ୟା, କାରଣ ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ତୁମେ କ’ଣ ଅପରାଧ କରିଛ, କିମ୍ବା କ’ଣ ଭୟ ଅଛି, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ମୁଁ ସତ୍ୟବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସାବିତ୍ରୀ ପରି ଅନନ୍ୟା, ସଦା ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଚଳିବି। ମୋ ମନରେ ତୁମ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦେଖିବି ନାହିଁ, ରାଘବ; ଯଦି ଅନ୍ୟା ଏପରି କରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ଅପମାନ ଦେଇଥାଏ। ରାମ, ତୁମେ ଏକ ପବିତ୍ର, ଯୁବାବସ୍ଥାରୁ ତୁମ ସହିତ ରହୁଥିବା ଜନନୀକୁ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ; ଏହା କି ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା ପରି ନୁହେଁ କି? ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଯାଉଛ, ଯେଉଁପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ, ସେଉଁଠାରେ ସଦା ତୁମେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁଗତ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ତି ହେବା ଉଚିତ। ମୋତେ ନେଇନଥିଲେ ତୁମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଚାହେ ତାହା ତ୍ୟାଗ, ଅରଣ୍ୟ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗ ହେଉ, ସବୁଠି ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଯିବି। ମୁଁ ତୁମ ପଛେ ପଛେ ଚାଲିବାରେ କେବେ ଥକାନି ଅନୁଭବ କରିବି ନାହିଁ, ଯେପରି ଅବସର ଓ ବିଶ୍ରାମ ସମୟରେ ହୁଏ। ତୁମ ସହିତ ଏହି ଅରଣ୍ୟପଥର କୁଶ ଘାସ, କାଠି, କାଠ ଓ କଣ୍ଟା ଗଛ ମୋତେ କମଳ କିମ୍ବା ମୃଗଚର୍ମ ପରି ମୃଦୁ ଲାଗିବ। ପ୍ରିୟ, ବଡ଼ ପବନରେ ଉଠିଥିବା ଧୂଳି ମୋ ଶରୀରରେ ପଡ଼ିଲେ ମୁଁ ତାକୁ ଚନ୍ଦନ ଲେପ ପରି ମୂଲ୍ୟବାନ ଭାବିବି। ଅରଣ୍ୟରେ ପତ୍ର ଓ ଶାଖାରେ ତିଆରି ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଇଲେ ଏହାଠାରୁ ଆଉ ଆନନ୍ଦ ଉପଲବ୍ଧ ହେବ କି? ତୁମେ ଯେଉଁ ପତ୍ର, ମୂଳ, ଫଳ ଆଣିବ, ଅଳ୍ପ କିମ୍ବା ବେଶି, ମୁଁ ତାହାକୁ ଅମୃତ ପରି ମିଠା ଭାବିବି। ଏଠାରେ ମୁଁ ମୋ ମା, ବାପା କିମ୍ବା ଘରକୁ ମନେ ପକାଇବି ନାହିଁ, ଋତୁଅନୁସାରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରିବି। ତୁମେ ମୋ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଅସୁବିଧା ଦେଖିବେ ନାହିଁ; ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୁଃଖ ପାଇବେ ନାହିଁ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଭାର ହେବି ନାହିଁ। ତୁମ ସହିତ ଥିଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗ; ତୁମ ବିନା ତାହା ନରକ ସମାନ। ଏହି କଥା ଜାଣି, ରାମ, ମୋତେ ସହ ନେଇଯାଅ, କାରଣ ମୋର ତୁମ ପ୍ରତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରେମ ଅଛି। ଯଦି ତୁମେ ଏମିତି ଅଚଳ ମନୋଭାବ ଥିବା ମୋତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାଁ, ମୁଁ ସହସା ବିଷ ପିଇବି—ମୁଁ ମୋ ଶତୃମାନଙ୍କ ଅଧୀନ ହେବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ। ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ; ତୁମେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ହିଁ ମୋ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖ ସହିପାରିବି ନାହିଁ—ତେବେ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ କିପରି ସହିବି? ଏଭଳି ଅତି ଦୁଃଖରେ ହାହାକାର କରି, ସୀତା ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଆକ୍ରୋଶରେ ବାହୁଡେଇ କାନ୍ଦିଲେ। ଅନେକ ଦୁଃଖଦାୟକ କଥାରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ସେ ଏକ ତୀରବିଦ୍ଧ ମହିଳା ହାତୀ ପରି ଅନେକ ଦିନର ଅଶ୍ରୁ ଝରିଲେ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଉପଲରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପରି ଚକ୍ଷୁଠାରୁ ଯେଉଁ ଜଳ ଝରୁଥିଲା, ତାହା ତାଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ବେଦନାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା, ଏବଂ ସ୍ଫଟିକ ପରି ପ୍ରସ୍ଫୁଟ ଥିଲା।