ସୀତା ରାମଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ନିଷ୍ଠାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ସଦା ତୁମ ସେବା କରିବି, ନିୟମିତ ଓ ପତିବ୍ରତା ହୋଇ ତୁମ ସହିତ ମଧୁ-ସୁଗନ୍ଧିତ ବନରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବି। ରାମ, ତୁମେ ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁର୍ଗମ ବନରେ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇପାର, ତେବେ ମୋ ପ୍ରତି ତୁମର ସୁରକ୍ଷା କେତେ ଅଧିକ ନିଶ୍ଚିତ! ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ସହିତ ବନକୁ ଯିବି, ମୋ ନିଶ୍ଚୟ ହେଲେ ମୁଁ ପଛକୁ ହଟିବି ନାହିଁ। ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳ ଓ କନ୍ଦମୂଳ ଖାଇ ଜୀବିକା କରିବି, ଏବଂ ସଦା ତୁମ ସହିତ ରହି, କେବେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ କଷ୍ଟ ଦେବି ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମ ପୂର୍ବରୁ ଚାଲିବି, ଏବଂ ତୁମେ ଭୋଜନ କରିବା ପରେ ମୁଁ ଭୋଜନ କରିବି; ତାପରେ ମୁଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ ଯେ ପର୍ବତ, ପୋଖରୀ ଓ ହ୍ରଦ ଦେଖିପାରିବି। ତୁମେ ସୁଜ୍ଞାନ ରକ୍ଷକ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ଭୟ ବିନା ସବୁଠାରେ ଶାରଦ ଫୁଲ ଖିଲିଥିବା ହ୍ରଦ, ହଂସ ଓ କୋଉଁ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନ ଦେଖିପାରିବି। ତୁମ ସହିତ ଏହି ସବୁ ଦେଖି ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମୁଁ ଆନନ୍ଦ ପାଇବି, ଏବଂ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଖୁସି ଦେବେ; ମୁଁ ସଦା ତୁମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖି, ସେହି ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କରିବି। ତୁମ ସହିତ ଏ ଅତି ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆମେ ଜଣେ ଅନ୍ୟଜଣ ସହିତ ଏକ ଶତବର୍ଷ କିମ୍ବା ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବା। ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିବି ନାହିଁ; ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଆକର୍ଷଣ କରେ ନାହିଁ। ଯଦି ତୁମ ବିନା ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିବା ସମ୍ଭବ ହେଉଥିଲା, ରାଘବ, ମୁଁ ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ମୁଁ ଏହି ଦୁର୍ଗମ ବନକୁ ଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ ହରିଣ, ବାନର ଓ ହାତୀ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମ ଅନୁମତିରେ ଏହାକୁ ମୋ ବାପାଙ୍କର ଘର ପରି ମନେ କରି ତୁମ ପାଦ ଧରି ରହିବି। ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଓ ଅଟୁଟ ହୃଦୟରେ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଅଲଗା ହେଲେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ବରଣ କରିବି; ଦୟାକରି ମୋର ଏଇ ଅନୁରୋଧ ମାନି ମୋତେ ନେବା, ଏବଂ ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୁମର କେବେ ଭାର ବଢ଼ିବ ନାହିଁ।” ଏଭଳି ଧର୍ମମୟ ଶବ୍ଦ କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ ବନକୁ ନେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ। ସେ ତାଙ୍କୁ ନିବାରଣ କରିବା ପାଇଁ ବହୁ କଥା କହିଲେ, ସୀତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏଠି ରାମାୟଣର ଅଠାଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଧର୍ମପ୍ରିୟ ରାମ, ସୀତାଙ୍କ ଏହି ଧାର୍ମିକ ଓ ଭକ୍ତିମୟ କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ନିଷ୍ଠା ଜାଣି ମଧ୍ୟ ବନ ଜୀବନର କଷ୍ଟ ଚିନ୍ତା କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଜଳରେ ଭିଜା, କ୍ଷୁଦ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ କହିଲେ, “ସୀତା, ତୁମେ ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଓ ଧର୍ମରେ ସଦା ନିଷ୍ଠା; ତୁମେ ଏଠି ରହି ନିୟମ ଚାଲିଥିବା ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋର ମନ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରିବ। ମୃଦୁ ସ୍ୱଭାବା, ମୋ କଥା ମାନ, କାରଣ ବନରେ ବହୁତ ବିପଦ ଅଛି। ସୀତା, ଏହି ବନବାସ ଇଚ୍ଛାକୁ ଛାଡ଼, କାରଣ ବନ କହାଯାଏ କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ବିପଦ ଭରିଆ। ମୁଁ ଏହି କଥା କହୁଛି ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ଓ ବିବେକ ଦେଇ; ମୁଁ କେବେ ବନରେ ସୁଖ ନାହିଁ, ସଦା ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଛି। ପାହାଡ଼ ଝରଣାରେ ବସୁଥିବା ସିଂହର ଗର୍ଜନ ଶୁଣିବା ଅତି କଷ୍ଟଦାୟକ, ଏହି କାରଣରୁ ବନ ଦୁଃଖମୟ। ମୃଗ, ମଦୋନ୍ମତ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ଖେଳିଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ବନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଦିଏ। ନଦୀଗୁଡ଼ିକ କୁମ୍ଭୀରରେ ଭରିଥାଏ, କ୍ଲିବ୍ର ଓ ଅତି କଷ୍ଟକର ଅଟକା ଅଟକା, ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ପଥରେ କାଂଟା ଓ ଲତା ଜଞ୍ଜାଳ, ମୟୂରର ଧ୍ୱନି, ଜଳ ନଥିବା ଏହି ବନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ। ଏଠାରେ ପତ୍ର ଶୟନରେ ରାତି ଶୋଇବାକୁ ହୁଏ, ଦୁଃଖିତ ଶରୀର, ଏହି କାରଣରୁ ବନ ଅଧିକ କଷ୍ଟକର। ଦିନ ଓ ରାତି ସ୍୵-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖି, ଗଛରୁ ପଡ଼ିଥିବା ଫଳ ଖାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସହିଷ୍ଣୁ ହେବାକୁ ପଡ଼େ, ଏହି କାରଣରୁ ବନ ଦୁଃଖମୟ। ଜୀବନ ଯାଏଁ ଉପବାସ ରଖିବାକୁ ପଡ଼େ, ମୈଥିଲୀ, ମୁଣ୍ଡ ଜଟା ଏବଂ ଚମର ଚୀର ପିନ୍ଧିବାକୁ ପଡ଼େ। ଦେବତା ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କ୍ରିୟା କରିବା, ଅତିଥିମାନେ ଆସିଲେ ସଦା ସମ୍ମାନ କରିବା ଦରକାର। ଦିନେ ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରିବା, ନିୟମିତ ଏବଂ ଶିଷ୍ଟ ଭାବେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଦରକାର; ଏହି କାରଣରୁ ବନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ। ନିଜେ ତୁଳିଥିବା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ବେଦମୂଳକ ନିୟମରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରିବା ଦରକାର; ଏହି କାରଣରୁ ବନ ଦୁଃଖମୟ। ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ମିଳେ, ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିବା, ଏହି ବନ ଖାଦ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ଦରକାର; ଏହି କାରଣରୁ ବନ ଦୁଃଖମୟ। ତିବ୍ର ପବନ, ଅନ୍ଧକାର ଓ ସଦା ଭୂକ୍ଷା ଏଠାରେ ଅଛି; ଏହି ବନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ। ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ସାପ ଏଠାରେ ଖୁଲା ପଥରେ ଘୂରି ଚାଲନ୍ତି, ଏହି କାରଣରୁ ବନ ଅଧିକ କଷ୍ଟକର। ନଦୀରେ ବସୁଥିବା ସାପମାନେ ତାଙ୍କର ଗତିରେ ପଥ ଅଟକାନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ ବନ ଅଧିକ କଷ୍ଟକର। ପୋକ, ବିଛି, କୀଟ ଏବଂ ଦଶାଉଁଥିବା ମକ଼ି ପ୍ରଭୃତି ଦୁର୍ବଳମାନେ ସଦା ପୀଡ଼ା ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ ବନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁଃଖରେ ଭରିଆ। ବୃକ୍ଷଗୁଡ଼ିକ କାଂଟା ଓ କୁଶ, କାଶ ଘାସରେ ଭରିଥାଏ, ଏବଂ ଶାଖା ଜଞ୍ଜାଳ ଅଛି; ଏହି କାରଣରୁ ବନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ। ଶରୀରର ବହୁତ ପୀଡ଼ା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭୟ ବନବାସୀଙ୍କୁ ହୁଏ; ଏହି କାରଣରୁ ବନ ସଦା ଦୁଃଖରେ ଭରିଆ। କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭକୁ ଛାଡ଼ି, ମନକୁ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗାଇବା ଦରକାର; ଭୟଙ୍କୁ ଭୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହି କାରଣରୁ ବନ ସଦା କଷ୍ଟମୟ। ଏହିପରି, ତୁମର ବନକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା ନାହିଁ। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ବନ ଅନେକ ବିପଦ ଦେଇଥାଏ। ଏପରି ମହାତ୍ମା ରାମ ବନକୁ ସୀତାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସୀତା ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ସୀତା ପୁନି ରାମଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ। ଏଠି ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଏକୁନ୍ତିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଉଛି।