ଏକ ଦିନ ରାମ ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନର କଷ୍ଟ ଓ ଦୁଃଖ ବିଷୟରେ ସୀତାଙ୍କୁ ବ୍ୟାକୁଳ ହୃଦୟରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ସୀତା, ଜଙ୍ଗଲରେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ, ଭୟହୀନ ଓ ମଦୋନ୍ମତ, ନିଜେ ନିଜେ ଖେଳୁଛନ୍ତି; ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୋ ମନ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ। ନଦୀଗୁଡିକ କୁମ୍ଭୀର ଭରି ଅପବିତ୍ର ଓ ଦୁର୍ଗମ, ତଥା ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ହାତୀମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ। ଜଙ୍ଗଲର ପଥ ଅନେକ କଣ୍ଟା ଓ ବେଳିରେ ଆଛି, ମୟୂର ଚିତ୍କାର ଶବ୍ଦ ଭରି ରହିଛି, ଜଳ ଅଭାବ ଓ ଅତ୍ୟଧିକ କଷ୍ଟ ରହିଛି। ରାତିରେ ଚର୍ଣ୍ଣ କରି ମାଟିରେ ପତ୍ର ଶୟନ କରିବାକୁ ପଡେ, ଏହା ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖଦାୟକ। ଦିନ ଓ ରାତି ନିଜକୁ ସଂୟମ ରଖି ଗଛରୁ ପଡିଥିବା ଫଳ ଉପରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବାକୁ ପଡେ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲ କଷ୍ଟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ମୈଥିଳୀ, ଜୀବନ ଯାଉଁତକ ଉପବାସ କରିବାକୁ ପଡେ, ଜଟା ଧରିବା ଓ ବର୍କ ଚିର ଗଳାରେ ପିନ୍ଧିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଦେବତା ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କ୍ରିୟା କରିବା ଓ ଅତିଥିମାନେ ଆସିଲେ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଦାୟିତ୍ୱ। ତିନିବେଳ ନିୟମିତ ସ୍ନାନ କରିବା ଏଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୃଖଳା ଓ ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଆବଶ୍ୟକ। ନିଜେ ତୁଳିଥିବା ଫୁଲ ଦେଇ ବେଦ ନିୟମରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ମିଳେ, ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିବାକୁ ପଡେ। ଜଙ୍ଗଲରେ ତୀବ୍ର ପବନ, ଅନ୍ଧାର ଓ ନିତ୍ୟ ଭୋକ ରହିଛି; ବହୁତ ବିପଦ ଓ ଦୁଃଖ ରହିଛି। ଅନେକ ପ୍ରକାର ନାଗ ଚାଳା ଚାଳା ମାନେ ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖଦାୟକ। ନଦୀରେ ବସିଥିବା ନାଗ ଗୁଡିକ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଆଗକୁ ଆସି ବାଟା ଅଟକାଇ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ପୋକ, ବିଛା, ମାଛି ଓ କଟା ପୋକ ଦୁର୍ବଳ ଲୋକଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାନ୍ତି। କଣ୍ଟା ଗଛ, କୁଶ ଓ କାଶ ଘାସ ଏଠାରେ ବହୁତ, ଗଛର ଶାଖା ଜଟିଳ ଓ ବିକଟ। ଜଙ୍ଗଲରେ ଦେହର କଷ୍ଟ ଓ ଭୟ ଅନେକ ପ୍ରକାର, ଏଠାରେ ସବୁବେଳେ ଦୁଃଖ ରହିଛି। କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭ ଛାଡି ମନକୁ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗାଇବା ଆବଶ୍ୟକ, ଭୟଙ୍କର କିଛି ଦେଖିଲେ ଭୟ ନ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏପରି ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦ ଭରି ଜଙ୍ଗଲରେ ତୁମେ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସୀତା; ଏଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା ନାହିଁ। ମୁଁ ଭାବି ଦେଖିଛି, ଏଠାରେ ବହୁତ ବିପଦ ରହିଛି। ଏହିପରେ, ରାମ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେନି ଯେ ସୀତାଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ନେଇ ଯିବେ; ତେବେ, ସୀତା ତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହି ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକୋଣତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖିତ ସୀତା ଅଶ୍ରୁପୁର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁରେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନର ଯେଉଁ ଅପବାଦ କହିଲା, ମୁଁ ସେଗୁଡିକୁ ତୁମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ ଗୁଣ ଭାବରେ ଦେଖୁଛି। ହରିଣ, ସିଂହ, ହାତୀ, ବାଘ, ଶରଭ, ଉଠ, ବନ ଶୁଆ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏଠାରେ ଚାଳା ଚାଳା ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିବା; କିନ୍ତୁ ତୁମ ରୂପ ଦେଖି ତାଙ୍କମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯିବେ, ଏବଂ ସବୁ ପ୍ରାଣୀ ତୁମକୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେବେ। ମୁଁ ଏକା ତୁମ ସହିତ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଏହା ଆମ ବଡମାନେ ଦେଇଥିବା ଆଜ୍ଞା; ଯଦି ମୁଁ ତୁମଠୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଉଛି, ଏଠାରେ ମୁଁ ଜୀବନ ଛାଡିବି। ରାମ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଖରେ ଥିବାବେଳେ ମୋତେ କିଛି କରିପାରିବେନି। ଏକା ନାରୀ ନିଜ ପତି ବିନା ଜୀବନ ରଖିପାରିବେନି; ତୁମେ ମୋତେ ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦେଖାଇଛ। ତାପରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମ, ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ଥିବାବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କଠୁ ଶୁଣିଥିଲି, ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରିବାକୁ ପଡିବ। ଏହି ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ ଶୁଣି, ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନ ପାଇଁ ସଦା ଉତ୍ସୁକ ରହିଛି। ଏହି ଆଜ୍ଞା ମିଳିବା ଦିନ ଆସିଛି; ତୁମ ସହିତ ମୁଁ ଯିବି, ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାୟ ନାହିଁ। ମୁଁ ଏହି ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି ତୁମ ସହିତ ଯିବି, ସମୟ ଆସିଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ ସତ୍ୟ ହେଉ। ମୁଁ ଜାଣିଛି, ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନରେ ଅନେକ କଷ୍ଟ ରହିଛି, ଏହି କଷ୍ଟ ଅନୁଶିଳିତ ମନ ନଥିବା ଲୋକମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ପିତାଙ୍କ ଘରେ ମୁଁ ଏକ ମୁନିନୀ ମହିଳାଠୁ ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଥିଲି, ମୋ ମା ମୁହଁରେ। ମୁଁ ତୁମଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ବହୁବାର ଜଙ୍ଗଲ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଛି, କାରଣ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଯିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚାହୁଁଛି। ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ରାଘବ, ଜଙ୍ଗଲ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ; ରାମର ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନ ମୋତେ ଆକର୍ଷଣ କରେ। ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ, ପ୍ରେମରୁ, ମୁଁ ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରିବି, ପତି ହେଉଛନ୍ତି ନାରୀର ପ୍ରଧାନ ଦେବତା। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ତୁମ ସହିତ ଏକତା ରହିବ; ଏହି କଥା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଶୁଣିଛି। ଏହି ଜଗତରେ, ଯେଉଁ ନାରୀକୁ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କଠୁ ଜଳ ଓ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ହୁଅନ୍ତି। ତୁମ ଘରରୁ ତୁମେ ମୋତେ, ଏକ ଶୀଳବତୀ ଓ ପତିବ୍ରତା ନାରୀ, ନେଇ ଯିବାକୁ ଚାହୁନାହିଁ—ଏହି କାହିଁକି? ତୁମେ ମୋତେ, ଏକ ପତିବ୍ରତା, ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଦୁଃଖୀ, ଏବଂ ସୁଖ ଦୁଃଖରେ ସମାନ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଅନୁବଂଶୀ, ନେଇ ଯିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଭାବରେ ସୀତା ତାଙ୍କ ମନର ଦୁଃଖ, ଉତ୍ସାହ ଓ ପ୍ରେମ ରାମଙ୍କୁ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଲେ, ତାଙ୍କ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲ ଯିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଲେ।