ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡରେ, ରାମ ଶୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ବହୁତ କଠିନତା ଅଛି, ଶୋଭାବତୀ! ଗଛମାନେ କାଁଟାରେ ଭରିଆ, କୁଶ ଓ କାଶ ଘାସରେ ଢାକି ଅଛି, ଏଠିରେ ଏମିତି ଝାଡ଼ ଓ ଶାଖାର ଜଟିଳତା ଅଛି। ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବାରେ ଦେହରେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭୟ ଅଛି—ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଏଠି ସଦା ଅନୁଭବ ହୁଏ। କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ମନକୁ ତପସ୍ୟାରେ ଲାଗି ରଖିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଭୟଙ୍କୁ ଭୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହିପରି ଅରଣ୍ୟରେ ସବୁଦିନ କଠିନତା ଅଛି। ତେଣୁ ତୁମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏଠି ତୁମ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା ନାହିଁ; ମୁଁ ଭାବିଲେ ଦେଖିପାରେ, ଅରଣ୍ୟରେ ବହୁତ ଆପଦା ଅଛି।" ରାମ ଏପରି କହି ଶୀତାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନ କଲେ, ଶୀତା ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ମାନିଲେ ନାହିଁ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହା ପରେ ଶୀତା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ, ଅଂଶୁଧାରାରେ ମୁହଁ ଭିଜାଇ, ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହିପରି କହିଲେ—"ଯେଉଁ ଦୁର୍ଗୁଣ ଆପଣ ଅରଣ୍ୟବାସ ସଂପର୍କରେ କହିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରି ଗୁଣ ଭାବରେ ଦେଖୁଛି। ମୃଗ, ସିଂହ, ହାତୀ, ବାଘ, ଶରଭ, ଉଠ, ବନଶୁକର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନେ, ରାଘବ! ଆପଣଙ୍କ ଦେହ ଦେଖି ଭୟରେ ପଳାଇଯିବେ, କାରଣ ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ କେବେ ଦେଖିନାହାନ୍ତି। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଜିବାକୁ ବାଧ୍ୟ, ଏହା ବଡ଼ମାନେ ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି; ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯିବି, ଏଠି ମୋ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି। ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ମୋତେ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟରେ ଅଛି। ପତି ବିନା ନାରୀ ବଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ—ଆପଣ ମୋତେ ଏହି ଉଦାହରଣ ଦେଖାଇଛନ୍ତି। ତଥାପି, ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କ ଘରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି, ଯେ ମୋତେ ଅବଶ୍ୟ ଅରଣ୍ୟବାସ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହି ଅନୁସୂଚନା ଶୁଣି, ମୁଁ ସଦାଃ ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲି। ଏହି ଆଦେଶ ମୋତେ ମିଳିଛି, ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଯିବି—ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଏହି ଆଦେଶ ପୂରଣ କରି, ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଯିବି; ସମୟ ଆସିଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅନୁସୂଚନା ସତ୍ୟ ହେଉ। ମୁଁ ଜାଣେ, ଅରଣ୍ୟବାସରେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ଅଛି, ଏବଂ ଅନଶିକ୍ଷିତ ମନିଷ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ମୋ ବାପାଙ୍କ ଘରେ ଏକ ତ୍ୟାଗିନୀ ମହିଳା ମୋ ମାଆଁ ସମ୍ମୁଖରେ ଅରଣ୍ୟବାସ ସଂପର୍କରେ କହିଥିଲେ। ଆପଣଙ୍କୁ ଅନେକଥର ଅନୁରୋଧ କରିଛି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ରାଘବ! ଅରଣ୍ୟବାସର ଆଶା ମୋତେ ଆକର୍ଷଣ କରେ। ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଓ ପ୍ରେମରେ, ମୁଁ ନିର୍ମଳ ରହି, ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରିବି, କାରଣ ପତି ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ଆପଣ ସହିତ ଏକତା ରହିବ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ର କଥା କହନ୍ତି। ଏହି ଜଗତରେ, ଯେଉଁ ନାରୀକୁ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କ ବଂଶରୁ ଜଳ ଓ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ହୁଏ। ତେଣୁ ଆପଣ ତାଙ୍କ ଘରରୁ ନିଷ୍କଳଙ୍କ, ପତିନିଷ୍ଠା ମୋତେ ନେବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି କାହିଁକି? ମୋତେ ନେବା ଉଚିତ୍, ଯିଏ ଦୁଃଖିତ, ଭକ୍ତ, ଦୁଃଖସୁଖରେ ସମାନ, ଆପଣଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଓ ବେଦନାର ସାଥୀ। ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ନେବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ବିଷ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବି।" ଏପରି ନିଜ ଯାତ୍ରା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଅନେକ ଭାବେ ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୂରବୀର ରାମ ତାଙ୍କୁ ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟକୁ ନେବାକୁ ମନ ଦେଲେ ନାହିଁ। ଏହା ଶୁଣି, ମୈଥିଲୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ, ଅଂଶୁ ଝରାଇ ମାଟିକୁ ଭିଜାଇଦେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଅନେକ କୋମଳ କଥାରେ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହି ଅବସରରେ, ରାମଙ୍କ ଶାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇ ମୈଥିଲୀ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ପୁନି କଥା କହିଲେ। ଶୀତା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ, ଚୌଡ଼ା ବକ୍ଷ୍ୟ ଥିବା ରାଘବଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ଓ ଗର୍ବରେ କହିଲେ—"ମୋ ବାପା, ମିଥିଲାର ରାଜା, ଆପଣଙ୍କୁ ଜମାଇ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି, କ'ଣ ଏକ ନାରୀକୁ ପୁରୁଷ ରୂପେ ଦେଖିଥିଲେ? ହେ ଦୁଃଖ! ଲୋକମାନେ ଯଦି ଅଜ୍ଞାନରେ କହନ୍ତି ଯେ, ରାମଙ୍କର ପ୍ରଭା ନାହିଁ, ସେଥିରେ କିଛି ସତ୍ୟ ନାହିଁ; ଆପଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ଆପଣ କ'ଣ କିଛି ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା କ'ଣ ଭୟ ଅଛି, ଯାହାପାଇଁ ଆପଣ ମୋତେ, ଯିଏ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? ମୋତେ ସତ୍ୟବାନଙ୍କୁ ଅନୁସରିଥିବା ସାବିତ୍ରୀ ଭଳି ଭାବନ୍ତୁ, ମୁଁ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଚାଲିବି। ମୋ ମନରେ ଆପଣ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦେଖିବି ନାହିଁ; ଯଦି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀ ଏପରି କରି, ଜନ୍ମକୁ କଳଙ୍କିତ କରେ, ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରିବି। ଆପଣ ନିଜ ଯୁବତୀ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା ପରି। ଯାଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ ଉଚିତ କଥା କହିଛନ୍ତି, ଯାଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସଦା ଆଜ୍ଞାକାରୀ ଓ ଅନୁଗତ ହେବା ଉଚିତ୍।" ଏହିପରି ଶୀତା ତାଙ୍କର ମନର ଦୁଃଖ, ଭୟ, ନିଷ୍ଠା ଓ ପ୍ରେମର ମିଶ୍ରଣରେ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ତାଙ୍କ ସହିତ ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଦୃଢ଼ ଆବେଗ ଦେଖାଇଲେ।