ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜପୁତ୍ର ରାମ, ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଗୁଣ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରରେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ହୋଇ, ରାଜପଥରେ ଚଳିଥିବା ବେଳେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବୈଦେହୀ ସୀତା ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ; ସେ ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ମନ ମାତ୍ର ଆଗାମୀ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର ଥିଲା। ସୀତା ତାଙ୍କର ଦୈବ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରି, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ମନେ, ରାଜଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିବା ଏହି ରାଜକୁମାରୀ ଫଳାଫଳ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହିପରେ ରାମ ତାଙ୍କର ଶୋଭାମୟ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଆନନ୍ଦିତ ଲୋକେ ଭରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଲଜ୍ଜାରେ ଅଳ୍ପ ନମ୍ର ଥିଲା। ଏହା ଦେଖି, ସୀତା ଉଠିଗଲେ, କମ୍ପିତ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖିଲେ; ରାମଙ୍କର ମନ ଚିନ୍ତାରେ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଧର୍ମମୟ ରାଘବ ତାଙ୍କ ହୃଦୟର ଦୁଃଖ ଚାପି ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବିନ୍ଦୁବିନ୍ଦୁ ଦୁଃଖ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସୀତା ତାଙ୍କୁ ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣ, ଘାମ ଝରୁଥିବା ଏବଂ ଅକ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଅପୂର୍ବ କ’ଣ ଘଟିଛି?” ସେ କହିଲେ, “ଆଜି ବୃହସ୍ପତି ଓ ପୁଷ୍ୟ ଯୋଗର ଶୁଭ ଦିନ, ଯାହା ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି, ଏହି ସମୟରେ ଆପଣ କାହିଁକି ଚିନ୍ତିତ?” “ଆପଣଙ୍କର ମନୋହର ମୁହଁ, ଯାହା ସାଧାରଣତଃ ଶତଧାରା ଶ୍ୱେତ ଛତା ଛାୟାରେ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ହୁଏ, ଆଜି ଏମିତି ଦେଖାଯାଉ ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କର ପଦ୍ମନୟନ ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ହଂସ ସମ ଦ୍ୱିତୀୟ ଚାମର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏନି। ବର୍ଣ୍ଣନାକୁଶଳ ଗାୟକ ଓ ଗାଥକ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁନାହାନ୍ତି, ସୁତ ଓ ମାଗଧ ମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଗାଉନାହାନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଥାବିଧି ମଧୁ ଓ ଦହି ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଅଭିଷେକ କରୁନାହାନ୍ତି। ସଜ୍ଜିତ ନାଗରିକ ଓ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ଆପଣଙ୍କ ପଛେ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି, ନ ନାଗର ନ ଗ୍ରାମବାସୀ। ଆପଣଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଷ୍ପମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ରଥ, ସୁନା ଆଲଙ୍କୃତ ଚାରିଟିଏ ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଯୋଜିତ, ଆପଣଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଯାଉନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କର ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଯୁକ୍ତ, ଘନମେଘ ବା ପାହାଡ଼ ପରି କଳା ହାତୀ ଆଗୁଆ ହେବା ଦେଖୁନାହିଁ। ସୁନା ଆଲଙ୍କୃତ ରାଜସିଂହାସନ ଆପଣଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ରଖାଯାଉନାହିଁ। ଏତେ ତୟାରି ହୋଇଥିବା ସତ୍ୱେ, ଆପଣଙ୍କ ମୁହଁରେ ଅପରିଚିତ ଦୁଃଖ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛି, ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ। ଏପରି ଭାବେ ଦୁଃଖ କରୁଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ରାଘବବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମ କହିଲେ, “ସୀତା, ମୋର ପିତା ମୋତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏକ ବଡ଼ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପାଳକ; ଏହି ଅବସ୍ଥା କିପରି ଆସିଛି, ତୁମେ ଶୁଣ। ମୋର ପିତା ଦଶରଥ, ଶବ୍ଦରେ ଅଟଳ, ପୂର୍ବେ କୈକେୟୀ ମାତାଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ବଡ଼ ବର ଦେଇଥିଲେ। ଏବେ ମୋର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ତୟାରି ହେଉଥିବାବେଳେ, ସେ କୈକେୟୀ ଏହି ବର ଦାବି କରିଛନ୍ତି, ଓ ରାଜା ଧର୍ମରେ ବନ୍ଧି ଏହା ପୂରଣ କରୁଛନ୍ତି। ଚଉଦ ବର୍ଷ ମୁଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବି, ଏବଂ ଭରତ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ହେବେ। ମୁଁ ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଯାତ୍ରା ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି; ଭରତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କେବେ ମୋ ବିଷୟରେ କିଛି କହିବା ନାହିଁ। ସମ୍ପନ୍ନ ଲୋକେ ଅନ୍ୟର ପ୍ରଶଂସା ସହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ମୋ ଗୁଣ କେବେ ଭରତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ନାହିଁ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଦେଇଛନ୍ତି; ତୁମେ ଭରତ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଆଦର କରିବା। ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦିଆ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ଆଜିଏ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି; ତୁମେ ଦୃଢ଼ ହେବା। ମୁଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ପରେ, ତୁମେ ଋଷିମାନେ ଥିବା ଅରଣ୍ୟରେ ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସରେ ଲଗ୍ନ ରହିବା। ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରି, ମୋ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା। ମୋର ମାତା କୌଶଳ୍ୟା, ବୟସ୍କ ଓ ଦୁଃଖରେ କ୍ଳାନ୍ତ, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସେଠି ପ୍ରତି ତୁମେ ବିଶେଷ ଆଦର ଦେବା। ଏବଂ ମୋ ଅନ୍ୟ ମାତାମାନେ ପ୍ରତି ସଦା ଭକ୍ତି, ପ୍ରେମ ଓ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା; ସେମାନେ ମୋତେ ମାତା ସମାନ। ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଭାଇ ଓ ପୁଅ ସମାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିବା, କାରଣ ସେମାନେ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବଢ଼ିକି ପ୍ରିୟ। କେବେ ଭରତଙ୍କୁ ଅପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ନାହିଁ; ସେ ଏହି ଦେଶ ଓ ପରିବାରର ରାଜା। ରାଜାମାନେ ଭଲ ବ୍ୟବହାର ଓ ସେବାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ତାହାର ବିପରୀତ ହେଲେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନେ ଅପନ ପୁଅକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପରକିଆକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ଭାଗ୍ୟଶାଳିନୀ, ଏଠାରେ ରହି, ରାଜାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ଭରତ ପ୍ରତି ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସତ୍ୟବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ରୁହ। ମୁଁ ମହାବନକୁ ଯିବି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏଠାରେ ରୁହ, ଯେପରି ତୁମେ କେବେ କାହାକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉନାହାଁ, ସେପରି ମୋ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ଏହିପରି ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପ୍ରେମରେ ଯୋଗ୍ୟ, ମୃଦୁଭାଷିଣୀ ବୈଦେହୀ ସୀତା ରାଗିଗଲେ ଏବଂ ପ୍ରେମରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: “ରାମ, ଆପଣ କ’ଣ କହୁଛନ୍ତି? ଏହି କଥା ଏତେ ସହଜ ଭାବେ କହିଦେଲେ? ଏହା ଶୁଣି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ଆପଣ ମୋତେ ଉପହାସ କରୁଛନ୍ତି। ଏପରି ଅଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅପମାନଜନକ କଥା ଆପଣଙ୍କ ପରି ରାଜପୁତ୍ର, ବୀର, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।