ଏହି ଦିନରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ସୀତାଙ୍କ ମନରେ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା। ସେ ଦେଖିଲେ—ଯେଉଁ ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା ଗାୟକ, ବର୍ଣ୍ଣନାକାରୀ, ଓ ଶୁଭ କାଳରେ ଅନନ୍ଦିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଆଜି କିଛି କହୁନାହାନ୍ତି। ସୂତ ଓ ମାଗଧ ମାନେ ମଧୁର ଶୁଭ କବିତା କହୁନାହାନ୍ତି। ବେଦର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟରେ ନିପୁଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧୁ, ଦହି ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ଅଭିଷେକ କରିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ରୀତିରେ ତାଙ୍କ ମସ୍ତକରେ କିଛି ଅଞ୍ଜନ କରୁନାହାନ୍ତି। ନଗରବାସୀ, ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ସଜିଧଜି ତାଙ୍କ ସହ ଯାଉଛନ୍ତି ନାହିଁ। ଚାରିଟି ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିତ ସୁନ୍ଦର ରଥ, ଯେଉଁଥିରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାର ଥାଏ, ତାହା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଚାଲୁନାହିଁ। ମେଘ କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ପରି ଗାଢ଼ କଳା ରଙ୍ଗର ଶୁଭ ଚିହ୍ନିତ ରାଜାତୀୟ ହାତୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ରାଜସିଂହାସନ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖାଯାଉନାହିଁ। ଏପରି ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ତୟାରି ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଅସାଧାରଣ ଦୃଶ୍ୟ କାହିଁକି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ? ତୁମ ମୁହଁରେ ଅଜଣା ଅବସ୍ଥା ଦେଖାଯାଉଛି, ଆନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ରାମ କହିଲେ, “ସୀତେ, ମୋର ପିତା ମୋତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଇବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏକ ବଡ଼ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଧର୍ମକୁ ଜାଣେ ଓ ଅନୁସରଣ କରେ। ଏହା କିପରି ଘଟିଲା ତୁମେ ଶୁଣ। ମୋର ପିତା ଦଶରଥ, ଶବ୍ଦରେ ଅଡ଼ିଗ, କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ବଡ଼ ଵର ପୂର୍ବେ ଦେଇଥିଲେ। ଏବେ ମୋର ଅଭିଷେକ ତୟାରି ହେଉଥିବା ବେଳେ, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ସେହି ବର ପୂରଣ କରିବାକୁ ଦବାବ ଦେଇଛନ୍ତି। ଧର୍ମରେ ବନ୍ଧା, ସେ ଉଚିତ କଥା ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି। ଚଉଦ ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବସିବି, ଏହା ମୋର ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ। ଏବେ ଭାରତ କୁମାର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହେବେ। ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି, ଏବେ ମୁଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି। ଭାରତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କେବେ ମୋ ବିଷୟରେ କଥା କହିନିଅ। ଧନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ସହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମୋର ଗୁଣ କେବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିନିଅ। ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ସଦାକାଳ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି, ତୁମେ ଭାରତ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ସମ୍ମାନ ଦେଅ। ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ପାଳନ କରି, ଏହି ଦିନେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି, ତୁମେ ଦୃଢ଼ ହେଅ। ମୁଁ ମୁନିମାନେ ଅଛିଥିବା ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ପରେ, ତୁମେ ଉପବାସ ଓ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ରଖ। ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି, ଦେବତାଙ୍କ ଉପାସନା କର, ଏବଂ ମୋ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର। ମୋର ବୟସ୍କ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ମାତା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଆଦର ଦେଅ, ତିନି ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼। ମୋ ଅନ୍ୟ ମାତାମାନେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସଦା ପ୍ରଣାମ କରିବା ଓ ଭକ୍ତି, ସେବା ଓ ସ୍ନେହ ଦେଅ, ସେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ମାତା ସମାନ। ଭାରତ ଓ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ ଭ୍ରାତା ଓ ପୁତ୍ର ସମାନ ମାନିବା, କାରଣ ସେମାନେ ମୋ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। କେବେ ଭାରତଙ୍କୁ ଅପ୍ରସନ୍ନ କରିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିନିଅ, କାରଣ ସେ ରାଜ୍ୟ ଓ କୁଳର ରାଜା। ଶୁଭ ଚରିତ୍ର ଓ ନିଷ୍ଠାରେ ରାଜା ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ତାହାର ବିପରୀତରେ କ୍ରୋଧିତ ହୁଅନ୍ତି। ରାଜାମାନେ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି, ଯଦି ସେ ଅନୁଚିତ କାମ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିପାରନ୍ତି, ଯଦିଓ ସେ ଅଜଣା। ଏହିପାଇଁ, ଶୁଭେ, ଏଠାରେ ରହ, ରାଜାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଦେଅ, ଭାରତଙ୍କପ୍ରତି ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଅ, ଓ ସତ୍ୟ ଓ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ରୁହ। ମୁଁ ମହାବନକୁ ଯିବି, ପ୍ରିୟେ, ତୁମେ ଏଠାରେ ରୁହ। ଯେପରି ତୁମେ କେବେ କାହାକୁ ଅପରାଧ କରନାହ, ସେପରି ମୋ କଥା ଅନୁସାରେ ଚଳ। ଏହିପରି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା, ସ୍ନେହଯୋଗୁ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ସୀତା, ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ରାମ, ଏହି କଥା କିଏ କହିଛି? ଏହି କଥା ହଳକା ଭାବେ କହାଯାଇଛି। ଏହିପରି ଶୁଣି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ ମୋତେ ହସୁଛ। ଏପରି ଅନୁଚିତ ଓ ଲଜ୍ଜାଜନକ କଥା ରାଜପୁତ୍ର, ବୀରମାନେ, ଓ ଶସ୍ତ୍ରବିଶାରଦଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପିତା, ମାତା, ଭାଇ, ପୁଅ, ବୋଉ—ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଭୋଗନ୍ତି ଓ ନିଜ ନିଜ ଗତି ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ଏକ ମହିଳା କେବଳ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଗତିରେ ଅଂଶୀ ହୁଅନ୍ତି; ତେଣୁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବାକୁ ନିର୍ଦେଶିତ। ଜନନୀ, ପିତା, ପୁଅ, ନିଜ, ବନ୍ଧୁ—ଏହି ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ନୁହେଁ; ପତି ହିଁ ସେମାନଙ୍କ ପଥ। ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଦିନ ଦୁର୍ଗମ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛ, ରାଘବ, ମୁଁ ତୁମ ପୂର୍ବରୁ ଚାଲି, ଘାସ କଂଟା ଦଳିଦେବି। ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ କ୍ରୋଧକୁ ପାନୀୟ ଜଳ ପରି ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ମୋତେ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ସହ ନେଇ ଚଳ; ମୋରେ କୌଣସି ପାପ ନାହିଁ। ରାଜମହଲର ଶିଖର, ବିମାନ, କିମ୍ବା ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଯାଉଥିବା ସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ, ପତିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଛାୟା ହିଁ ଜନାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୋତେ ମାତାପିତା ବହୁ ଭାବେ ଶିଖାଇଛନ୍ତି; ଏବେ ମୋ ପାଖରେ କିଛି କହିବା ବାକି ନାହିଁ—ମୁଁ ଯାହା ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି, ତାହା କରିବି। ମୁଁ ଦୁର୍ଗମ, ମାନବଶୂନ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ମୃଗ ଓ ବାଘ ହେଉଥିବା ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି। ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଘର ପରି ଅନନ୍ଦ ଭାବରେ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବି, ତିନି ଲୋକର କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବି ନାହିଁ, କେବଳ ପତିଭକ୍ତିରେ ଅନୁରକ୍ତ ରହିବି। ସଦା ତୁମ ସେବା କରି, ନିୟମିତ ଓ ପତିବ୍ରତା ହୋଇ, ମଧୁଗନ୍ଧିତ ବନରେ ତୁମ ସହ ଆନନ୍ଦ କରିବି, ମୋ ବୀର।