ସୀତା ଦୁଃଖ ଭରା କଣ୍ଠରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମର ଶୋଭାବାନ ମୁହଁ, ଯେଉଁଥିରେ ସଦା ଶ୍ଵେତ ଚାମର ଛତ୍ର ଛାୟା ପଡ଼ିଥାଏ, ସେ ଆଜି ଏମିତି ଅନ୍ଦାଜରେ ଦେଖାଯାଉ ନାହିଁ। ତୁମର ପଦ୍ମନୟନ ମୁହଁକୁ ଦୁଇଟି ଚମକୁଥିବା ଚାମରା ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଝାଲି ଦେଉନାହାନ୍ତି। ସାଧାରଣତଃ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିବା ବର୍ଣ୍ଣନାକାର, ସୂତ ଓ ମଗଧ ଆଜି ତୁମର ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଆସନାହାନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ଯେପରି ଦିକ୍ଷିତ ରାଜାଙ୍କୁ ମଧୁ ଓ ଦହି ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମ ପାଇଁ କିଛି କରୁନାହାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ନାଗରିକ, ଶ୍ରେଷ୍ଠୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ତୁମ ସହ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି। ଚାରିଟି ସୁନ୍ଦର, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ତୁମର ପ୍ରମୁଖ ରଥ କାହିଁକି ଆଗରେ ଚାଲୁନାହିଁ? ମେଘ କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ କଳା ତୁମର ଶୁଭ ହସ୍ତୀ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ନାହିଁ। ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ରାଜାସନ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାପିତ ହୋଇନାହିଁ। ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି, ତଥାପି ଏହି ଅପରିଚିତ ମୁହଁ କାହିଁକି? ତୁମର ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।" ସୀତାଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରଘୁବଂଶର ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ରାମ କହିଲେ, "ସୀତା, ମୋ ପିତା ଦଶରଥ ମୋତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏକ ମହାନ ବଂଶର ସନ୍ତାନ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପାଳକ। ଜାନକୀ, କେମିତି ଏହା ଘଟିଲା ଶୁଣ। ମୋର ପିତା ଦଶରଥ ରାଜା, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇଟି ବଡ଼ ବର କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ମୋର ଅଭିଷେକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହେଉଥିବା ବେଳେ, ସେଉଁଠି କୈକେୟୀ ଏହି ବର ମାଗିଛନ୍ତି ଓ ରାଜା ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଇଛନ୍ତି। ଏହିପରି, ଚୌଦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବସିବି, ଓ ବରତକୁ ରାଜ୍ୟ ଦିଆଯିବ। ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି, ଏବଂ ମୋ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ବରତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କଦାପି ମୋ ପ୍ରଶଂସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଧନ୍ୟ ଲୋକେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରଶଂସା ସହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ମୋ ଗୁଣ କଦାପି ବରତଙ୍କ ଆଗରେ କହିବନି। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଦେଇଛନ୍ତି, ତୁମେ ବରତ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ସମ୍ମାନ କରିବ। ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ରଖି ଆଜି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି, ତୁମେ ଧୃଢ଼ ହୁଅ। ମୁଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ପରେ, ତୁମେ ନିୟମ ଓ ଉପବାସରେ ଲଗ୍ନ ରହିବ। ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରିବା, ଓ ମୋ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ। ମୋର ମାତା କୌଶଳ୍ୟା, ଯିଏ ବୟସ୍କ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅତିବାହିତ, ସେଉଁଠି ଧର୍ମରେ ଅନୁସ୍ଥିତ ଥିବା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସେଉଁଠି ବିଶେଷ ସମ୍ମାନ ଦେବ। ମୋ ଅନ୍ୟ ମାନେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତେ ମୋ ପାଇଁ ମା ପରି, ସେମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି, ସେବା ଓ ସ୍ନେହ ଦେଖାଅ। ବରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନକୁ ଭାଇ ଓ ପୁଅ ପରି ମନିବା, କାରଣ ସେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବଡ଼। ବରତଙ୍କୁ କେବେ ଅସନ୍ତୋଷ କରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଏହି ଦେଶ ଓ ପରିବାରର ରାଜା। ରାଜାମାନେ ଭଲ ବ୍ୟବହାର ଓ ସେବାରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ନହେଲେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯୋଗ୍ୟ କୁହାଯାଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ତୁମେ ଏଠି ରହି, ରାଜାଙ୍କୁ ସେବା କରିବ, ବରତ ପ୍ରତି ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହିବ। ମୁଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି, ତୁମେ ଏଠି ରହ; ଯେପରି ତୁମେ କେବେ କାହାକୁ କ୍ଷତି କରନାହ, ସେପରି ମୋ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ଚଳିବ।" ଏହିପରି ରାମଙ୍କ କଥା ପରେ, ମହାକାବ୍ୟ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ସତେଇତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସ୍ନେହ ଓ ମୃଦୁ କଥାର ଯୋଗ୍ୟ ସୀତା, ପ୍ରେମରୁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ରାମ, ଏହା କଣ କହୁଛ? ଏପରି କଥା କେବେ କହିବା ଚିତ୍ତ ନୁହେଁ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତୁମେ ମୋତେ ହାସ୍ୟ କରୁଛ। ଏପରି ଅନୁଚିତ ଓ ଅପମାନଜନକ କଥା ରାଜପୁତ୍ର, ବୀର, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବନ୍ଧୁ, ପିତା, ମାତା, ଭାଇ, ପୁଅ, ସ୍ନୁଷା—ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଭୋଗନ୍ତି, ନିଜ ନିଜ ଗତି ଅନୁସରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଜନାନୀ ହେଉଛି ପତିଙ୍କ ଧର୍ମରେ ଅଂଶୀ, ତେଣୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅରଣ୍ୟରେ ଯିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇଛି। ନାରୀ ପାଇଁ, ପିତା, ପୁଅ, ନିଜ, ମାତା, ବନ୍ଧୁ କେହି ଏହି ଜୀବନ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ପଥ ନୁହେଁ, ପତି ହିଁ ସେମାନଙ୍କ ପଥ। ଯଦି ତୁମେ ଏଇ କଠିନ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ତୁମ ପୂର୍ବରୁ ଘାସ ଓ କାଣ୍ଟା ଦଳି ଚାଲିବି। ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ କ୍ରୋଧକୁ ପାନୀୟ ଶେଷ ପରି ତ୍ୟାଗି, ମୋତେ ନେଇଯାଅ, ମୋର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ରଥ ମୁଣ୍ଡରେ, ଉଡ଼ୁଥିବା ରଥରେ, ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ କିମ୍ବା ଯେଉଁଠି ଥିବି, ସବୁଠାରେ ପତିଙ୍କ ପାଦ ଛାୟା ହିଁ ନାରୀ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୋତେ ମାତା, ପିତା ଅନେକ ଭାବେ ଶିଖାଇଛନ୍ତି, ଏବେ ମୋ ମନ ନିଶ୍ଚୟ ହୋଇଯାଇଛି—ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି। ମୁଁ ଏହି କଠିନ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି, ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ନାହିଁ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ମୃଗ ଓ ବାଘ ରହନ୍ତି।