ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ବନବାସ ଯାତ୍ରା ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିବା ଦୁଃଖଦ ଦୃଶ୍ୟ ଉତ୍କଳନା ଭାବରେ ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଛି। ଶ୍ରୀରାମ, ନିଜ ମାତା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ପାଖରେ ଶିର ନମାଇ, ବନକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଲେ। ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ଏହି ରାଜପୁତ୍ର ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପଥରେ ଅଟୁଟ ରହି, ରାଜପଥରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଦେଖି ସମସ୍ତ ନାଗରିକଙ୍କ ହୃଦୟ ଉତ୍କଳିତ ହେଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସୀତା, ଜେଉଁଠି ତାଙ୍କ ମନ ବନ୍ଧିଥିଲା ତାହା ହେଉଛି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଅପେକ୍ଷା; ସେ ଏହି ଦୁଃଖର ଅନୁଭୂତି କିଛି ମଧ୍ୟ ଶୁଣି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ରାଜଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଦେବୀ ସୀତା ନିଜ ଦୈବିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରି, ଆନନ୍ଦିତ ମନେ ଫଳାଫଳ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ସମୟରେ ଶ୍ରୀରାମ ନିଜ ଭବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦିତ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ମୁହଁ ନମ୍ରତାରେ ଅଳ୍ପ ନମାଇଥିଲା। ଏଠାକୁ ଦେଖି, ସୀତା ଉଠି ତାଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଦେଖିଲେ ରାମ ଦୁଃଖିତ, ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଏବଂ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଅସ୍ଥିର। ଏପରି ଦେଖି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଲୁଚାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ମନରେ ବିଷାଦ ଭାବ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ସୀତା ଦେଖିଲେ ଯେ ରାମ ମୁଁହରେ ଅସ୍ବାଭାବିକତା, ଘାମ ଝରୁଛି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ରୋଷ ନାହିଁ। ସେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଅପୂର୍ବ ଦିନରେ କଣ ଘଟିଗଲା?” ସେ କହିଲେ, “ଆଜି ତ ବୃହସ୍ପତି ଓ ପୁଷ୍ୟ ଯୁକ୍ତ ଶୁଭ ଦିନ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିନକୁ ଶୁଭ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣ ଏମିତି ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ କାହିଁକି?” ସୀତା ଆଉ କହିଲେ, “ଆପଣଙ୍କ ମୁହଁ ଆଜି ଶୁଭ୍ର ଛତ୍ରର ଛାୟାରେ ଚମକୁନାହିଁ, ଦୁଇଟି ଚମତ୍କାର କମଣ୍ଡଳୁ ଆପଣଙ୍କ ମୁହଁକୁ ପଂଖା କରୁନାହାନ୍ତି, ବରଞ୍ଚ, କବିମାନେ ଓ ବଦ୍ଧାନ୍ତି, ଗାୟକମାନେ ଶୁଭ ଗୀତ ଗାଉନାହାନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧୁ ଓ ଦଧି ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ମସ୍ତକ ଅଭିଷେକ କରୁନାହାନ୍ତି। ନାଗରିକ ଓ ବଣିକ୍ ମଣ୍ଡଳୀ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଯାଉନାହାନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ଫୁଲ ଶୋଭିତ ରଥ ଚାରିଟି ସୁନ୍ଦର ଘୋଡ଼ାରେ ଯୋଜିତ ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କ ଶୋଭାମୟ ହାତୀ ମଧ୍ୟ ଆଗରେ ନାହିଁ, ରଜତ ଭୂଷିତ ସିଂହାସନ ଆପଣଙ୍କ ପୂର୍ବରେ ରଖାଯାଉନାହିଁ। ଏହିପରି ଅଭିଷେକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହେଉଛି, ତଥାପି ଏହି ଅବସ୍ଥା କାହିଁକି? ଆପଣଙ୍କ ମୁହଁରେ ଅପରିଚିତ ରଙ୍ଗ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି, ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ।” ସୀତା ଏପରି ଅନୁସୂଚନା କରୁଥିବା ବେଳେ, ରାମ ମୃଦୁ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ: “ସୀତେ, ମୋ ପିତା ମୋତେ ବନକୁ ପଠାଉଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏକ ବଡ଼ ବଂଶର ସନ୍ତାନ, ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ ଏବଂ ଅନୁସରଣ କରେ। ଶୁଣ, ଏହି ଅବସ୍ଥା କିପରି ଆସିଛି। ମୋ ପିତା ଦଶରଥ, ଶବ୍ଦରେ ସତ୍ୟ, ପୂର୍ବରୁ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇଥିଲେ। ଏବେ ମୋ ଅଭିଷେକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମୟରେ, ସେ ବର ମାଗିଛନ୍ତି ଏବଂ ପିତା ଧର୍ମ ପାଳନ କରି ତାହା ପୂରଣ କରୁଛନ୍ତି। ଏହା ଅନୁସାରେ, ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋତେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବସିବାକୁ ହେବ, ଏବଂ ଭରତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଦିଆଯିବ। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଯାଉଛି, ବନକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁ। ଭରତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କେବେ ମୋ ଉପକାର କିମ୍ବା ଗୁଣ କଥା କହିବ ନାହିଁ, କାରଣ ଧନୀ ଲୋକେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ସହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି; ତେଣୁ ଭରତ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ସମ୍ମାନ ଦିଅ। ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଦିଆ ଶବ୍ଦ ପାଳନ କରି ବନକୁ ଯିବି, ତୁମେ ଦୃଢ଼ ହେଉ। ମୁଁ ଚାଲିଗଲେ, ସାଧୁମାନ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନରେ ରହିବି, ତୁମେ ଉପବାସ ଓ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିବ। ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି, ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରି, ମୋ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବ। ମୋ ମାତା କୌଶଲ୍ୟା, ଯିଏ ବୟସ୍କ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ, ତାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ସମ୍ମାନ ଦିଅ। ମୋ ଅନ୍ୟ ମାନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ମାତା ସମାନ; ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତି, ପ୍ରେମ ଓ ସେବା ଦିଅ। ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଭ୍ରାତା ଓ ପୁତ୍ର ସମାନ ମନେ କରିବ, ସେମାନେ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। କେବେ ଭରତଙ୍କୁ ଅସନ୍ତୋଷ ହେବା ପରି କିଛି କରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଏହି ଭୂମି ଓ ପରିବାରର ରାଜା। ରାଜା ଭଲ ବ୍ୟବହାର ଓ ସେବାରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ନହେଲେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। ରାଜା ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ନିଜ ପୁଅକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି, ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ତୁମେ ଏଠାରେ ରହି, ରାଜାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କର, ଭରତଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ଅନୁଗତ ହୁଅ। ମୁଁ ବନକୁ ଯିବି, ତୁମେ ଏଠାରେ ରୁହ, ଯେପରି ତୁମେ କେବେ ଅପରାଧ କରିନାହଁ, ସେପରି ମୋ କଥା ଅନୁସରଣ କର।" ଏପରି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ମୃଦୁ ଏବଂ ଦୟାଳୁ ବଚନ ଶୁଣି, ମଧୁରଭାଷିଣୀ, ସ୍ନେହପାତ୍ର ସୀତା ଭଲପାଇ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।