ଏକ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ଓ ନିର୍ଜନ ଅରଣ୍ୟରେ, କିଛି ଅଜଣା ମହିଳାମାନେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯୁବକଙ୍କୁ ଦେଖି ପଚାରିଲେ: "ମହାବିଦ୍ୱାନ୍, ଆପଣ କିଏ? ଏଠି କ’ଣ କରୁଛନ୍ତି? ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ଏକାକି ଘୁରୁଛନ୍ତି—ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" ସେମାନଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଓ ଆକର୍ଷଣ ଦେଖି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁତ୍ରଙ୍କ ହୃଦୟ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ନିଜ ପିତା ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଠାଣ୍ଡା କଲେ। ସେ କହିଲେ: "ଆମ ପିତାଙ୍କ ନାମ ବିଭାଣ୍ଡକ, ଆଉ ମୁଁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱୟଂପୁତ୍ର। ମୋର ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଜାଣନ୍ତି—ମୁଁ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ। ଆମର ଆଶ୍ରମ ଏଠାରେ ନିକଟରେ—ସୁନ୍ଦରୀମାନେ, ଆମେ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଥାନୁସାରେ ଅତିଥି ସତ୍କାର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ମହିଳା ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବାକୁ ଠାଣ୍ଡା କଲେ। ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିଥି ସତ୍କାର କରିଲେ—"ଏଠି ହସ୍ତ ପାଖାଳିବା ପାଇଁ ଜଳ, ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ପାଇଁ ଜଳ, ଏଠି ମୂଳ ଓ ଫଳ ଆଛି।" ଏହି ଅତିଥି ସତ୍କାର ଗ୍ରହଣ କରି, ମହିଳାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଭୟରେ ତାଲି ଦେଇ ଚାଲିଯିବାକୁ ଠାଣ୍ଡା କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ: "ମହାବିଦ୍ୱାନ୍, ଏହା ଆମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ, ଦୟାକରି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ ଓ ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି ଖାନ୍ତୁ।" ପରେ, ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ମିଠା ପିଠା ଓ ବିଭିନ୍ନ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ। ଏହି ମିଠା ଫଳ ଖାଇ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଭାବିଲେ, "ଏହି ମଧୁର ଫଳ!" କାରଣ ସେ କେବେ ଏପରି ସ୍ୱାଦ ଦେଖିନଥିଲେ। ଏହିପରି ଅନୁଭବ ପରେ, ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କର ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଅବଗତ କରାଇ, ପିତାଙ୍କ ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, କଶ୍ୟପ ବଂଶଜ ଏହି ଋଷିପୁତ୍ର ହୃଦୟରେ ଅଶାନ୍ତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଅରଣ୍ୟରେ ଚାଲିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ, ବିଭାଣ୍ଡକଙ୍କ ଶୂର ବନ୍ଧୁ, ଶୋଭାମୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେଠିକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ମନେ ମନେ ବିଚାର କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଆଉଥିବା, ଭଲ ଭଲ ଅଳଙ୍କୃତ ସେମିଳିତ ମହିଳାମାନେ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ: "ମୃଦୁଭାଷୀ, ଆମ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସନ୍ତୁ। ଏଠି ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମୂଳ ଓ ଫଳ ମିଳିବ; ଏଠି ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାଗ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି।" ସେମାନଙ୍କ ମନୋଯୋଗୀ କଥା ଶୁଣି, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଯିବାକୁ ଠାଣ୍ଡା କଲେ, ଏବଂ ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଚଲିଗଲେ। ଏହି ମହାତ୍ମା ଋଷି ଯେତେବେଳେ ନେଯାଉଥିଲେ, ହଠାତ୍ ଦେବତାମାନେ ବର୍ଷା ହେଲେ, ସମଗ୍ର ଜଗତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା। ସେହି ବର୍ଷା ସହିତ ତାପସୀ ଋଷି ଆସିଲେ; ରାଜା ତାଙ୍କୁ ମିଳିବାକୁ ବାହାରିଲେ ଓ ମାଥା ଭୂମିକୁ ଛୁଇଁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଯଥାଯଥ ଆଦର ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଅତିଥି ସତ୍କାର କରିଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି କ୍ରୋଧ ନ ଆସୁ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ନେଇ ଗଲେ ଏବଂ ପ୍ରଥାନୁସାରେ ଶାନ୍ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ମନରେ ଦେଇଲେ; ଏଭଳି ରାଜା ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କଲେ। ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଶାନ୍ତା ସହିତ ସମ୍ମାନିତ ଭାବେ ଏଠି ବାସ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏଠିଏ ବାଲକାଣ୍ଡର ଏକାଦଶ ସର୍ଗ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି। ପୁନଃ ରାଜନ୍, ମୋର ଉପକୃତିକର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନୀ ଦେବତା କଥା କହିଥିଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଦଶରଥ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବେ, ଯିଏ ସତ୍ୟବାନ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ। ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ରାଜା ସହିତ ମିତ୍ରତା ହେବ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାଗ୍ୟଶାଳି କନ୍ୟା ଶାନ୍ତା ଥିବେ। ଅଙ୍ଗ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଲେ ରୋମପାଦ; ଏହି ଦଶରଥ ରାଜା ତାଙ୍କଠାରେ ଯିବେ। "ମୁଁ ସନ୍ତାନହୀନ," ରାଜା କହିବେ, "ଶାନ୍ତାଙ୍କ ପତି ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଶାସନାନୁସାରେ ମୋ ପାଇଁ ପୁତ୍ର କାମନା ଓ ବଂଶର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରୁନ୍ତୁ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଚିନ୍ତା କରି ଶାନ୍ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଦେଇଦେବେ, ଯିଏ ପୁତ୍ରବାନ ଓ ଆତ୍ମସଂୟମୀ। ଏହି ଋଷିକୁ ଲାଭ କରି, ରାଜା ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ହେଇ ଆନନ୍ଦରେ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିବେ। ରାଜା ଦଶରଥ, ଖ୍ୟାତି ଆଶା କରି, ହାତ ଯୋଡି ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ବାଛିବେ। ସେ ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପାଇଁ, ଯଜ୍ଞ, ସନ୍ତାନ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଁ ଆଶାକୃତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ। ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଚାରିଜଣ ଅପାର ସୌର୍ଯ୍ୟଶାଳୀ ପୁତ୍ର ହେବେ, ଯେଉଁମାନେ ବଂଶକୁ ସ୍ଥାପିତ କରି ସମସ୍ତ ଜନରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବେ। ଏହିପରି, ରାଜନ୍, ଯଥାଯଥ ଆଦର ସହିତ ନିଜେ ଯାଆନ୍ତୁ, ସେନା ଓ ରଥ ସହିତ। ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦଶରଥ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି ଚାରିଅଂଶୀଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣିଲେ। ନିଜ ଅନ୍ତଃପୁର ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ଅରଣ୍ୟ ଓ ନଦୀ ଅଟିକି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କଠାରେ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଠାରେ ଯିଏ ରୋମପାଦଙ୍କ ନିକଟରେ ଥିବେ, ସେଉଁଠି ଦଶରଥ ରାଜା ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁତ୍ର ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ମାନ୍ୟତା ଦେଲେ। ମିତ୍ର ଭାବରେ ରୋମପାଦ ଅନ୍ତଃକରଣର ଆନନ୍ଦ ସହିତ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ। ସେମାନେ ପରସ୍ପର ସନ୍ଦେଶ ଓ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଦର କଲେ; ଏଭଳି, ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କଠାରେ ସମ୍ମାନିତ ଭାବରେ ବାସ କଲେ।