ସୀତା ରାମଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ କହିଲେ, “ହେ ରାଘବ, ଆପଣ ଯଦି ଆଜି ଏହି କଠିନ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବେ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କଠାରେ ଆଗରେ ଚାଲିବି, ଘାସ କାଁଟା ଆଦି ମାଟିକୁ ଚେପି ଦେଇ ଆପଣଙ୍କ ପଥକୁ ସୁବିଧାଜନକ କରିଦେବି। ମୁଁ ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ କ୍ରୋଧକୁ ପାନ ପରେ ଯେପରି ପାନୀୟ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ, ସେପରି ତ୍ୟାଗ କରିଛି; ଆପଣ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ମୋତେ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ, ମୋରେ କୌଣସି ପାପ ନାହିଁ। ରାଜମହଳର ଶିଖର, ଦିବ୍ୟ ରଥ କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ଯାଏଁ, ଯେଉଁଠି ହେଉନାହିଁ, ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଚରଣଛାୟା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ମୋ ପିତା ଓ ମାତା ମୋତେ ବହୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବେ ମୋତେ କିଛି କହିବାକୁ ବାକି ନାହିଁ; ମୁଁ ଯାହା ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି, ତାହା କରିବି। ମୁଁ ଏହି କଠିନ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି, ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ନାହାନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୃଗ ଓ ବାଘ ଦଳ ଚରିବା କରନ୍ତି। ମୁଁ ସେଠାରେ ମୋ ବାପାଙ୍କ ଘର ପରି ଆନନ୍ଦରେ ରହିବି, ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଆକର୍ଷିତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋ ଭକ୍ତି ହିଁ ମୋର ଚିନ୍ତା। ଆପଣଙ୍କୁ ସେବା କରି, ନିୟମିତ ଓ ପତିବ୍ରତା ଥିବା, ମୁଁ ମଧୁ-ଗନ୍ଧ ମୃଗବନରେ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବି। ରାମ, ଆପଣ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅରଣ୍ୟରେ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇପାରନ୍ତି; ତେବେ ମୋ ପ୍ରତି ଆପଣଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଆଶ୍ୱାସ ଅଧିକ। ଏହିପରି, ମୁଁ ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି; ମୋ ନିଶ୍ଚୟ ପରେ ମୋତେ ବାରଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ସଦା ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଖାଇବି, ଆପଣଙ୍କ ସହ ଥିବାରେ କୌଣସି କ୍ଷୋଭ ଦେଇବି ନାହିଁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଗରେ ଚାଲିବି, ଆପଣ ଭୋଜନ କରିବା ପରେ ମୁଁ ଭୋଜନ କରିବି; ତାପରେ ପାହାଡ଼, ପୋଖରୀ ଓ ଝିଲିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ଆପଣ ମୋ ସୁଜ୍ଞାତ୍ମା ରକ୍ଷକ ଥିଲେ, ମୁଁ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ସବୁଠି ଶାରଦ ସରୋବର, ହଂସ ଓ କ୍ରଞ୍ଚ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ଦେଖିପାରିବି। ଆପଣଙ୍କ ସହ ମୁଁ ଏହି ସବୁ ଆନନ୍ଦରେ ଭୋଗ କରିବି; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବି, ଏବଂ ସଦା ଆପଣଙ୍କୁ ନିବେଦିତ ରହିବି। ଆପଣ ସହିତ ମୋ ଚିର ଆନନ୍ଦ ହେବ, ଏହିପରି ହଜାର ବର୍ଷ ବା ଶତାବ୍ଦୀ ଯାଏଁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସହ ରହିବି। ମୁଁ କଦାଚିତ୍ ଅନ୍ୟଥା କାମ କରିବି ନାହିଁ; ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଆକର୍ଷଣ କରେନାହିଁ। ଯଦି ଆପଣ ବିନା ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏ, ମୁଁ ତାକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହିଁବି ନାହିଁ, ହେ ରାଘବ, ମହାପୁରୁଷ। ମୁଁ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ମୃଗ, ବନର ମୂଷ, ହାତୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି; ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣ ଧରି ମୋ ବାପାଙ୍କ ଘର ପରି ରହିବି। ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଓ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଆପଣ ଠାରୁ ଅଲଗା ହେଲେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ବରଣ କରିବି; ମୋ ପ୍ରାର୍ଥନା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ଭାର ବଢ଼ିବ ନାହିଁ।” ଏପରି ଧର୍ମମୟ କଥା କହିଲେ ବି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ; ସେ ଅନେକ ଉପଦେଶ କହି ସୀତାଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟବାସ ଦୁଃଖ ଦେଖାଇ ଥିବା ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏଠାରୁ ଅଷ୍ଟାବିଂଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ସୀତାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ପତିବ୍ରତା ଗୁଣ ଜାଣି, ଅରଣ୍ୟର କଷ୍ଟ ଭାବି, ସୀତାଙ୍କୁ ସହ ନେଇଯିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ନାହିଁ। ସେ, ଅଶ୍ରୁପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନ ବିଶିଷ୍ଟ ସୀତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ କହିଲେ, “ସୀତା, ଆପଣ ଉତ୍ତମ କୁଳର, ସଦା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ; ଏଠାରେ ରୁହି ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ପାଏ। ମୃଦୁଭାଷିଣୀ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଅରଣ୍ୟରେ ଅନେକ ବିପଦ ଅଛି। ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସ ଇଚ୍ଛାକୁ ତ୍ୟାଗ କର; ଅରଣ୍ୟକୁ ଅରଣ୍ୟ ଏହିପାଇଁ କୁହାଯାଏ—ଏଠାରେ ବିପଦ ଅଧିକ। ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି ତାହା ଚିନ୍ତା ଓ ସ୍ନେହ ଦ୍ୱାରା; ଏଠାରେ କେବଳ ଦୁଃଖ ମିଳେ, ସୁଖ କଦାଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପାହାଡ଼ ଝରଣାରେ ବାସ କରୁଥିବା ସିଂହର ଗର୍ଜନ ଶୁଣିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ାଦାୟକ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ଅରଣ୍ୟ ଦୁଃଖମୟ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୃଗ, ଭୟହୀନ ଓ ମଦୋନ୍ମତ୍ତ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଖେଳନ୍ତି; ଏମିତି ଦେଖିଲେ, ଅରଣ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି। ନଦୀଗୁଡ଼ିକୁ ମଗର ଭରିଛି, ତାହା ମଲିନ ଓ ଅତି କଠିନ ଅଟକାଏ; ହାତୀ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ ଅଧିକ କଠିନ ଓ ଦୁଃଖମୟ। କାଁଟା ଲତା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ପଥ, ମୟୂର ଚିତ୍କାରରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, ଜଳ ନାଥିବା ଏହିଠାରେ ଚଲିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ଏଠାରେ ଝଡ଼ିପଡ଼ା ପତ୍ର ଶଇଁ, ରାତିରେ କ୍ଳାନ୍ତ ଶରୀର ନେଇ ଶୋଇବାକୁ ପଡ଼େ—ଏହିପରି ଅରଣ୍ୟ ଅଧିକ ଦୁଃଖମୟ। ଦିନ ଓ ରାତି ସ୍ୱ-ନିୟମରେ ରହି, ଗଛରୁ ପଡ଼ିଥିବା ଫଳ ଖାଇ ତୃପ୍ତି ରଖିବାକୁ ପଡ଼େ—ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଜୀବନ ଯାଏଁ ଉପବାସ କରିବା, ଜଟା ଧାରଣ, ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଦେବତା ଓ ପିତୃଦେବଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ନିୟମିତ କ୍ରିୟା, ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଦରକାର। ଦିନେ ତିନିଥର ସ୍ନାନ, ନିୟମିତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଅରଣ୍ୟ ଅଧିକ କଠିନ। ନିଜେ ତୁଳିଥିବା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ବେଦ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ହୋମ କରିବା ଦରକାର। ଯାହା ମିଳେ ତାହିଁରେ ସନ୍ତୋଷ ରଖିବା, ଅରଣ୍ୟର ଖାଦ୍ୟ ଯାହା ମିଳେ ତାହିଁ ଖାଇବା ଦରକାର—ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଠାରେ ଭୟଙ୍କର ବାତାସ, ଅନ୍ଧକାର ଓ ନିରନ୍ତର ଭୂଖ ଅଛି; ବଡ଼ ବଡ଼ ବିପଦ ଅଛି—ଏହିଠାରେ ଅରଣ୍ୟ ଅଧିକ କଠିନ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସର୍ପ, ମାର୍ଗରେ ନିର୍ଭୟ ଚରିଥାନ୍ତି—ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଅଧିକ ଦୁଃଖମୟ। ନଦୀରେ ବାସ କରୁଥିବା ସାପ, ପଥ ଅଟକାଏ; ଏହିପରି ଅରଣ୍ୟ ଅଧିକ କଠିନ। ପୋକା, ବିଛି, ପିପିଲିକା, ଦଶା ମାଛି ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ କ୍ଷୋଭ ଦେଇଥାଏ—ଏହି ଅରଣ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।” ଏହିପରି ରାମ ନିଜ ଭାବନା ଓ ସ୍ନେହ ଦ୍ୱାରା ସୀତାଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟବାସର କଠିନତା ବିବେଚନା କରି, ତାଙ୍କୁ ରଖିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।