ଧୀରେ ଧୀରେ, ସୀତା ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି ଗଭୀର ଭାବରେ କହିଲେ—“ହେ ମହାନୁଭାବ, ବାପା, ମାଆ, ଭାଇ, ପୁଅ, ବୋହୁ—ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ନିଜ ଦୈବଯୋଗ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ହେ ପୁରୁଷୋत्तମ, ଏକ ମହିଳା କେବଳ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଦୈବଯୋଗରେ ଅଂଶୀଦାର ହୁଅନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ହୋଇଛି। ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଏଠି କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ—ନା ବାପା, ନା ପୁଅ, ନା ନିଜ, ନା ମାଆ, ନା ବନ୍ଧୁ—କେହି ତାଙ୍କର ପଥ ନୁହେଁ; ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ସଦା ତାଙ୍କର ପଥ। ଆଜି ଯଦି ଆପଣ ଏହି କଠିନ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ, ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଗରେ ଆଗରେ ଚାଲିବି, ଘାସ ଓ କଣ୍ଟାକୁ ପଦଦଳିତ କରି। ମୁଁ ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ କ୍ରୋଧକୁ ପାନ ପରେ ଛାଡିଦିଆ ଜଳ ପରି ପରିତ୍ୟାଗ କରିଛି; ଆପଣ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ ମୋତେ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ, ମୋ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପାପ ନାହିଁ। ରାଜମହଳ ଚୂଡ଼ାରେ, ବିମାନରେ କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ଯେଉଁଠି ନୁହେଁ, ଯେଉଁଠି ନୁହେଁ, ଜହ୍ନୁ ନାହିଁ, ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମର ଛାୟା ହିଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ମୋ ପିତା ଓ ମାଆ ମୋତେ ବହୁ ଭାବରେ ଶିଖାଇଛନ୍ତି; ଏବେ ମୋ ପାଖରେ କିଛି କହିବାକୁ ବାକି ନାହିଁ—ମୁଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛି, ଏହିପରି ଆଚରଣ କରିବି। ମୁଁ ଏହି କଠିନ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି, ଯେଉଁଠି ପୁରୁଷ ନାହାନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ହରିଣ ଓ ବାଘ ଦଳ ଘୁରୁଛି। ମୋ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦରେ ରହୁଥିଲି, ସେପରି ଅରଣ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ରହିବି; ମୋତେ ତିନି ଲୋକର ଚିନ୍ତା ନାହିଁ, କେବଳ ଆପଣଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ମୋର ଧ୍ୟାନ। ଆପଣଙ୍କୁ ସଦା ସେବା କରି, ନିୟମିତ ଓ ପତିବ୍ରତା ହୋଇ, ମୁଁ ଆପଣ ସହ ମଧୁଗନ୍ଧ ଉପବନରେ ଆନନ୍ଦ କରିବି। ହେ ରାମ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅରଣ୍ୟରେ ସୁରକ୍ଷିତ କରିପାରନ୍ତି, ତେବେ ମୋତେ ତ କିଏଁ ନୁହେଁ, ହେ ମାନସମ୍ମାନ ଦେବାରେ ପ୍ରଭୁ! ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣ ସହ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି; ମୁଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଲେ ପଛକୁ ଫେରିପାରିବି ନାହିଁ। ମୁଁ ସଦା ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବି; ଆପଣଙ୍କ ସହ ବସିବାରେ କେବେ ଆପଣଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେବି ନାହିଁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଗରେ ଚାଲିବି, ଆପଣ ଖାଇଥିବା ପରେ ମୁଁ ଭୋଜନ କରିବି; ତାପରେ ପାହାଡ଼, ପୋଖରୀ, ହ୍ରଦ ଦେଖିବାକୁ ଇଛା କରେ। ଆପଣ ଏମିତି ଜ୍ଞାନୀ ରକ୍ଷକ ଥିଲେ, ମୁଁ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଶାରଦ ପଦ୍ମପୋଖରୀ, ହଂସ ଓ କ୍ରଞ୍ଚପୂର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ ଦେଖି ପ୍ରସନ୍ନ ହେବି। ଆପଣ ସହ ଏହି ସବୁ ଦେଖି ମୁଁ ଆନନ୍ଦିତ ହେବି; ସେହି ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କରିବି, ସଦା ଆପଣଙ୍କୁ ଭଜିବି। ଆପଣ ସହ, ହେ ଅପରିମିତ ନୟନବନ୍ଧୁ, ମୁଁ ପ୍ରମୋଦରେ ଆନନ୍ଦ କରିବି; ଏହିପରି ଜୀବନର ହଜାର ବର୍ଷ କିମ୍ବା ଶତ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ସହ ରହିବାକୁ ଚାହେଁ। ମୁଁ କେବେ ଆପଣଙ୍କର ଅନୁଚିତ କିଛି କରିବି ନାହିଁ; ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଆକର୍ଷିତ କରେ ନାହିଁ। ଯଦି ଆପଣ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିବା ସମ୍ଭବ ହେଉଥାନ୍ତା, ମୁଁ ତାହା ମଧ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ହେ ରାଘବ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯେଉଁଠି ହରିଣ, ବାନର ଓ ହାତୀ ଅଛି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଧରି ତାହାଁରେ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ବସିବି, ମୋ ପିତାଙ୍କ ଘର ପରି। ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଓ ଆପଣଙ୍କୁ ଅଟୁଟ ମନ ଦେଇ, ଆପଣ ଠାରୁ ଅଲଗା ହେଲେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବି; ମୋର ଅନୁରୋଧ ଗ୍ରହଣ କର, ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ମୋର ଭାର ବଢ଼ିବ ନାହିଁ। ସୀତା ଏପରି ଧର୍ମମୟ ଭାବରେ କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ମହାପୁରୁଷ ରାମ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ। ସେ ଅରଣ୍ୟବାସର କଷ୍ଟ ଭାବି, ତାଙ୍କୁ ବିନୟପୂର୍ବକ ଅନେକ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ଦୁଃଖକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହିପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ସୀତାଙ୍କର ନିଷ୍ଠା ଓ ନୀତିକୁ ଜାଣି, ତାଙ୍କୁ ନେଇଯିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ ନାହିଁ, ଅରଣ୍ୟର କଷ୍ଟ ଭାବି ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ତାପରେ, ଅଞ୍ଜଳି ଭରି ଲୁହରେ ଭିଜିଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ— “ହେ ସୀତା, ତୁମେ ଉତ୍ତମ କୁଳର ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଅସି; ଏଠି ରୁହି ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ପାଇବ। ମୋ କଥା ଶୁଣ, ମୃଦୁଭାବିନୀ, ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁତ ବିପଦ ଅଛି। ଏହି ଅରଣ୍ୟବାସର ଇଚ୍ଛା ଛାଡ଼ିଦିଅ; ଅରଣ୍ୟକୁ ଅରଣ୍ୟ କହାଯାଏ କାରଣ ସେଠି ବିପଦ ଭରିପୁରି। ମୁଁ ଏହି କଥା ଚିନ୍ତା ଓ ଉପଦେଶ ଭାବେ କହୁଛି; ମୁଁ ସେଠି କେବେ ଆନନ୍ଦ ପାଉନି, ସଦା ଦୁଃଖ ମାନେ ଅଛି। ପାହାଡ଼ ଝରଣାରେ ବସୁଥିବା ସିଂହମାନଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣିବା ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ; ଏହିପରି ଅରଣ୍ୟ ଦୁଃଖର ହେତୁ। ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁମାନେ ଭୟହୀନ ଓ ମଦୋନ୍ମତ ହୋଇ, ଜଙ୍ଗଲର ସୁନସ୍ଥାନରେ ଖେଳନ୍ତି; ଏହିପରି ଅରଣ୍ୟ ଦୁଃଖଦାୟକ। ନଦୀମାନେ ମଗରମାଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମଲିନ ଓ ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ; ହାତୀମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ ବେଶି କଷ୍ଟଦାୟକ ଓ ଦୁଃଖପୂର୍ଣ୍ଣ। ଆଗକୁ ଯିବା ପଥ କଣ୍ଟା ଓ ଲତାରେ ଆବୃତ, ମୟୂରର କୁହୁକରଣି ଗୁଞ୍ଜିଥାଏ, ଜଳ ଅଭାବ ଓ ଅତି କଠିନ—ଏହିପରି ଅରଣ୍ୟ ଦୁଃଖର। ରାତିରେ ଥକି ମାଟି ଉପରେ ଭାଙ୍ଗା ପତ୍ରର ଶୟନ କରିବାକୁ ପଡ଼େ—ଏହିପରି ଅରଣ୍ୟ ଅଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ। ଦିନ ଓ ରାତି ସ୍ୱ-ନିୟମ ରେ ରହି, ଗଛରୁ ପଡ଼ିଥିବା ଫଳ ଉପରେ ଜୀବନ ନେଇବାକୁ ପଡ଼େ—ଏହିପରି ଅରଣ୍ୟ ଦୁଃଖର। ମୈଥିଳୀ, ଜୀବନ ଯାଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପବାସ କରିବାକୁ ହେବ; ଜଟା ଧରିବା ଓ ବର୍କ ଚିରୁନି ପିନ୍ଧିବାକୁ ପଡ଼େ। ଦେବତା ଓ ପିତୃପୂଜା ନିୟମରେ କରିବା ଦରକାର; ଆସୁଥିବା ଅତିଥିମାନେକୁ ସଦା ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ହେବ। ଏଠାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଦିନେ ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ନିୟମ ରେ ରହିବା ଦରକାର—ଏହିପରି ଅରଣ୍ୟ ଅଧିକ କଠିନ। ନିଜେ ତୁଳିଥିବା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ବେଦ ନିୟମେ ବେଦିରେ ହବନ କରିବାକୁ ହେବ—ଏହିପରି ଅରଣ୍ୟ ଦୁଃଖର। ମୈଥିଳୀ, ଯେଉଁ କିଛି ମିଳେ ତାହାରେ ସନ୍ତୋଷ ରଖିବା ଓ ଅରଣ୍ୟର ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା ଦରକାର—ଏହିପରି ଅରଣ୍ୟ ଦୁଃଖର।