ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ଜନକୀଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୃଦୟରେ କହିଲେ, “ଜନକୀ, ମୁଁ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିବା ଓ ଅନୁସରଣ କରିବାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ପାଖରେ କିପରି ଆସିଲା, ତୁମେ ଶୁଣ। ମୋ ପିତା ଦଶରଥ ରାଜା, ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ, ଏପରି ଦୁଇଟି ବଡ଼ ବର ପୂର୍ବରୁ କୈକେୟୀ ମାତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ଏବେ, ଯେତେବେଳେ ମୋର ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ତୟାରି ହେଉଥିଲା ଓ ରାଜା ମୋତେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ଚୟନ କରୁଥିଲେ, ସେ କୈକେୟୀ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେଇ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଧର୍ମରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ପୂରଣ ହେଉଛି। ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ଚଉଦ ଅବଧି ବର୍ଷ ମୁଁ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଏବଂ ଭରତକୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି କାରଣରେ, ମୁଁ ଏକା ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି; ଭରତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କେବେ ମୋ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁରୁଷମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ସହିପାରିନାହାନ୍ତି; ଏହି କାରଣରେ ମୋ ଗୁଣ ଭରତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କେବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଅବିନାଶୀ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଦେଇଛନ୍ତି; ତୁମେ ଭରତଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଆଦର ଦିଅ, ଏହିପରି ରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରି, ଆଜି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି; ତୁମେ ଦୃଢ଼ ହୋ। ମୁଁ ମୁନିମାନେ ଯାଆଉଥିବା ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ, ତୁମେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଉପବାସରେ ଲଗି ରୁହିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରି, ଦଶରଥ ପିତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରିବା ଉଚିତ୍। ମୋ ମା କୌଶଳ୍ୟା, ବୟସ୍କ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରମିତ, ଧର୍ମ ପ୍ରଧାନ କରି, ତାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଆଦର ଦିଅ। ଅନ୍ୟ ମାମାନେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ନେହ, ଭକ୍ତି, ଓ ସେବାରେ ସମାନ ମାନିବା ଉଚିତ୍। ଭରତ ଓ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଭାଇ ଓ ପୁଅ ଭଳି ଦେଖ, କାରଣ ସେମାନେ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରିୟ। ଭରତଙ୍କୁ କେବେ କିଛି ଅପ୍ରିୟ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଭରତ ଏହି ଦେଶ ଓ କୁଳର ରାଜା। ରାଜାମାନେ ଶୁଭ ଆଚରଣ ଓ ସେବାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋନ୍ତି, ତାହାର ବିପରୀତରେ କ୍ରୁଧ ହୋନ୍ତି। ରାଜାମାନେ ନିଜ ପୁଅକୁ ମଧ୍ୟ ବିଦାୟ କରିପାରନ୍ତି, ଯଦି ସେ ଅପକାର କରନ୍ତି, ଅପରିଚିତ କିନ୍ତୁ ସକ୍ଷମକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ରାଜାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଲଗି ରୁହ, ଭରତଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଓ ନିଷ୍ଠାରେ ଦୃଢ଼ ହୋ। ମୁଁ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି, ପ୍ରିୟେ, ତୁମେ ଏଠାରେ ରୁହ; ଯେପରି ତୁମେ କେବେ କିଛି ଅପକାର କରନାହାଁ, ଏହିପରି ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଆଚରଣ କର। ଏହା ପରେ, ଶ୍ରୀମୟ ମହାକାବ୍ୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ସତେଇଁ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ରାମଙ୍କୁ ଜନକୀ, ଯିଏ ସ୍ନେହ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ମୃଦୁ ଭାଷା କହିଥିଲେ, ଭଲ ପାଇବାରୁ କ୍ରୁଧିତ ହେଇ, ନିଜ ଶ୍ରୀମନ୍ତ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାମ, ଏହି କାହାଣୀ କଣ? ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ହଳକା ଭାବରେ କହାଯାଇଛି। ଏହି ଶୁଣି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ ମୋତେ ମଜା କରୁଛ। ଏପରି ଅନୁଚିତ ଓ ଅପମାନଜନକ କଥା ତୁମେ କେବେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ରାଜପୁତ୍ର, ବୀରମାନେ, ରାଜାପୁତ୍ରମାନେ, ଓ ଶସ୍ତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟ। ପିତା, ମାତା, ଭାଇ, ପୁଅ, ଓ ଜା ଆପ୍ତା ନିଜ ନିଜ ଗୁଣ ଓ ନିଜ ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ଅନୁସରେ ଚାଲନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଜୀବନ ସାଥୀ ଏକା ନିଜ ପତିଙ୍କ ଭାଗ୍ୟରେ ସାମିଲ ହୋଇଥାନ୍ତି। ତେଣୁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବାକୁ ନିଷ୍ଠା କରିଛି। ଜନନୀ, ପିତା, ପୁଅ, ନିଜ ଆତ୍ମା, ମାତା, ବନ୍ଧୁ କେଉଁଠି ଏହି ଜୀବନରେ ଓ ପରଜୀବନରେ ମହିଳାମାନେ ପଥ ନୁହନ୍ତି; ପତି ଏକା ତାଙ୍କର ପଥ। ଯଦି ତୁମେ ଆଜି ଏହି କଷ୍ଟଦାୟକ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ରାଘବ, ମୁଁ ତୁମ ପୂର୍ବରୁ ଚାଲିବି, ଘାସ ଓ କଣ୍ଟାକୁ ମାଟି ଦେଇ। ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ କ୍ରୋଧକୁ ପିଇବା ପରେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ପାଣି ପରି ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ମୋତେ ଆଶ୍ୱାସ ଦେଇ ନେଇ ଚାଲ; ମୋର କୌଣସି ପାପ ନାହିଁ। ମହଲାର ଶିଖର, ଉଡ଼ୁଥିବା ରଥ, ଆକାଶରେ ଚଳିବା, ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ, ପତିଙ୍କ ଚରଣ ଛାୟା ହିଁ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୋ ପିତା ଓ ମାତା ମୋତେ ବହୁ ଭାବେ ଶିଖାଇଛନ୍ତି; ଏବେ ମୋତେ କିଛି କହିବାକୁ ଅବଶେଷ ନାହିଁ—ମୁଁ ନିଷ୍ଠା କରିଛି। ମୁଁ ଏହି କଠିନ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି, ଯେଉଁଠି ମାନବ ନାହିଁ, ବହୁ ପ୍ରକାର ମୃଗ ଓ ବାଘ ଦଳ ଘୁଞ୍ଚିବା ଅରଣ୍ୟ। ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଘର ପରି ଅରଣ୍ୟରେ ଖୁସିରେ ରୁହିବି, ତିନି ଲୋକ ପାଇଁ ମୁଁ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବି ନାହିଁ, ମୋ ପତି ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ଲଗି ରୁହିବି। ସଦା ତୁମକୁ ସେବା କରି, ନିୟମ ଓ ପତିବ୍ରତା ରହି, ମୁଁ ମଧୁ ଗନ୍ଧ ରୁ ଭରିଥିବା ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମ ସହ ଆନନ୍ଦ କରିବି। ତୁମେ ଅରଣ୍ୟରେ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିପାରିବା, ତେଣୁ ମୋତେ ତୁମେ ଅବଶ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିପାରିବା, ମାନ୍ୟତା ଦେବାର ଦାତା। ସେହିପରି, ମୁଁ ଆଜି ତୁମ ସହ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି, ନିଶ୍ଚୟ; ମୋ ନିଷ୍ଠା ହେଲେ, ମୁଁ ଫେରିବି ନାହିଁ। ସଦା ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ଖାଇ ରୁହିବି; ତୁମ ସହ ବାସ କରି, କେବେ ମୋରେ କିଛି ଅସୁବିଧା ଆଣିବି ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମ ପୂର୍ବରୁ ଚାଲିବି, ତୁମେ ଖାଇବା ପରେ ମୁଁ ଖାଇବି; ତାପରେ ମୁଁ ପାହାଡ଼, ଝିଲି, ଏବଂ ହ୍ରଦ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ। ତୁମେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ରକ୍ଷକ ଭାବରେ ମୋ ସହ ରୁହି, ମୁଁ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ଏଠା ଏଠି ଶାଳି, କୂଳ ଓ ଶ୍ରୀମୟ ପୁଷ୍ପ ଫୁଟିଥିବା ହ୍ରଦ ଦେଖିବି। ତୁମ ସହ ଏକତାରେ, ମୁଁ ଖୁସିରେ ସେମାନେ ଦେଖିବି; ମୁଁ ଏହି ହ୍ରଦରେ ନିତ୍ୟ ତୁମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ସ୍ନାନ କରିବି। ତୁମେ ଚୋଉ ଅଖି ଅଳଙ୍କୃତ, ମୁଁ ତୁମ ସହ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖରେ ଆନନ୍ଦ କରିବି; ଏପରି, ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ହେଉ, କିମ୍ବା ଏକ ଶତ ବର୍ଷ, ମୁଁ ତୁମ ସହ ଏକତାରେ ରୁହିବି। ମୁଁ କେବେ ଅନ୍ୟାୟ କରିବି ନାହିଁ; ସ୍ଵର୍ଗ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଆକର୍ଷଣ କରେ ନାହିଁ। ଯଦି ରାଘବ, ତୁମ ବିନା ସ୍ଵର୍ଗରେ ବାସ କରିବା ସମ୍ଭବ ହେଉଥାନ୍ତି, ମୁଁ ଏହି ମହାପୁରୁଷ, ତୁମେ ନଥିଲେ, ଏହି ସ୍ଵର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ।