ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଶିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଶିତେ, ଅରଣ୍ୟଜୀବନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ଦିନ ଓ ରାତି ସ୍ୱୟଂ-ନିୟମ ରେହି, ଗଛରୁ ପଡିଥିବା ଫଳ ଖାଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିବାକୁ ପଡେ। ଏଠି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଉପବାସ କରିବା, ଜଟା ଧାରଣ କରିବା, ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଦେବତା ଓ ପିତୃଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ବିଧିମତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା, ଅତିଥିମାନେ ଆସିଲେ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଦାୟିତ୍ୱ—ଏହି ସବୁ ଅରଣ୍ୟର ନିୟମ। ଦିନେ ତିନିଥର ନିୟମିତ ଅଭ୍ୟଂଗ କରିବା ଦରକାର, ଏହିପରି ଶିଖ୍ୟା ଅନୁସାରେ ଅରଣ୍ୟ ଜୀବନ ଅଧିକ କଠିନ। ନିଜେ ତୁଳିଥିବା ଫୁଲ ଦେଇ ବେଦ ମতে ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଅରଣ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ମିଳିବ, ଯାହା ପାଇବାଯାଏ, ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିବା, ଏହିପରି ଅନେକ କଠିନତା ଅଛି। ବନରେ ତୀବ୍ର ପବନ, ଅନ୍ଧକାର, ଅନ୍ତରାୟ ଓ ଭୟ ରହିଛି। ବହୁ ପ୍ରକାର ସାପ ଏଠି ଚାରି ପାଖେ ଘୁଞ୍ଚିଯାନ୍ତି। ନଦୀ ମାନେ ମଧ୍ୟ ସାପରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯାହା ଆଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେବାରେ ବାଧା ଦେଇଥାଏ। ଅନେକ ପ୍ରକାର ପୋକ, ବିଛି, ମକୁଡ଼ା, ଦମ୍ଶକ ଏଠି ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଏ। ଟେଣ୍ଟୁଳିଆ ଗଛ, କୁଶ ଓ କାଶ ଘାସ, ଜଟିଲ ଶାଖାପ୍ରଶାଖା ଅଛି। ଅରଣ୍ୟରେ ଶରୀରୀକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଭୟ ସଦା ରହିଛି। କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭ ତ୍ୟାଗ କରି, ମନକୁ ତପସ୍ୟାରେ ଲାଗି ରଖିବା ଦରକାର, ଭୟଙ୍କର କିଛି ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ଅନେକ ଭୟ ଓ ଅନିଶ୍ଚିତତା ଅଛି, ତେଣୁ ତୁମ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା ନାହିଁ।" ଏପରି ରାମଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଦେଖି, ଶିତା ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଏହି ଉପଦେଶ ମାନିଲେ ନାହିଁ। ତା’ପରେ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ଶିତା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେଉଁ ଅରଣ୍ୟର ଅପକ୍ଷ ଦେଖାଇଲେ, ମୁଁ ତାକୁ ମୋର ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରେମରୁ ଗୁଣ ବୋଲି ଦେଖୁଛି। ମୃଗ, ସିଂହ, ହାତୀ, ବାଘ, ଶରଭ, ଉଠ, ଅଔଷ୍ଟ୍ରିକ୍, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନେ ଯେଉଁଠି ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଦେହ ଦେଖି, ଭୟରେ ପଳାଇଯିବେ। ମୋତେ ବଡମାନେ ଯେଉଁ ଆଜ୍ଞା ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହା ଅନୁସାରେ ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଯିବାକୁ ହିଁ ପଡିବ। ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଯିବେ, ମୁଁ ଏଠି ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବି। ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟରେ ଥିବା ବେଳେ ମୋତେ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହାନ୍ତି। ପତି ବିନା ନାରୀ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ—ଏହି ଉଦାହରଣ ଆପଣ ଦେଖାଇଛନ୍ତି। ଆଉ ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି ଯେ, ମୋତେ ଅରଣ୍ୟବାସ କରିବାକୁ ପଡିବ। ଏହି ଶୁଭ ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ ଶୁଣି, ମୁଁ ସଦା ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲି। ଏହି ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ ଆସିଛି, ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଯିବି—ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଆଉ ଉପାୟ ନାହିଁ। ମୁଁ ସେଇ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି ଆପଣଙ୍କ ସହ ଯିବି; ଏହାର ସମୟ ଆସିଛି, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପ୍ଥିକ କଥା ସତ୍ୟ ହେଉ। ମୁଁ ଜାଣିଛି ଅରଣ୍ୟରେ ବହୁତ କଠିନତା ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଅନିୟମିତ ମନିଷ୍ୟମାନେ ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରନ୍ତି। ମୋ ମାତୃକୁ ସାକ୍ଷୀ ରଖି, ଏକ ମୁନିନୀ ମୋତେ ଅରଣ୍ୟବାସ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅନେକଥର ଅରଣ୍ୟ ଯିବା ପାଇଁ ବିନୟ କରିଛି, କାରଣ ମୋର ଇଚ୍ଛା ଆପଣଙ୍କ ସହ ଯିବା। ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି, ଏ ଅରଣ୍ୟ ଯାତ୍ରା ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି। ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ, ପତି ପ୍ରତି ପ୍ରେମରୁ, ମୁଁ ଅପରାଧ ରହିତ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କ ସହ ରହିବି, କାରଣ ପତି ନାରୀର ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ସହ ଆପଣଙ୍କ ସଂଯୋଗ ରହିବ, ଏପରି ଶ୍ରୁତିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଛନ୍ତି। ଏହି ଜନ୍ମରେ ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ପତି ପାଣି ଦେଇ ଗୃହଣ କରନ୍ତି, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ହୁଏ। ତେଣୁ ଆପଣ ମୋତେ, ଏମିତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠା, ପତିବ୍ରତା, ଦୁଃଖିତା, ଆନନ୍ଦ-ଦୁଃଖରେ ସମ, ଏଉଁ ଜନାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି କି? ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ନେବେ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ବିଷ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରି ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବି।" ଏଭଳି ନିରନ୍ତର ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ରାମ ଶିତାଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟ ନେବାକୁ ରଜି ହେଲେ ନାହିଁ। ଏହା ଦେଖି, ମୈଥିଲୀ ଦୁଃଖରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅଁଶୁ ଧରାକୁ ଭିଜାଇଦେଲା। ଶିତାଙ୍କୁ ଏପରି ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତନ୍ତି ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲେ। ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଉନତିସ ଅଧ୍ୟାୟ, ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀରାମାୟଣର।